ВО ИМЯ АЛЛАХА МИЛОСТИВОГО И МИЛОСЕРДНОГО
ﺑﺳﻡ ﺍﷲ ﺍﻟﺭﺣﻣﻥ ﺍﻟﺭﺣﻳﻡ
Аллах в переводе на русский - Бог, Господь, Всевышний

НДП ВАТАН tatar halyk firkasy. Rahim itegez!


ОТКРЫТОЕ ПИСЬМО ПРЕЗИДЕНТУ РФ ПУТИНУ О ПРЕДОСТАВЛЕНИИ ЯЗЫКАМ КОРЕННЫХ НАРОДОВ РФ СТАТУСА ГОСУДАРСТВЕННЫХ ЯЗЫКОВ РФ https://irekle-syuz.blogspot.com/2015/05/blog-post_72.html

ХОРМЭТЛЕ МИЛЛЭТТЭШЛЭР ПОДДЕРЖИМ СВОЕГО ТАТАРСКОГО ПРОИЗВОДИТЕЛЯ! ПЕРЕЧЕНЬ ТАТАРСКИХ ФИРМ. СПИСОК ОТКРЫТ!

l

УЯН ТАТАР! УЯН! стихотворение

http://irekle-syuz.blogspot.ru/2015/07/blog-post_79.html

зеркало сайта https://ireklesyuzweb.wordpress.com/

Азатлык Радиосы

среда, 30 августа 2017 г.

Fauziya Bayramova Онытылган олы галим

https://www.facebook.com/irek.garif/posts/1494414203986323


Fauziya Bayramova  Онытылган олы галим
·

Фото Irek Garif.
Кайбер галимнәр, башкарган эшләре тау кадәр булса да, әкренләп онытылалар, аларны юбилейларында гына искә алырга мөмкиннәр, тора-бара анысы да булмый башлый. Һәрхәлдә, бу галимнәрнең милләт алдында хезмәтләре тиңсез, язмышлары үксез булса да... Сәид Вахиди - әнә шулай хаксызга атылган, хаксызга онытылган олы галимнәрнең берсе. Быел май аенда аның тууына 130 ел булды, әмма бу дата фән дөньясында да, милләт тормышында да, матбугатта да зурлап билгеләп үтелмәде. Югыйсә, татар фәнни археографиясенә нигез салган, остазы Шиһабетдин Мәрҗанинең юлын дәвам иткән, аның кебек, һәм тарихчы, һәм дин әһеле булган, моның өстенә, зур педагогик эшчәнлек алып барган, милли музейларда һәм гыйльми җәмгыятьләрдә җигелеп эшләгән шәхес, репрессия корбаны да бит әле ул! Заманында ерак Болгар-Биләр төбәгеннән Казанга килеп, атаклы “Мөхәммәдия” мәдрәсәсен тәмамлаган, Беренче бөтендөнья сугышының башыннан ахырына кадәр катнашкан, борынгы мирасыбызны барлап, Татарстан авылларын аркылыга-буйга гизеп чыккан кеше бит ул! Сәид Вахидиның Сәхибгәрәй хан ярлыгын эзләп табуы һәм фәнни әйләнешкә кертеп җибәрүе генә дә аның исемен татар тарихына алтын хәрефләр белән язып куярлык вакыйга. 1912 елда хәзерге Саба районының Мамалай авылында табылган бу тарихи чыганакны Сәид Вахиди шул вакытта ук күчереп ала, ә 1920 елда инде ярлыкның үзен Казанга алып кайта.
“Кыйммәтле чыганакның серләре тулырак ачыла башлагач, галим гыйльми аудитория каршында, яисә җитди мабугатта чыгышлар ясарга тиеш иде, - дип яза тарихчы Миркасыйм Госманов. – Гыйльми җәмәгатьчелек исә С.Вахидиның мөһим табышын да, ярлыкны уку һәм аңлауда ул ирешкән казанышларны да хуплап, котлап каршы ала. (...) Гыйльми җәмәгатьчелек үз вакытында ук дөрес бәяләгәнчә, С.Вахидиның бу ачышы һәм ул башкарган фәнни эзләнүләр тарихыбызның иң катлаулы чорларыннан берсен тәшкил иткән Казан ханлыгы чорын элеккегә караганда дөресрәк, объективрак аңларга ярдәм итә. (...) Ярлыкны җентекләп өйрәнү процессында Вахиди үзе дә, галим буларак, күзгә күренеп үсә. (...) Җыеп әйткәндә, шушы бер генә конкрет табышы һәм ике махсус публикациясе белән дә С.Вахиди узганыбызны танып-белү тарихына кереп калырлык хокук яулап алган шәхес иде.” (Миркасыйм Госманов. Игелекле мирас // Казан утлары, 1987, № 5, 166 бит.)
Шунысын да әйтергә кирәк, Сәид Вахиди Сәхибгәрәй хан ярлыгын үзендә яшереп тотмый, әле ул фәнни әйләнешкә кергәнче үк, аны Һади Атласи белән уртаклаша, Атласи исә үзенең 1914 елда басылып чыккан “Казан ханлыгы” китабында бу кыйммәтле чыганакны тулысынча файдалана. Михаил Худяков та Казан ханлыгы турында үзенең данлыклы хезмәтен язганда шулай ук Сәид Вахиди тапкан чыганаклардан киң файдалана. 1923 елда Казанда басылып чыккан “Очерки по истории Казанского ханства” китабына кереш сүзендә М.Г.Худяков Сәид Вахидига аерата зур рәхмәтләрен әйтә. “Особенную признательность автор выражает С.Г.Вахидову, любезно предоставившему возможность использовать при составлении настоящей работы подлинный текст открытого им ярлыка Сагиб-Гирея.” (М.Худяков. Очерки по истории Казанского ханства. Москва, 1991, стр.16.)
Моның өстенә Сәид Вахидиның авылдан-авылга, өйдән-өйгә йөреп халыктан җыйган өч меңгә якын борынгы кулъязмалары, иске китаплар, бай археографик мирасы калды, аларның күпчелеге әле һаман фәнни әйләнешкә кертеп җибәрелмәгән. Вахиди үзе дә исән чагында аларны мәкалә яки аерым китап итеп бастырып чыгарырга ашыкмаган, ул күбрәк халык арасында булган һәм кыйммәтле мирасны туплау белән шөгыльләнгән. Алай да аның Сәхибгәрәй хан ярлыгы турында 1925 елда фәнни журналларда русча басылып чыккан берничә мәкаләсе, шулай ук “Татарские легенды о прошлом Камско-Волжского края” китабы (Казань, 1925), Мәрҗани китапханәсенең аянычлы язмышы турында 1929 елда “Безнең юл” журналында басылып чыккан язмасы галимнәр тарафыннан еш файдаланыла. Үзенең аянычлы язмышын сизенгәндәй, ул үз кулында булган тиңсез байлыкны – рухи мирасны фәнни оешмаларга, музейларга биреп калырга ашыга, алар өчен акча алудан баш тарта, хәтта Сәхибгәрәй хан ярлыгын һәм ике йөзләп борынгы кулъязманы да Дәүләт музеена бушка тапшыра, бүләк итә. Моннан соң да әле Сәид Вахиди 1930-1934 елларда үзе берәмтекләп җыйган меңләгән кулъязманы һәм борынгы китапларны Татарстан гыйльми-тикшеренү экономик институтына, СССР Фәннәр академиясенең Көнчыгышны өйрәнү институтына тапшыра. Алар арасында авыл тарихларыннан башлап, борынгы җыр-бәетләрне, Кол Галинең “Кыйссаи Йосыф” әсәре күчермәләрен, шулай ук милләтебез гасырлар буе укыган “Дәфтәре Чыңгызнамә”, “Нәһҗел-фәрадис”, “Тәварихы Болгария” кулъязма иктпаларын да очратырга була.
“Вахиди – археоргаф... Бу теманы яктырта-яктырта, без аның белән бергә дистәләгән районнарга, йөзләгән авылларга барып, меңләгән капкаларны шакыр идек. Ул эзләп тапкан, шуның белән үлемнән котылган кулъязмаларны тышкы яктан гына аерым-аерым тасвирлый башласак, зур күләмле бер китап барлыкка килер иде. Әгәр Вахиди саклап калган истәлекләрнең эченә кереп, аларның узгандагы реаль фәнни дәрәҗәбезне, әдәби фикер һәм халык иҗаты өлкәләрендәге казаныш һәм югалтуларыбызны өйрәнү өчен нәрсәләр бирә алуын барлый башласак та, катлаулы монография хасил булыр иде. Ихтимал, андый күптармаклы тикшеренүне сыйфатлы итеп башкарыр өчен бер кешенең көче дә, гомере дә җитеп бетмәс, ул киләчәк һәм зур коллективларның бурычы.” (Миркасыйм Госманов, күрсәтелгән хезмәт, 166-167 битләр.)
Миркасыйм Госманов бу сүзләрне моннан утыз ел элек әйткән булган, әмма Сәид Вахидиның бай мирасын өйрәнү, аны халыкка җиткерү әле һаман шул дәрәҗәдә генә калган кебек. Дөрес, “Татар халык иҗаты” томлыкларында ул язып алган кайбер риваятьләр, авыл тарихлары урын алган, әмма бу аның мирасының меңнән бере дә түгел. Ә калганнары кайда? Үзен “террорист-фашист, күгәреп беткән милләтче, контрреволюционер-пантюркист”, дип, 1938 елның 5 гыйнварында атып үтергәч, аның бай китапханәсе, ул төрле оешмаларга тапшырган кулъязмалар да юкка чыгарылганмы? Исән икән, нигә алар һаман фәнни әйләнешкә кертелми? Нигә Сәид Вахидиның тормышы һәм мирасы галимнәр тарафыннан махсус өйрәнелми, тикшерелми, аның турында фәнни монографияләр язылмый? Нигә “Шәхесләребез” сериясендә Сәид Вахиди турында төпле китап юк, югыйсә, ул моңа күптән лаек бит!
Сәид Вахидиның мирасы билгесез булган кебек, язмышы турында да төгәл мәгълүмат юк. Миркасыйм Госманов югарыда телгә алган хезмәтендә аны 1942 елда вакытсыз үлә, ди, башка чыганаклар, шул исәптән, Татар энциклопедиясе дә 1938 елның 1 гыйнварын күрсәтә. “Исән калган икән” дигән имеш-мимешләр дә йөри, монысын махсус оешмалар таратадыр, дип уйлыйм. Нәселенең язмышы да билгесез кала. Сәид Вахидиның ерак туганы, хәзер Түбән Кама шәһәрендә яшәүче Мансур Ганиев ул туган Ташбилге авылы тарихын өйрәнеп, шәҗәрәләр төзегән. Ул Сәид Вахидиның метрика буенча исеме Сәетгаттар икәнлеген әйтте, әтисе – Габделмәннәф, әнисе Миңсылу исемле булган. Мансур Ганиев галим туган авылда кат-кат була, 1912 елда Ташбилгедә ул ачтырган мәктәпнең йөз еллыгы уңаеннан аңа Сәид Вахиди исемен бирүне сорап, Әлки районы җитәкчелегенә мөрәҗәгать итә, әмма үтенече җавапсыз кала.
“Халкыбызның тугырылыклы улы турында без белергә һәм күренелекле якташыбыз белән горурланырга тиешбез, - дип яза ул. - Аның исемен мәңгеләштерү дә - бурычыбыз. Сәид Вахиди шәҗәрәсендә без белмәгән ак таплар да күп. Өч улының язмышы билгесез. Вахидиның 1881 елда туган апасы Миңнесәрви Ташбилгедә яшәгән. Бүген аның 4 оныгы билгеле, берсе Базарлы Матакта яши. Миңнесәрви минем әбиемнең туганында тормышта булган. Кызыксынучылар өчен шуны да әйтәм: Сәид Вахиди хезмәтләре буенча мәгълүматлар төбәгебезне өйрәнүче-тарих фәннәре кандидаты Рафыйк Насыйровта шактый.” (Мансур Ганиев. Сәид Вахиди: талантлы галим, фаҗигале язмыш // Әлки хәбәрләре. 2013, № 42.)
Кайда бүген Сәид Вахидиның уллары, бармы аның оныклары, нәселе? Боларны әле ачыклыйсы бар. Аның бай мирасы кайларда саклана, бу мирасны кемнәр махсус өйрәнә? Аларын да ачыклыйсы бар. Тарих фәннәре кандидатлары Альфрид Бустанов белән Илнур Миңнуллин 2014 елны “Гасырлар авазы” журналының ¾ саннарында Сәид Вахидиның бер хезмәтен әзерләп бастырдылар, ул мөфти Ризаэддин Фәхреддиннең 1925 елның февралендә Казанга килүе турында язма иде. Ул елларда үзе дә Казан шәһәренең 17-нче номерлы мәчетендә имам булып эшләгән Вахиди бу тарихи вакыйганың үзәгендә кайный, Ризаэддин Фәхреддин турында кыйммәтле истәлек язып калдыра. НЭПтан соң бераз дин иреге булган Казанда мөселман элитасының хәле, тарихи шәхесләрнең исемнәре, чыгышлары Вахиди язмасында шактый җентекләп тасвирланган һәм күп мәгълүмат бирә.
Биләр төбәгендә көчләп чукындырулар тарихын өйрәнгәндә, Сәид Вахидиның моңа кадәр беркайда да басылмаган истәлекләре белән танышырга туры килде. Аларны Аксубай районының Түбән Татар Майнасы авылы урта мәктәбе директоры, тарих фәннәре кандидаты Рафик Насыйров заманында ИЯЛИ архивында күчереп алып чыккан булган. Ул Сәид Вахидиның 1928 елда Спасс кантонында халыктан язып алган хәтирәләреннән гыйбарәт һәм “Итоги экспедиционного выезда в Спасский кантон по выявлению и изучению исторических памятников старины”, дип атала. Тасвирлама исеме – «Научно-исследовательские работы С.Вахиди и материалы к ним – 1908-1937гг.», 53-нче фонд, 1-нче тасвирлама, 58-нче эш. Рафик Насыйровның рөхсәте белән мин бу истәлекләрне күчереп алдым һәм аның белән килешеп, матбугатка тәкъдим итәргә булдым. Истәлекләрдән күренгәнчә, аларда Биләр-Болгар төбәгендә 19 гасырның беренче яртысында булган көчләп чукындырулар турында сүз бара. Җан тетрәндергеч бу фаҗигале хәлләр турында милләт белергә тиеш, Сәид Вахиди бөртекләп җыйган бу мәгълүмат халыкка барып ирешергә тиеш.
Сәид Вахиди 1928 елда Спас кантонында язып алган хәтирәләр:
“Ташбилгенең күршесендә Биктимер исемле татар белән урыс катыш бер авыл бар. Менә бу авыл борын заманда бер саф татар авылы булган. Шушы авылдан Ташбилгегә Хәлимулла Хәмидулла углы дигән бер кеше күчеп килеп утырган. Бу кеше акыллы гына, күп кенә җирләрне гизгән. Яхшы ук белеме бар, тарихтан хәбәрдар бер кеше. (Ул сөйли):
- Моннан йөз еллар элек булырга кирәк, Биктимер авылы кешеләрен, налог түли алмаганны сылтау итеп, үзләренең ихтыярларыннан башка, праваслауный кешеләр динендәге спискасына язганнар. Халык һаман ата-бабадан калган ислам динендә калырга теләгән. Патшалар хөкүмәте безнең бабаларны ныклап урыс итәргә керешкән. Гәрчә алар үзләре теләмәсәләр дә, бабайларны көчләп чиркәүгә алып барганнар. Поплар авылларга килеп, яшь балаларны көчләп чукындырганнар. Үлекләрне поп белән күмүне бабайларга мәҗбүри канун иткәннәр. Бу юллар белән дә бабайларны көчләп урыс итеп бетерә алмагач, аларны берәр-икешәр семья итеп, кап-кара урыс авылларына таратканнар. Бик күпләре урыс авылына баргач та, үз диннәрен тотарга азапланып, попларның кушуы буенча урыслар тарафыннан кыйналып үтерелгәннәр. Без кечкенә вакытта менә шундый вакыйга сөйлиләр иде. Безнең Биктимер авылыннан бер йорт мөселманны бер кара урыс авылына илтеп олактырганнар. Аларны кечкенә генә бер өйгә куйганнар. Поп килеп бик үгетләгән, урыс булырга кушкан. Болар тыңламаганнар. Шуннан соң ир белән хатынның кул-аякларын бәйләп алып китеп, көненә аз гына икмәк белән су биреп, ун көн бер кара мунчага ябып тотканнар. Алай да болар урыс динен кабул итмәгәч, мунча миченә чи карабодай саламы ягып, төтенгә асып азаплаганнар. Ул бичаралар шунда куе әче төтенә буылып үлгәннәр. Үзләреннән соң балаларын алып чукындырып, урыс иткәннәр. Менә мондый хәлләр безнең бабайларның башыннан бик күп кичкәннәр. Менә шул тәрыйка җәбер-золым астында безнең бабайлар туган-үскән илләреннән көчләп таратылып, урыс авылларында бик күбесе юк ителгәннәр. Алар урынына безнең Биктимергә урыс китереп урнаштыра барганнар. Шуннан Биктимер авылы бара-бара урыс авылына әйләнеп киткән. Соңга таба кайбер көчләп чукындырылган, ләкин чын-чында һаман ислам дине тота торган нык ихтыярлы мөселманнар Биктимер авылын ташлап, Каф тау ягына, мөселман көчле булган ерләргә күчеп киткәннәр. Әле без яшь чакта да алардан һаман хәбәр килеп торганын сөйли торганнар иде.
Хәлимулла агай Биктимер авылының искергән тарихы турында түбәндәге сүзләрне сөйли, ул әйтә:
- Без яшь чакларда авылда 80-90 яшьлек картлар бар иде. Алар аулак өйләргә җыелып, урысларның аларга күрсәткән җәбер-золымнарын, көчләп чукындыруларын, үзләренең һаман да ата-баба дине булган ислам динен яшертен рәвештә тотып килүләрен яшь буыннарга да, гәрчә алар поп килгән чакларда урысча кылансалар да, эченнән үз диннәрен – ислам динен тотып яшәргә тиешлек турында үгет вә нәсихәт итешкәннәрен күз яшьләрен агызып сөйләгән чакларда: “Әй, балалар, без бит бик искедән мөселман булып килгән кешеләрнең балалары! Безнең бит бу авылыбызда бик иске заманнардук бабаларыбыз мөселман булып яшәгәннәр. Безнең Биктимер баба башта Шәһри Болгардан күчеп килгән. Безнең авыл шуның нәселеннән таралган”, дип сөйләгәннәре әле дә минем хәтеремдә.” (18-21 битләр.)
Киек авылыннан 90 яшьлек Сөнгатулла Гыйззәтулла улы белән сөйләшү:
- Безнең татарның башыннан шундый куркынычлы бик күп хәлләр үткән инде, керәшен итәргә дә бит бик тырышылган. Чукынган татарларга буш сату итәргә права бирелгән. Чукынган кешеләр солдатан котылганнар. Бер гаепле кеше чукынса, аның гаебе гафу ителгән. Әмма чукынмаган татарларга налог күп төшкән. Алардан чукынган татарларның, чукынган чуаш, ар, хәтта мукшыларныкын да күтәрткәннәр. Безнең үзебезнең авылда да, мондан 150 еллар чамасы алда, налогны күтәрә алмыйча, бер иш түбән рухлы адәмнәр чукынып налог түләүдән котылмакчы булганнар. Менә шундый түбән рухлы, бозык адәмнәр, берничә кеше җыелып, Буракау (Бураково) чиркәвенә барып чукынырга дип Киектән чыгып киткәннәр. Безнең бабабыз, ягъни, минем атамның атасы була, бу бабам Әлмәмәт исемле булган. Менә шушы кеше теге чукынырга киткән бәхетсезләрнең артларыннан чыгып кычкырган: “Кайтыгыз, егетләр, кайтыгыз! Бармагыз чиркәүгә, харап булмагыз! Сезнең налогларыгызны үзем түли!”, дип. Бу бәхетсезләрнең уенда пуп сүзенә алданып, чукынып, бай булу хыялына төшкәннәре булган. Әнә шундый пупка сатылганнары, минем бабамның “Үзем түлим налогларыгызны!”, дип әйтүләренә каршы, “Син быел түләрсең, ә җәренгә (киләсе елга) кем түләр?” дип үзләренең шомлы адымнарында дәвам иткәннәр. Мәңгелек бәхетсезлек, мәңгелек караңгы юл булган чиркәү юлына киткәннәр. Үзләрен һәм үзләренең балаларын мәңгелек бәхетсезлектән котылдыруны үзләренә шәрәф һәм бәхет санаган гакыллылары, минам бабай сүзен ишеткәч, кире кайтып, тәүбә-тәзәруг кылып, үлгәнче хак мөселман булып яшәгәннәр. Әле мин белгән заманнарда да чукынган чуашларны солдатка алмыйлар иде. Ул чукынган чуашның җирәбәсенә безнең мөселманнардан ала торганнар иде. Менә безнең тирәдә Кызылсу дигән керәшен авылы бар, аннан соң Баран авылы һәм Мамадыш, Лаеш өязләрендә бик күп чукынган татар авыллары бар. Менә болар барысы да дингә көчләү заманнарында төрле юллар белән ислам диненнән дүндерелгән безнең төрки-мөселман кардәшләремез алар.
Борын заманда безнең мөселман халкын диннәрендә бик нык, үзләре бәдәнгә бик таза һәм зур, кара сакаллы, мәһабәт ирләр булганлыгын сөйли: “Инде хәзер халык вагыйды, һәр яктан вагайды”, ди. “Борын заманнарда хатыннар өрпәк саралар иде. Өрпәк сармау әдәпсезлек иде. Хатыннар бер төрле кара пәрдә ябып йөриләр иде. Бу пәрдә таза материалдан эшләнгән була иде. Безнең мөселманнар арасында эчү, тәмәке тарту, урлау кебек эшләр бер дә юк иде. Бу начар гадәтләрнең барысы да безгә урыслардан кергән гадәтләр. Бөтен начарлыкны безгә урыслар өйрәткәннәр. Әмма яхшылыкны алар безгә бер дә өйрәтмәгәннәр. Нимес шикелле бер мәдәни халыкның кул астына кергән булсак, бәлки бу кадәр артта калмаган булыр идек...” (211-214 битләр.)
Бу сүзләрне моннан 90 ел элек, 90 яшьлек татар картыннан Сәид Вахиди язып алган. Әйтерсең лә, бүгенге көннәр турында әйткән! Бөек һәм фаҗигале татар тарихына артык тирән төшүен аңлап, Сәид Вахидиның үзен дә кулга алалар һәм 50 яшендә атып үтерәләр... Аның исеме бары тик ярты гасырдан соң гына, йөз еллыгы уңаеннан, милләткә кире кайта һәм тагы шул хәтле вакытка тагы онытыла...Татар тарихының үзе кебек, аны өйрәнүче олуг галимнәр дә онытыла икән, Сәид Вахиди язмышы шуның ачык мисалы.
Фәүзия Бәйрәмова,
язучы, тарих фәннәре кандидаты.
2017 ел, 30 август.

Комитет ООН призвал РФ отказаться от списков запрещенной литературы

https://golosislama.com/news.php?id=32641
Комитет ООН призвал РФ отказаться от списков запрещенной литературы

Комитет ООН по ликвидации расовой дискриминации ООН (CERD) рекомендовал России отказаться от ведения Федерального списка экстремистских материалов и внести изменения в ряд ее законов, ограничивающих политические свободы в стране.
В этой рекомендации указано, что определение экстремистской деятельности и процедуры запрета материалов в РФ носят произвольный и непрозрачный характер.
Укажем в этой связи, что на данный момент список запрещенных в России материалов составляет свыше 4000 наименований. Значительную часть из них составляют исламские произведения, включая сборники хадисов, молитв или книги всемирно признанных исламских ученых.
Признать материал экстремистским в РФ может любой районный суд, фактически в тайне от общественности, без привлечения заинтересованных лиц к его защите. Учитывая же реальность судебной системы в РФ, то есть, отсутствие независимых судов, в действительности силовики просто распределяют дела по соответствующим судам, которые просто штампуют заранее вынесенные решения.
Кроме того, комитет ООН рекомендовал РФ внести изменения в законы об иностранных агентах и нежелательных организациях, ярлыки которых Кремлем ставятся на тех, кто представляет для него какие-то неудобства.
АВТОР: ИКРАМУТДИН ХАН

Татарның әхлакый кодексы

http://tatar-congress.org/yanalyklar/tatarnyn-ehlakyy-kodeksy/

Татарның әхлакый кодексы

Кем ул татар һәм нинди булырга тиеш? Нинди принципларга таянып ул яшәргә тиеш? Бу хакта заманында үз фикерен күренекле драматург, язучы, танылган җәмәгать эшлеклесе Туфан ага Миңнуллин язып калдырган иде. “Халкым минем” газетасы 2017 елның 1нче санында авторның 12 матдәдән торган “Татарның әхлакый кодексы”ның 1че матдәсен һәм комментариен бирә. Кодексның һәр матдәсе ай саен газета битләрендә басылып барачак.
Туфан Миңнуллин
Татарның әхлакый кодексы
Кешеләр милләт булып оешкан көннән башлап һәр милләт үзенең яшәү рәвешен тамгалап, бүтәннәр арасында үз урынын билгеләргә тырыша. Бик күп төрле төсмерләрдән торган милли үзенчәлекләр арасында, әлбәттә, әхлакка кагылганнары да шактый. Кайбер милләтләр әхлак, кагыйдәләрен язма рәвештә кабул итеп, шуңа турылыклы булырга тырышалар. Минем ишетүемчә, христиан динен тотучыларда ул кагыйдәләр җыентыгы катехизис дип атала. Күптән түгел Төрекмәнстан Президенты Сапарморат Ниязов үзенең «Рухнамә» дигән китабында төрекмән халкының әхлак кагыйдәләренә кагылышлы файдалы, кызыклы фикерләр әйтте. Чыңгызханның да «Яса» дип аталган кагыйдәләр җыелмасы барлыгын беләбез.
Татар милләте дә гасырлар буена үзен милли йолалары, милли мәдәнияте белән саклап килде. Аның үз әхлакый кануннары бар иде. Аларны без, гәрчә һәр кеше өчен Коръән Кәримдә әхлак нормалары Ходай тарафыннан билгеләнсә дә, язылмаган законнар дип атадык. Ни кызганыч, язылмаган законнарны без оныта яздык. Милләтнең үз йөзе, үз төсмере югала башлады.
Татар халкының II конгрессы алдыннан, 1998 елда «әллә соң татарның әхлакый кодексын кәгазьгә төшереп, конгресста бөтен делегатлар белән кабул итеп, рәсми төс бирергәме» дигән фикер туды. Мин шул әхлак кодексын үзем аңлаганча язып чыктым да, аны тагын да камилләштерү өчен, Разил Вәлиевкә, Миркасыйм Госмановка, Рәшит Ягъфәровка мөрәҗәгать иттем. Язганнарымны бергәләп чарлый торгач, конгресс делегатларына тәкъдим итәргә ярый дигән фикергә килдек. Әмма конгрессны оештыручылар безнең теләкне әллә аңламадылар, әллә аңларга теләмәделәр, татарның әхлакый кодексын карау көн тәртибенә кертелмәде. Шуннан без аны матбугатта бастырдык. Күпләр тарафыннан бу эш хупланды. Бигрәк тә татар мәктәпләрендә аның кирәклеген аңладылар. Кодекс текстын матур итеп язып, классларга, коридор стеналарына элеп куйган мәктәпләрне дә күрергә туры килде. Әлбәттә, кодекс текстына тәнкыйть фикерләре дә әйтелде – ул тулы ук түгел, шактый фикерләр кермәгән, диючеләр булды. Ул фикерләр белән килешеп, шунысын да әйтергә кирәк — әхлак мәсьәләсенә караган бөтен нәрсәне дә кодекска язып кую зарур түгелдер, анда төп кагыйдәләр генә чагылырга тиештер.
Көннәр уза бара, гомер үтә тора, дөнья болгана, Рәсәйдә сәяси вазгыять тә үзгәрә, татарның көрәшеп алган әз-мәз мөстәкыйльлегеннән тагын мәхрүм итә башладылар. Димәк, безгә үзебезне саклап калу катлаулана. Андый чакта без кыйблабызны тагын да дөресрәк билгеләргә тиешбез. Рухыбыз нык булса, җаныбызны азат итеп тоеп яшәсәк, без яшәү иммунитетын югалтмаячакбыз.
Шуны күздә тотыптыр, күрәсең, «Идел» журналының баш мөхәррир урынбасары шагыйрь Рәфикъ Юнысов кодексны яңадан журналда бастыру кирәклеген әйтте. Ләкин анда кодекс тексты гына түгел, аңа тәфсир-комментарийлар да булырга тиеш, диде. Ягъни мәсьәлән, журналның һәр санында кодексның бер пунктына мин аерым тукталып, аңа кагылышлы фикерләрне киңрәк итеп шәрехләп, «Идел» укучыларына сөйләргә тиешмен икән. Мин Рәфикъ белән килештем. Билгеле, бу милләт язмышы турындагы уйлануларга әллә ни яңалык өстәми. Әмма без белгәнебезне дә истән чыгаргалыйбыз. Кабат-кабат уйланып торсак, зыяны тимәстер. Кодекс 12 пункттан тора. Сүзне башлыйбыз.
  1. Татар кешесе! Хәтереңә ал! Синең үз мөстәкыйль дәүләтең булган. Дәүләтле милләтнең генә җир йөзендә кадере була, һәр татарның күңелендә йөргән дәүләтчелек идеясе саклансын. Шушы тарихи гаделлек өчен үзең һәм нәселең көрәшергә тиеш.
Әйе, Болгар дип, Алтын Урда, Казан ханлыгы, Себер, Кырым, Әстерхан ханлыгы дип аталган дәүләтләр тоткан халык без. Төрле милләтнең тарихчылары ул дәүләтләргә төрле бәя бирде. Үзебезнең тарихчыларыбыз да ул дәүләтләрнең татар милләте формалашуына йогынтысы хакында үзара бәхәс куптаралар. Әмма ни генә әйтсәк тә, асылда, татар тарихы шул дәүләтләрдә туган, дәвам иткән. Ул дәүләтләрнең төп халкы татарлар булган, хакимият татарлардан торган. Шуңа күрә дәүләтчелек идеясе безнең аңыбызда гына түгел, каныбызда, җелегебездә дә. Җиңсәк тә, җиңелсәк тә, без дәүләт тоткан халык дип горурланабыз. Безгә ул хакта бабаларыбыз, әтиләре без әйтеп калдырган, без аны киләчәк буынга тапшырырбыз. Бу горурлыкны бёр генә кылыч та кисә, бер генә мылтык та атып үтерә алмый. Бу горурлыкның җаныбызда яшәвен кайвакыт үзебез дә аңлап бетерә алмыйбыз. Шуңа күрә Казан ханлыгы җимерелүгә 450 ел вакыт үтсә дә, мин — татар дигән, мин дәүләтле булырга тиеш, мин бетәргә тиеш түгел дигән уй яшәп килә һәм татарны шул яшәтә. Моны һич кенә мактану, әтәчләнү дип атарга ярамый. Бу — җан авазы. Рәсәй тарихында нинди генә чуалыш килеп чыкмасын, анда татар катнашмый калмый. Юк, фетнәче халык булганы өчен түгел, бу — шул чуалышта иреккә омтылыш ясау формасы. Әгәр дә Пугачев явында татарлар күпсанлы булган икән, татар ул яуда ирек чаткылары күргән, милли азатлыкка юл эзләгән. Әгәр Октябрь революциясе ясауда, аны яклап сугышуда татар күпләп катнашкан икән, большевикларның революцион лозунгларында милләтләргә мөстәкыйльлек буласын ишеткән. Әгәр Рәсәйдә демократия җилләре исә башлауга Татарстан суверенитет игълан иткән икән, бу чын мәгънәсендә дәүләтчелек идеясенең җимеше. Безгә ияреп кайбер милли автономияле республикалар да суверенитет игълан иттеләр. Ләкин Мәскәү кыса башлагач, алар тиз генә ул сүздән ваз кичтеләр. Без әле һаман да тартышабыз һәм тартышачакбыз. Чөнки без дәүләт тотуның тәмен татыган халык. Бу халыкны буйсындыру, аңардан кол ясау бик авыр.
Дәүләт тоткан халык дигәннән, бер кызыклы факт. СССР таркалгач, союздаш республикалар мөстәкыйль дәүләткә әйләнделәр. Шуларның һәркайсы тырышып-тырмашып мөстәкыйльлеген ныгыта, «суверен дәүләт төзи. Арада бер Белоруссия генә бәргәләнә. Россиядән аерыла алмый интегә. Аны төрлечә аңлаталар. Ә төп асылы шунда — белорус милләте дәүләт тоткан халык түгел. Ул төрле дәүләтләр составында булып, бер дәүләттән икенчесенә күчеп йөреп, мөстәкыйльлек иммунитетыннан мәхрүм калган. Белоруссия дәүләтенең мөстәкыйльлеген яклар өчен бердәм суз әйтерлек рухи көче юк. Ә бездә ул көч әле, Ходайның биргәненә шөкер, бар. Нинди генә авырлыклар килсә дә, ничек кенә безне сындырырга тырышсалар да, безгә шул көчне сакларга иде. Ә бит татар үзе дәүләт тоту белән бергә үз тирәсендәге кайбер милләтләрне дәүләт тотарга, дәүләт белән идарә итәргә өйрәткән халык. Бүген бөек держава дип аталган Россия чын дәүләт булып Алтын Урда хакимлек иткән чорда оеша башлый. Шуңа чаклы вак кенәзлекләр үзара ызгышып, тарткалашып, сугышып яшәгәннәр. Алтын Урда ханнары аларны «Русь» дигән бер исемдә берләштереп, үзләренә каршы тора алырлык дәүләт төзү үрнәген күрсәткәннәр. Әмма, ни кызганыч, урыс кенәзләрен берләштергән Алтын Урда үзе таркалып, вак ханлыкларга бүлгәләнгән һәм ул ханлыклар, уртак тел таба алмыйча, Русь тарафыннан юкка чыгарылганнар. Дәүләтчелек дигәндә, тарихның мондый гыйбрәтләрен дә истә тотарга кирәктер.
Тагын бер тарихи факт. Октябрь революциясеннән соң автономияле республикалар төзелгәндә, аларның кайберләре Казанда төзелде. Республика белән идарә итүче кадрлар Казанда тупланды. Чөнки Казан халкы өчен республика төзү проблема түгел иде. Без бит бүрекле халык. Әйе, бүрекле.
Заманында мин Пугачев явында иң актив катнашкан татарлар турында «Канкай улы Бәхтияр» дигән пьеса язган идем. Анда үзен Рәсәй патшасы дип игълан иткән Пугачев белән Бәхтияр Канкаевның очрашу күренеше бар. Ул күренештә Бәхтияр Пугачев белән түбәтәен салмый гына сөйләшә. Мәгълүм булганча, урыс кешесе берәр түрәне күрсә, тиз генә баш киемен салып башын ия. Татарның баш киемен салмавы «патша» Пугачевка ошамый, әлбәттә. Пугачев, Бәхтиярга кисәтү ясабрак: «Нигә баш киемеңне салмадың? Бу государьны хөрмәтләмәү, аңа баш бирмәү», — ди. «Кичерегез, татарның кәләпүше башыннан башы белән бергә генә салына», — дип җавап бирә Бәхтияр.
Пьесаны язганда, мин, татарның горурлыгы турында гына уйлап, бүрек салмауның тарихи ягына игътибар итмәгән идем. Бактың исә, татарның бүрек салмавы аның дәүләт башында утырырга сәләтле булуыннан килә икән. Урыс тарихында «Мономах бүреге» дип дан алган зиннәтле асылташлар белән бизәлгән кыйммәтле мехтан тегелгән бүрек Казан ханнарының бүреге, патшалык символы түгелмени?!
Татар канында дәүләтчелек идеясенең яшәвенә бер мисал. Белгәнебезчә, татарның биштән бер өлеше генә Татарстан территориясендә яши. Йөз меңләгән татарның Казанны күргәне дә юк. Шуңа карамастан татар, кайда гына яшәсә дә, Казанга тартыла, аны үзенең рухи кыйбласы дип саный. Нигә? Югыйсә Татарстан аның туган җире дә түгел. Татар дип аталган кавемнең Казанга тартылуы — киләчәктә ныклап өйрәнелергә тиешле факт. Югыйсә Алтын Урда таралганнан соң туган ханлыклар арасында иң беренче булып Казан ханлыгы җимерелә. Шуңа карамастан Казан татарның үзәге санала. Бу, бер яктан, Болгар заманыннан килгән тартылу ноктасы булса, икенчедән, татарлыгын дөньяга туктаусыз белдереп торган төбәк тә. Бер үзәккә тартылу дәүләт тоткан халыкта гына була. Яһүдләр дә бит элеккеге дәүләте булган Израиль ягына карап яшәделәр һәм нәтиҗәдә дәүләтләрен булдыруга ирештеләр. Бүген дә яһүд халкы кайда гына яшәсә дә, кыйбласы Израильдә.
Чөнки анда аның борынгы һәм бүгенге дәүләте. Андый тартылу хисе өчен берәүне дә гаепләргә ярамый, ул инстинктка әйләнгән хис. Шуңа күрә империя безнең белән, теләмәсә дә, исәпләшергә мәҗбүр. Кайбер милләттәшләребезнең күңеленә империягә колларча буйсынып хезмәт итү чире кереп ояласа да, күпләребез баш бирмәскә тырыша. Әйе, без империя күсәгенең ни икәнен күреп, буйсынырга мәҗбүрбез, ләкин әле бу җанның, рухның буйсынуы түгел. Юк, көрәш дигәндә без балта, сәнәк, мылтык тотып урамга чыгуны гына күздә тотмыйбыз, көрәш ысуллары төрле-төрле. Иң мөһиме — күңелдә дәүләтчелек өчен көрәш дәрте сүрелмәсен. Мин ышанам — безнең үз дәүләтебез булачак. Дөрес, без бүген дә Төп законда язылганча, дәүләт булып саналабыз. Ләкин безне мондый дәүләт кенә канәгатьләндерми. Чөнки әлеге дәүләттә безнең хокукларыбыз кысылган. Әгәр Россиядә чын мәгънәсендә федерализм була икән, анда безнең милләтнең үзенә лаеклы урыны Конституциядә билгеләнә икән, без андый дәүләтне дә танырбыз. Без дәүләтләр телендә сөйләшә алырлык халык. Безнең дәүләтебез безгә үзебезне халык, милләт итеп сакларга гарантия бирә икән һәм аны материаль яктан тәэмин итә икән, калганы ул хәтле үк мөһим түгелдер. Империя тарафдарлары Россияне саклап калырга теләсәләр, безнең теләкләр белән хисаплашырга тиешләр, Күсәк ничаклы гына саллы булмасын, рух аңардан көчлерәк. Татар кешесе, дәүләтчелек идеясен сакла һәм көрәш дигәндә, без нәкъ менә шул турыда фикер йөрттек. Безнең көрәшебез, иреккә омтылуыбыз табигый, һәм тарихи гаделлек өчен көрәш максатка ирешкәнчегә кадәр тукталмаска тиеш. Кабатлау булса да, әйтергә кирәк, дәүләт безгә мактаныр өчен дә, бүтәннәргә каршы көрәшеп, ни дә булса яулап алыр өчен дә кирәкми. Безгә дәүләт зур тарихы булган татар милләтен, татар халкын саклап калу өчен кирәк, һәр татар баласының күңеленә дәүләтчелек орлыгын салып калдыру — безнең төп бурычыбыз.
«Халкым минем» газетасыннан,
2017 ел № 1

ТНВга "Адәм белән һава" кайта, "Кәмит-Җәвит" һәм "Яңа дәвер" тапшырулары чыга башлый

https://www.azatliq.org/a/28703122.html

ТНВга "Адәм белән һава" кайта, "Кәмит-Җәвит" һәм "Яңа дәвер" тапшырулары чыга башлый




ТНВ сайтында дөнья күргән хәбәрдә әйтелүенчә, "Адәм белән Һава" тапшыруы аның алып баручысы Ләйлә Дәүләтованың кызы туу аркасында тукталып торган. Хәзер автор эшенә кайтты, диелә.
Моннан тыш, телеканалда яңа тапшыруларның премьералары да көтелә. "Яңа дәвер" проектында татар альтернатив музыкасы яңгыраячак, дип вәгъдә итәләр.
ТНВга юморист Җәвит Шакиров та кайта. Ул "Кәмит-Җәвит" тапшыруын алып барачак. Җәвит Шакиров янына Татарстанның билгеле язучылары, музыкантлары, юмористлары, җырчылары, артистлары киләчәк һәм юмор белән соңгы яңалыклар турында фикер алышачаклар.
Урыс телендә барган "Народный будильник" урынына иртәнге якта "Здравствуйте" тапшыруы чыгачак. "Манзара"га "Баш мөхәррир сүзе" дип аталган рубрика кертеләчәк.
"Переведи" тапшыруы бәйге форматында чыга башлый. Декабрь уртасында програмның абсолют җиңүчесе билгеле булачак. Аңа акчалата бүләк бирү каралган.
Татарстанның мәгариф һәм фән министрлыгы белән берлектә "Бергәләп өйрәник" дигән тапшыру да әзерләнгән. "Кайнар хит" тапшыруының эфир вакыты озайтылган.
ТНВның яңа сезоны 4 сентябрьдә башлана.
26 августта "Яңа Гасыр" (ТНВ) телерадиоширкәтенең эшли башлаганына 15 ел тулды.

Обращение Муфтия Шейха Равиля Гайнутдина по случаю праздника Курбан-байрам







https://www.muslim.ru/articles/286/18897/

На татарском языке





Собянин изложил Матвиенко свою философию

http://echo.msk.ru/blog/sergei_mitrohin/2045888-echo/
Собянин изложил Матвиенко свою философию
Что нужно сделать, чтобы мэр Москвы ответил лично на Ваши вопросы о ситуации в горячих точках нашего города? Надо обратиться к нему через чиновников рангом выше его. Я сделал это через спикера Совета Федерации, с  которой я встретился 12 июля.   


И вот  получен ответ по двум из обсуждавшихся вопросов.   
1) По поводу варварской точечной застройки на месте одного детсада и вплотную к другому во дворе ул. Подмосковной 14 (Покровское-Стрешнево) мэр бесстрастно сообщает, что там все ОК: двор продан ООО «Прогресс», оно строит «многофункциональное здание с  подземной автостоянкой» слушания не проводились, получено положительное заключение ООО «Мосэксперт».
«Оценки влияния проектируемого строительства на  окружающие существующие здания не требуется». В конце этой части ответа мэр констатирует: «строительные работы не ведутся».
Многое, конечно осталось за бортом этой сухой объективки. Например, то, что вплотную к «планируемому строительству» находится детский сад. Или то, что строительство не ведется из-за ожесточенного сопротивления жителей Подмосковной.
   
Этот баннер вывесила на Подмосковной Екатерина Смирнова – одна из жительниц дома, которую в начале июня чуть не покалечили строительные бандиты из ООО «Прогресс»
   2) Про Лосиный остров, который собираются изуродовать громадными монстрами, которые журналисты уже метко назвали Лось-сити, мэр не менее бесстрастно сообщает следующее.
Все тоже ОК. Участок не входит в границы ООПТ «Лосиный остров». Ничего, что есть еще Охранная зона нацпарка? Проект одобрен на заседании Градостроительно-земельной комиссии. Ничего, что такая комиссия не  предусмотрена Уставом Москвы и ее законами? По результатам публичных слушаний получено положительное заключение. Ничего, что слушания 10 ноября прошлого года были сорваны разъяренными жителями ул. Вешних вод, которым проект несет не  только утрату законных гаражей, но и расширением их улицы на несколько полос для проезда в Лось-сити?
10 ноября жители Ярославки оборвали начавшиеся было слушания по проекту застройки участка вплотную к границам Лосиного острова, возмущенные неспособностью проектировщиков объяснить смысл чудовищного проекта. Президиум «слушаний» в панике сбежал
И т. д. и т. п. Правда, в конце ответа слегка обнадеживающая фраза: «в настоящее время проект Постановления Правительства Москвы об утверждении проекта планировки находится на  согласовании в органах исполнительной власти г. Москвы». Т. е. все-таки не  принят окончательно. Еще есть шанс остановить это безумие.
Что ж, я считаю этот ответ уникальным в своем роде человеческим документом. Мэр Москвы отвечает второму лицу в государстве не как государственный деятель, способный РЕШАТЬ ПРОБЛЕМЫ ЛЮДЕЙ, а как обычный клерк, прячущийся от заявителя за частоколом юридических формулировок. И отвечает он спикеру Совета Федерации тоже не как государственному деятелю, а как такому же клерку, апеллируя к его чувству солидарности, сплачивающую чиновничью круговую поруку.
Однако, в данном случае должность настолько выпирает из-за частокола, что спрятать ее не удается. Ответ  ясно дает понять, что мэра ПОЛНОСТЬЮ  УСТРАИВАЮТ такие вещи как:
  • продажа в частные руки московских дворов;
  • строительство в этих дворах высоток с подземным паркингом вплотную к детским садам;
  • строительство во дворах без проведения публичных слушаний;
  • городские экспертизы, которые ставят на таких проектах штамп «одобрямс»;
  • утверждение проектов, провалившихся при рассмотрении на публичных слушаниях;
  • строительство на границах ООПТ без соблюдения охранных зон.
Я не буду перечислять дальше, хотя мог бы еще долго. Да, действительно, каждая из перечисленных позиций закреплена в нормативных актах. Но очевидно и то, что каждую из них статус мэра позволяет поменять, превратив их из кромешного зла для москвичей им во благо.
Размашистая подпись под ответом означает, что все перечисленное – ЛИЧНЫЕ ПОЗИЦИИ мэра, его, так сказать, философия.  
И через год москвичи получат шанс определить, насколько эта философия их устраивает.

вторник, 29 августа 2017 г.

Некролог. Умер Шамиль Апанаев!

   НАРОДНО-ДЕМОКРАТИЧЕСКАЯ  ПАРТИЯ   
                        «ВАТАН»
ЦЕНТРАЛЬНЫЙ КООРДИНАЦИОННЫЙ СОВЕТ

Некролог. Умер Шамиль Апанаев!
27.08.2017 г. после непродолжительной болезни в Москве скончался известный художник, член союза художников России, участник многочисленных выставок и художественных проектов http://khalkym-minem.ucoz.ru/index/shamil_apanaev/0-318 иhttps://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D0%BC%D0%B8%D0%BB_%D0%90%D0%BF%D0%B0%D0%BD%D0%B0%D0%B5%D0%B2 , член союза художников Рэссам, членом нашей партии не был, ну всегда был рядом, наш соратник, патриот татарского народа Шамиль Апанаев. Мы члены НДП "Ватан" скорбим по утрате соего соратника, которой был рядом с нами в течении более 20 - и более лет. Писал плакаты, никогда не отказывался и не отнекивался, был всегда готов слуҗит своему народу. Нам его будет не хватать. Он пришел в партию "Втан" и предложил писать нам плакаты, а у нас не было человека, который бы эту работу исполнял. Мы очень обрадовались такому предложению и с радостью согласились. Так он стал нашим художником на долгие годы. Он писал на все форуме НДП "Ватан", на курултаи партии, на бесчисленные наши пикеты, одним словом много сделал для НДП "Ватан" и в течение многих лет писал плакаты для нас, был активным участником мероприятий партии. В то же время был весьма скромным человеком, не занимался само пиаром Его работы и деятельность говорили сами за себя. Мы искренне благодарны ему за его труд и поддержку. И теперь его не стало. 30 августа 2017 года на Даниловском мусульманском кладбище состоятся его похороны. Пусть земля ему будет пухом. НДП "Ватан" выражает свои соболезнования родным и близким Шамиля Апанаева
Ринат Хафиз Председатель НДП Ватан,
Мохаммят Миначев чл ЦКС НДП Ватан,лидер НДП Ватан,
Аскер Бикбаев Заместитель Председателя НДП Ватан
Шамиль Шиабетдин чл ЦКС НДП Ватан
Ринат Нургали чл ЦКС НДП Ватан
Рамиль Фахретдинов чл ЦКС НДП Ватан»
Хамзя Насретдинов чл ЦКС НДП Ватан
Айдар Халим чл ЦКС НДП Ватан

Гинар Акалаев


              
                                         


понедельник, 28 августа 2017 г.

Римзиль Валеев: «Пора выработать иммунитет к злобному троллингу против республики...»

https://www.business-gazeta.ru/article/355653

Римзиль Валеев: «Пора выработать иммунитет к злобному троллингу против республики...»

Сейчас неохулиганы вместо забора и туалетной стены расписывают сайты и социальные сети
Общественность Татарстана и других национальных республик внимательно следит за действиями и сигналами из центра по поводу степени самостоятельности регионов и защиты самобытности российских этносов. Журналист и общественный деятель Римзиль Валеев, в статье, написанной специальноно для «БИЗНЕС Online», указывает, что форма управления политическими процессами и в целом страной обогащается элементами политического троллинга, к чему народ еще не вполне привык.
Приближается 30 августа — 10 лет исполнилось с момента заключения второго договора о разделении полномочий между центром и надежным опорным регионом России  «Приближается 30 августа — 10 лет исполнилось с момента заключения второго договора о разделении полномочий между центром и надежным опорным регионом России»
ПРЕДПРАЗДНИЧНОЕ НАСТРОЕНИЕ
Все-таки раньше, при Леониде Ильиче, было лучше. Если завод или целый город, даже регион, не говоря уж о всей стране, готовился к своему празднику, юбилею, то виновников торжества поздравляли, вручали подарки. Пусть иногда это была грамота, написанная на тонкой бумаге, или красное знамя с бахромой, вымпел какой, почетный знак. А по крупным юбилеям могли вручить орден целому городу за труды и терпение. Или хотя бы поздравляли, телеграммы слали, ответработника на торжественное собрание посылали. А сейчас...
Вот опять приближается 30 августа — день рождения обновленного Татарстана образца 1990 года. Обычно его по главным каналам страны не показывают, поздравительных писем не шлют — скорее наоборот. 10 лет исполнилось с момента заключения второго договора о разделении полномочий между центром и надежным опорным регионом России. Пока не видно никаких подарков и не слышно теплых слов, кроме приветствия от Владимира Путина делегатам VI съезда всемирного конгресса второго по числу и заслугам перед российским государством народа, озвученного в зале театра им. Мусы Джалиля 3 августа. И на том спасибо! И ведь заслуженно: все-таки в течение 25 лет постсоветской эпохи  татары всего мира организованно сохраняют себя и горой стоят за интересы своей исторической родины — Российской Федерации, как четко сказано в принятой на съезде резолюции. И поддерживают ее политику мыслями, словом и делом.
Но в целом каждый божий день начинается для татарстанцев с намеков на ужесточение порядков. Мол, хватит с татарами подписывать соглашения и контракты, и так в приказах все написано, надо выполнять и все, но никаких официальных мер, юридических действий, объяснений и директив. Если бы знать за что, указать, какой пункт какого кодекса кто нарушил, то ведь и поправить можно. Но этого нет, слышно только анонимное ворчание и голословные упреки, мол, национальная республика — опасное наследие коммунистов, почти атомная бомба. Да еще на своем языке хотят разговаривать. Историю изучают, песни поют. А не притесняют ли тем самым великий и могучий русский язык и главный народ?
Эта белиберда выпускается в виде утечки из высоких кабинетов через неказенные издания и сайты, и сразу неустановленные лица на интернет-форумах пускаются в развязный треп на политические и национальные темы, за что в другой ситуации сразу подняли бы карающий меч 282-й статьи УК РФ. Изумленные и наивные татарстанцы апеллируют к Конституции страны и республики, федеральным законам, даже на решения Конституционного суда, не понимают, что и где нарушили. А в ответ намек на самый верх, мол, там недовольны и могут поправить. Там — это куда избираются депутаты и сенаторы, куда перечисляются 75% налогов, в сумме в три раза превышающие бюджет Татарстана. И это странно, ведь никаких противоречий с центром нет, все прописано и обо всем договорились. Любое задание выполняем, чемпионаты проводим, самолеты, корабли, заводы и города строим, хлеб-картошку растим, в армии служим, границы охраняем, жизни, если надо, кладем. За что, барин, плеткой машешь?
Такую странную мизансцену я наблюдал в собственной жизни. Знакомые, друзья, даже близкие родственники стали сочувственно пожуривать, мол, ничего у тебя не вышло, не надо было шуметь.
Это они упрекают за мою статью в «БИЗНЕС Online», где анализировал  вопросы федерализма и языковой политики, откровенно призывая не обижаться на  главу российского государства за его знаменитую реплику в Йошкар-Оле. 
Намекая, что все, что мы делаем и говорим, законно, правильно, идет от самой жизни. А ощущение своей правоты народу нужно не меньше, чем хлеб и вода.
Одиозные партийные группы, местные и отраслевые фюреры охотно прикидываются государственниками и защитниками демократии, законности. В казанской газете, добившейся популярности в годы перестройки и угнанной от учредившего ее горкома КПСС, сейчас регулярно печатаются тролли, которые выступают против изучения языков в Татарстане.  «Несколько лет назад мы... обращались в генпрокуратуру России, но получили отписку. Может быть, сейчас, когда договору между Россией и Татарстаном пришел конец, ситуация изменится в нашу пользу. Но мне бы хотелось, чтобы президент России приехал в Татарстан и сам всем объяснил, что он имел в виду». Отпиской они считают правовое заключение юристов. Троллям такая экспертиза абсолютно ни к чему. Их пакостная работа призвана заменить междуусобные войны, какие затевались в средние века. Правовые нормы и формальная логика кажутся им смешными понятиями.
Полагаю, президент Путин не станет действовать вопреки закону. Татары очень надеются на это«Полагаю, президент Путин не станет действовать вопреки закону. Татары очень надеются на это»
ЗАКОН ВЫШЕ ПРЕЗИДЕНТОВ?
И все равно закон выше и важнее, наивно полагаю я. Поэтому, даже если тролли объявляют, что «договору Россией и Татарстаном  пришел конец», даже если кремлевские чиновники считают, что все вопросы вошли в федеральные законы, то правовые коллизии есть, и сохранившиеся реальные нестыковки можно отрегулировать. При желании. Например, статья 14-я Конституции Татарстана теперь зависла, и очень скоро 3,5 млн татар российских регионов поймут, что Татарстан им помогать не обязан. Ни спутникового телевидения, ни учебников, ни подготовки кадров, ни культуры, ни науки им не положено. Особенно если Татарстан объявляется вне полномочий по российским регионам.
 Полагаю, президент Путин  не станет действовать вопреки закону. Татары очень надеются на это. Никто не доказал, что анализ серьезных  экспертов и мои аргументы несостоятельны, но травля определенной категории добросовестных россиян продолжается. Мол, не видать вам соглашения с Москвой, надо еще и Конституцию Татарстана поправить. А еще лучше — республику упразднить. И это говорят и пишут в официальных информресурсах, иногда  депутаты, политические деятели, ссылаясь на высоких кремлевских чиновников и их не очень продуманные суждения. Как пишут журналисты, высокая персона (сам Сергей Кириенкозаявилэто на встрече с молодежью, представ перед ними в курортной шляпе, легкой рубашке и шортах. То есть неформально, но от души. 
Не верю, что так можно ошарашить народ, ввергать его в уныние.  Но у многих интерес к общественно-политическим событиям и государству угасает, а доверие (не скажу к кому) снижается. Как уже бывало, когда самые важные вещи обсуждали на кухне, любили слушать песни Владимира Высоцкого, обсуждали иносказательные притчи и спектакли Аркадия Райкина.
Государство, демократия, гражданское общество — теперь это не очень актуальные понятия. Об этом рассуждать немодно и неприлично.  Оно мне надо? Меня кто-то просил? Или что-то обещал? Или мне на пластиковую карточку падает хотя бы 500 рублей в неделю? Или я выдвигаюсь куда-то? Даже не помню, когда ходил на собрание или митинг, да и не собирался никуда. Как нормальный обыватель я не хочу никуда соваться, слышать, видеть игроков политического театра. И не призываю никуда. Просто сказал о том, что видел и о чем думал. И больше не скажу, нафиг.
ТРОЛЛИНГ КАК ЭЛЕМЕНТ НОВОЙ ПОЛИТИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ
Да, понимаю, это тоже крайности. Не стоит отчаиваться. Какие-то запчасти гражданского общества все-таки попадаются — в интернете, телевизоре иногда или во дворе за углом. И эти детальки (возможность качнуть права, добиться равноправия перед законом, сохранить самобытность) мало кого интересуют, и цена на них не растет. Хотя давно ясно сказали, что свобода лучше, чем несвобода. Да, она лучше, но к чему она вообще, с чем ее употребляют?
Вот в статье 5-й  первой главы Конституции сказано, что «федеративное устройство Российской Федерации основано на ее государственной целостности, единстве системы государственной власти, разграничении предметов ведения и полномочий между органами государственной власти Российской Федерации и органами государственной власти субъектов Российской Федерации, равноправии и самоопределении народов в Российской Федерации».
Мы, наивные, думали, что не зря в основном законе так написано. Это не просто «антикризисная мера». Во всем мире регионы (штаты, провинции, кантоны) добровольно входят в союз. Особенно в федеративных странах. Регионы сами — государственные образования, то есть государства, что не означает их способность и готовность убежать куда-то. Даже не входящие в структуры госвласти муниципалитеты имеют свой самостоятельный юридический статус. В Швейцарии гражданство дает и конфедерация, и кантон, и муниципалитет, и никто никого не троллит за это.
Не стану таким же образом цитировать законы об образовании, культуре, национальной политике. Ни один из них в Татарстане не нарушил. Некоторые законы по защите прав регионов и этносов  выполняются символически — одни делают вид, что уважают языки и традиции, культуры соседей, другие прикидываются, что поверили этому. Проходит 5 - 9 лет обучения в школе, но порой человек не запоминает и десятка слов на языке местного населения или на иностранном. Потом он устраивается на работу, курирует национальное образование, культуру, печать и татарский интернет, и никто не проверяет, что он понимает в литературе и общественных науках. Бывает, сидит он в президиуме, не понимая ни слова о предмете обсуждения, но не берет наушников, не просит перевода. Присутствует с умным и лояльным лицом. А если бы он захотел знать и понимать, он бы за первый месяц работы узнал бы все, что ему нужно.
Как правило, не знают те, кто не хочет знать. Опытный человек в курсе, что три четверти управленческой и общественной активности — имитация. Реально только то, что падает на карточку, в карман, кошелек, и то, на что садишься, что кушаешь, надеваешь.
А все остальное  можно имитировать, одобрять, осуждать и...троллить!
Что же это такое — тролль? Это когда понарошку дразнят, обзывают, украшают ярлыками, чтобы делать свое поганое дело. Помните, иногда в подъездах, на заборах писали, что такая-то дама  — женщина легкого поведения.  Ругательные слова любили рисовать. Сейчас неохулиганы вместо забора и туалетной стены расписывают сайты и социальные сети. 
 Раньше писали анонимки, стучал в органы, чтобы расправиться с конкурентом, посадить соседа, чтобы занять его комнату. Сейчас, в эпоху интернета, частных СМИ еще энергичнее пишут гадости, чтобы дискредитировать людей или актуальные проблемы.
Власть этим сарафанным радио тоже охотно пользуется. Но я не могу представить, что президент России в XXI веке станет заниматься «опущением» татар или какого-то другого народа. Не царское это дело. Он сам отлично и понятно выражается, есть у него пресс-секретарь. Почему бы не сказать по существу вопроса?
А дирижерам внутренней политики и перераспределения региональных бизнес-структур  политтехнологические маневры — сладкая конфета. Вот захотелось Кириенко — в прошлом полпреду президента РФ в Приволжском округе — «опустить» татар и «поставить на место» Татарстан , и он, вероятно, учитывая  настроения завистливых чиновников и лидеров непопулярных в нашей республике  партий и фракций, полагает, что нечего цацкаться  с «сепаратистами».
 В такой ситуации региональная власть, в том числе татарстанская, вынуждена доказывать, что она лояльна, вертикаль действует, никаких рычагов, колесиков менять не надо. Грустная история!
Давайте жить весело!
 С наступающими Днем республики, Курбан-байрам и Днем знаний, когда дети вновь встретятся с учителями, чтобы продолжать изучать разные науки и языки!«С наступающими Днем республики, Курбан-байрамом и Днем знаний, когда дети вновь встретятся с учителями, чтобы продолжать изучать разные науки и языки!»
«ПРИДЕТСЯ  ВЫРАБОТАТЬ ИММУНИТЕТ К ЗЛОБНОМУ ТРОЛЛИНГУ ПРОТИВ  ФЕДЕРАЛИЗМА И МНОГОНАЦИОНАЛЬНОЙ РОССИИ»
Известно, что существуют целые институты, занимающиеся троллингом. Социальные сети обложены информационным спецназом с определенными установками. Сейчас троллят национальные республики, подключая анонимную оппозицию. В телевизоре вы ежевечерне видите агрессивных ораторов из различных фондов, партий, аналитических центров.
В интернете троллят партии, финансовые группы, банки, тем более этих банков стало слишком много и нужно кое-кого завалить, кого-то вытащить из болота. Чтобы замочить конкурентов, в ход пускаются идеалы социальной справедливости и демократических перемен! Постоянно говорится, что относительная самостоятельность Татарстана принесла блага отдельным группам и кланам. Если это похоже на правду, то почему по всей России социальные контрасты и олигархические группы еще круче?
Сажают и губернаторов, генералов, у кого-то квартира завалена тоннами долларовых купюр. Но в СМИ чаще видишь, как приводится Татарстан под общий знаменатель под видом того, что субъекты Федерации равноправны. Да, они равноправны, но работают они не одинаково, и вклад их в общую копилку различен. Некоторые субъекты способны оторваться от общей массы... вперед, в сторону повышения уровня работы и качества жизни при равных условиях. Обязательно ли нужно топить лучшие и амбициозные, отличающиеся от общего фона регионы?

Самое тревожное, когда в акцию троллей по дискредитации республики включаются и телеканалы, информресурсы, законодательная и исполнительная власть, а также некоторые небескорыстные олигархи. Придется выработать иммунитет к злобному троллингу против федерализма и многонациональной России. С наступающими Днем республики, Курбан-байрамом и Днем знаний, когда дети вновь встретятся с учителями, чтобы продолжать изучать разные науки и языки!
Подробнее на «БИЗНЕС Online»: https://www.business-gazeta.ru/article/355653