ВО ИМЯ АЛЛАХА МИЛОСТИВОГО И МИЛОСЕРДНОГО
ﺑﺳﻡ ﺍﷲ ﺍﻟﺭﺣﻣﻥ ﺍﻟﺭﺣﻳﻡ
Аллах в переводе на русский - Бог, Господь, Всевышний

НДП ВАТАН tatar halyk firkasy. Rahim itegez!


ОТКРЫТОЕ ПИСЬМО ПРЕЗИДЕНТУ РФ ПУТИНУ О ПРЕДОСТАВЛЕНИИ ЯЗЫКАМ КОРЕННЫХ НАРОДОВ РФ СТАТУСА ГОСУДАРСТВЕННЫХ ЯЗЫКОВ РФ https://irekle-syuz.blogspot.com/2015/05/blog-post_72.html

ХОРМЭТЛЕ МИЛЛЭТТЭШЛЭР ПОДДЕРЖИМ СВОЕГО ТАТАРСКОГО ПРОИЗВОДИТЕЛЯ! ПЕРЕЧЕНЬ ТАТАРСКИХ ФИРМ. СПИСОК ОТКРЫТ!

l

УЯН ТАТАР! УЯН! стихотворение

http://irekle-syuz.blogspot.ru/2015/07/blog-post_79.html

зеркало сайта https://ireklesyuzweb.wordpress.com/

Азатлык Радиосы

воскресенье, 25 сентября 2016 г.

Юто Хишияма: "Татарлар – тырыш милләт. Тырыш милләт телен онытмас"

http://www.azatliq.org/a/28002350.html

Юто Хишияма: "Татарлар – тырыш милләт. Тырыш милләт телен онытмас"

Халыкара татар теле олимпиадасында Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Ютога Казан университеты магистратурасында бушлай уку сертификатын тапшыра
Казанда ике ел татар филологиясе бүлегендә укыган Юто Хишияма җәен Япониягә кайтты. Токио университетында татар телен укытырга хыяллана. Казан, татар теле, ислам турында аның фикерләре, алга таба планнары һәм Курил утрауларына мөнәсәбәте – безнең әңгәмәдә.
2014 елда Юто Хишияма Халыкара татар теле олимпиадасында җиңү яулый. Шуннан соң бөтен татар матбугаты аның турында яза-сөйли башлый, татар теленә гашыйк булган егет турында мәгълүмат тарата. Ике ел Юто Казан университетында, татар филологиясе юнәлешендә белем алды. Хәзер ул туган иленә кайтты. Ике ел бу егеткә ниләр бирде? Хәзер ул ниләр эшли? Шушы һәм башка сорауларны Ютоның үзенә бирдек.
– Юто, Казанда белем алуны тәмамладың, хәзер Япониядә ниләр белән шөгыльләнәсең, нәрсә эшлисең?
Татар телендә сөйләшер өчен Токиога килгән татарлар белән күрешергә тырышам
 Июнь азагында Казан университетының магистратурасын тәмамлап, Токиога кайттым. Кайткач та татар теле һәм мәдәнияте белән бәйле эшләремне дәвам итәм. Дуслар белән Татарстан турында китап язабыз.
Татарча яңалыклар укыйм, татар җырларын тыңлыйм, сагынгач татар ризыкларын пешерәм. Татар телендә сөйләшер өчен Токиога килгән татарлар белән күрешергә тырышам, бу кыска вакыт аралыгында инде өч кеше белән күрешеп, аз булса да, татарча аралаштым.
Ютоның Казанда диплом алган мизгеле, мөгаллимнәре һәм курсташ кызлары белән
Ютоның Казанда диплом алган мизгеле, мөгаллимнәре һәм курсташ кызлары белән
– Алга таба планнарың ничегрәк? Элек Токиода татар телен укытырга телим дигән идең, бу чынга ашармы? Аны ничек күзаллыйсың?
– Башта магистратураны тәмамлап, аннары аспирантурага керергә ниятлим. Күптән түгел безнең университетта төрекмән теле дәресе ачылды, аны дустым алып бара. Аның кебек мин дә университетта татар теленә укытырга хыялланам, тик әлегә ул хыял булып кына кала бирә. Чынга ашырыр өчен күп нәрсә эшләргә кирәк. Ничек булса да, алга таба да Япониядә татар телен һәм мәдәниятен танытырга, татар теленең киләчәгенә өлеш кертергә тырышасым килә.
Токиода татар теле дәресен алып барырга хыялланам, тик әлегә ул хыял булып кына кала
– Читтән караганда, японнарда татар теле белән кызыксыну арта бара дигән хис туа. Токиода курслар оештырыла, татар телен өйрәнүчеләр күбәйде. Синеңчә, бу нәрсәгә бәйле?
– Чынбарлыкта, японнарның күбесе хәтта “татар” дигән сүзне дә белми. Япониядә татар теле һәм мәдәнияте белән кызыксыну әлегә юк дәрәҗәсендә. Шулай да, әкренләп кызыксыну арта бара.
Ике ел элек башланган татар теле курсларына йөрүчеләр саны артты, хәзерге вакытта аларга якынча 20 кеше йөри. Япониядә татарлар белән бәйле чаралар да үткәрелә башлады. 2013 елның май аенда татарлар нигез салган Токио мәчете төзелүенә 75 ел тулу уңаеннан “Төрек-татар мәдәнияте көннәре” узды, Татарстан рәссамы күргәзмәсе, татар ризыклары кичәсе оештырылды. 2015 елның октябрендә Япониянең беренче мәчете - Кобе мәчете төзелүенә 80 ел тулу уңаеннан Япониянең өч шәһәрендә “Татар мәдәнияте көннәре” үткәрелде, фәнни конференцияләр, җыр-бию концерты, фото-рәсем күргәзмәсе оештырылды.
Юто Токиода татар теле курсларында чыгыш ясый
Юто Токиода татар теле курсларында чыгыш ясый
Минемчә бу – Япониядә яшәүче татарлар, аларның тарихы белән кызыксынучы галимнәр, һәм ярдәм күрсәтүче оешмаларның тырышлыгына бәйле. Алга таба да шундый чаралар үткәрелеп, Япониядә татар теле һәм мәдәнияте белән кызыксыну артса, бик әйбәт булыр иде.
– Японнар – нинди халык? Татарларлар белән чагыштырып караганың бармы?
– Японнар дөньяда иң тәртипле һәм тырыш халыкларның берсе дип уйлыйм. Аларның бу холкы аеруча хезмәт күрсәтүдә ачык күренә.
Татар милләте белән чагыштырганда, охшашлыклардан күбрәк үзгә нәрсәләр табыла. Чөнки алар аерым җирдә бөтенләй төрле тарих кичергән. Тышкы кыяфәт тә, менталитет та аерыла. Шулай да, телләрендә һәм җырларында охшашлыклар сизелә дип әйтер идем.
Юто Япониядә татар телен "рекламлый"
Юто Япониядә татар телен "рекламлый"
– Узган ел Татарстан турында сайт ачкан идегез. Бу эшегез ничек бара?
– Сайтка яңа язмалар әзерләү урынына китап язу эшләре белән мәшгульбез. Бу эшне ике дустым белән өчәү алып барабыз. Китабыбыз – Татарстан һәм татарлар турында япон телендә язылган иң беренче китап булачак. Барып чыкса, киләсе ел башында нәшер ителер.
– Юто, син ике ел дәвамында Татарстанда яшәдең. Иң нык шаккатырганы, кызыктырганы ниләр булганын әйтә аласыңмы?
– Татарстанда яшәгән ике елым бик тиз үтте һәм онытылмаслык булды. Магистратурада белем алдым, япон үзәгендә японча укыттым, яңа дуслар таптым, шәһәр буйлап күп йөрдем, төрле җирләргә сәяхәткә чыктым. Татарстанда Казаннан тыш Болгар, Арча, Биектау, Алабуга, Чаллы, Чистай, Әлмәт, Азнакай, Яшел Үзән, Лаеш, Актанышта булдым, Чатыртауга да меңдем. Русия шәһәрләре арасында Петербур, Мәскәү, Уфа, Йошкар-ола һәм Чабаксарда булдым. Мәскәү һәм Петербурда татар җәмгыяте оешмаларында кунакта булдым.
Мәскәү татарларында кунакта
Мәскәү татарларында кунакта
Шаккатырган, кызыктырган әйберләрнең күбесе – Япониядә булмаган күренешләр. Мәсәлән коры һава, түбән температура, зур елгалар, киң кырлар, начар сервис белән арзан бәяләр.
– Сервис дигәннән, Казанда яшәү авыр булдымы?
– Юк, һич тә авыр булмады. Казан – яшәргә уңайлы шәһәр дип саныйм. Бәяләр арзан, тулай торак рәхәт һәм чиста. Куркыныч хәлләргә дә тап булмадым. Хәтта салкын һәм караңгы кыш та миңа бик авыр тоелмады. Урысча яхшы белмәвем һәм түбән хезмәт күрсәтү дәрәҗәсенә генә кайвакыт уңайсызлыклар китерә иде.
– Син хәзер татар теле халәтен эченнән беләсең. Синеңчә, татар теле үсәме яки бетә барамы? Аны нинди юллар белән үстереп була?
Татар теле авыр хәлдә. Рус теленә йотылып, әкренләп бетә бара.
– Күргәннәремнән чыгып әйтсәм, кызганычка, татар теле авыр хәлдә. Урыс теленә йотылып, әкренләп бетә бара. Татар теленең шундый хәлдә калуының иң зур сәбәбе – татарларның үз дәүләте булмавы. Хәзерге дөньяда авыр хәлдә калган телләрнең күбесе – үз дәүләте булмаган азчылык милләтләренең телләре. Чөнки бер дәүләттә бер телгә өстенлек бирелә, һәм шул телне белү җитә. Русиядә ул – урыс теле. Шуңа күрә, хәзерге шартларда татар телен үстерү бик авыр.
Әмма, бетмәс өчен аны саклау юллары бар һәм татарлар аны уңышлы башкарыр дип ышанам. Татарлар – тырыш милләт. Тырыш милләт үз телен онытмас.
– Телдән тыш сине татар мәдәнияте дә кызыктырды, шулай бит? Татар мәдәниятендә сиңа иң нык ошаган өч нәрсәне әйтә аласыңмы?
– Беренчесе – җырлар. Иң башта интернетта татар җырларын тыңлап, татар телен өйрәнә башлаган идем. Иң беренче тыңлаган җырлар – “Аерылмагыз” һәм “Туган тел”. Мин аеруча моңлы халык җырларын һәм ретро җырларны яратам. Интернетта татар радиоларын тыңлыйм һәм ошаган җырларны эзләп җыеп барам.
Токиога кайткач, татар ризыкларын сагынып, чәкчәк, өчпочмак һәм пәрәмәчләрне пешерәм
Икенчесе – ризыклар. Миңа камыр ризыклары, аеруча өчпочмак, пәрәмәч һәм чәкчәк ошый. Иң башта, 3 ел элек Токио мәчетендә өчпочмак һәм чәкчәк ашаган идем. Шунда татар ризыкларының тәмлелеген белдем. Казанда булганда, татар ризыкларын яратып ашый идем. Токиога кайткач, татар ризыкларын сагынып, чәкчәк, өчпочмак һәм пәрәмәчләрне пешерәм.
Өченчесе – милли бизәкләр. Алар чыннан да матур, карап туя алмаслык. Истәлеккә Кирмәндә милли бизәкле паспорт тышлыгын сатып алдым.
Минемчә боларның һәрберсе дә дөньяда көч сынашырлык!
– Социаль челтәрләрдә еш кына мәчетләр фотоларың чыгарасың. Синең исламга карашың нинди? Татарстанда яшәвең бу карашларга тәэсир иттеме?
Татарстанда мәчетләр һәм чиркәүләр бергә тора, бу чынлап та үзенчәлекле күренеш
– Матур мәчетләр һәм чиркәүләрне карарга, фотога төшерергә ярата идем. Гүзәл архитектурага сокланырлык. Җитмәсә Татарстанда алар янәшә тора, бу –чынлап та үзенчәлекле күренеш. Мин аларны күбрәк турист күзлегеннән карадым.
Татар дусларым арасында төрле кешеләр бар. Кемдер яулык бәйли, мәчеткә йөри, ураза тота, дуңгыз итен ашамый. Ә кемдер бөтенләй дини эшләр белән шөгыльләнми, дуңгыз итен дә ашый. Миңа булган хәлләрне күзәтеп, башка мәдәниятне сизү кызык иде.
Юто япон дуслары белән Казан мәктәп укучылары әзерләгән милли проектлар белән таныша
Юто япон дуслары белән Казан мәктәп укучылары әзерләгән милли проектлар белән таныша
Кызганычка, ислам дигәч, Япониядә күбесе террористны күз алдына китерә. Япониядә ислам киң таралмаган һәм ислам дәүләтләре еракта урнашкан, шуңа ислам турында күп нәрсәне белмиләр, ислам сүзен бары тик телевизордан, террористлар турындагы яңалыклардан гына ишетләләр. Үземдә шундый стереотип юк.
– Бераз читкә китеп, Курил утраулары мәсьәләсенә мөнәсәбәтең нинди? Ул Япониягә кайтарылырга тиешме?
Казанда милли университет булдырылса, шунда япон теле укытучысы булып эшлисем килә
– Территория мәсьәләләре тирәсендә бәхәс куертуны мәгънәле дип санамыйм. Бу тирәдә сүз куертулар “Бу уенчык – минеке!” дип кычкырышып талашкан балаларга охшаш. Олылар шундый мәсьәләне хәл итә алырга тиеш. Курил утраулары мәсьәләсе Япония-Русия мөнәсәбәтен ныгытуга киртә булып тора. Яхшы мөнәсәбәт ике дәүләткә кечкенә утраулардан да күбрәк файда китерер. Шулай булсын өчен бу мәсьәлә тиз арада хәл ителергә кирәк.
– Казанга тагын килеп, яшәп алырга телисеңме?
– Якын киләчәктә конференциядә яки берәр чарада катнашыр өчен бер-ике атнага килә алсам, бик шат булыр идем. Әгәр Казанда эшләргә туры килсә, әлбәттә тагын яшәр идем. Милли университет булдырылса, шунда япон теле укытучысы булып эшлисем килә.

Шевкет Кайбуллаев: «Наша история – это постоянная борьба за выживание»

http://krymsos.com/ru/news/shevket-kaibullayev--nasha-istoriya-tse-postiina-borotba-za-vizhivannya-/

Шевкет Кайбуллаев: «Наша история – это постоянная борьба за выживание»


Шевкет Кайбуллаев объясняет, почему для крымчан важна поддержка со стороны Украины, интересуются ли украинцы крымскотатарской культурой и можно ли заниматься ее развитием в нынешнем Крыму.

Во Львове на Форуме издателей вы презентовали журнал Qasevet об истории и культуре крымских татар. Увидели ли вы интерес к этой теме и был ли спрос?
Интерес, конечно, есть, но, видимо, в ограниченных академических кругах, где эту тему изучают. Он также неразрывно связан с событиями 2014 года. Сегодня много говорят о Крыме – это и вызывает интерес у людей: когда в твоем звуковом фоне появляется что-то новое, не твое, а, допустим, балканское или крымскотатарское.
Или же когда я просто встречаюсь с украинцами и говорю о крымскотатарской истории, вижу, что им интересно слушать об этом. Но опять-таки, речь идет о людях, которые готовы тебя воспринять. Не нужно пропагандировать культуру, как это делали в Советском Союзе, когда она не столько привлекала, сколько отталкивала.

Какие вызовы перед крымскотатарской культурой стоят сейчас?
Вызовы у нас все те же. Так сложилось, что наша история – это постоянная борьба за выживание. Не в том смысле, что нам нечего было есть или что одеть. Я сейчас о культуре – она за редким исключением не подвергалась пагубному воздействию и ассимиляции.
С другой стороны, в условиях постоянного давления молодежь начала больше интересоваться этой темой. Начала развиваться популярная музыка, в особенности джаз, появились новые поэты и у них очень оригинальный взгляд на мир. Это некое переосмысление национальных образов через призму современности.

Можно ли говорить о развитии и популяризации культуры в контексте сотрудничества с нынешней властью в Крыму?
В этом случае все очень индивидуально и зависит от той структуры, которая берет на себя роль распределителя. Один чиновник видит в этом смысл и не препятствует, а наоборот, предоставляет максимальные возможности для развития. Другой – всячески вставляет палки в колеса.
Любая власть воспринимается через призму того, что она тебе принесла. Поэтому мы не можем воспринять ту власть, которая не ставит перед собой задач по развитию культуры, а наоборот, дозирует ее. Вспомните, как было в СССР: вот есть один народный артист – и достаточно, остальные пусть там между собой конкурируют. Это наихудший вариант плановой культуры.

На Форуме обсуждалась тема крымскотатарской автономии. На материковой части Украины придерживаются разных мнений по этому поводу. Как вы думаете, если рассматривать вопрос в перспективе, крымские татары готовы к своей государственности?
За последние 50 лет выросло количество крымских татар, которые были задействованы в системе государственного управления. Большой прорыв в этом плане был при Украине. Я это к тому, что психологически мы готовы. Но как на практике сложится, пока что говорить рано. Одно могу сказать с уверенностью: в обществе и не только крымскотатарском есть запрос на это. Не зря Крым всегда объявляли автономией.

Как бы вы оценили спустя два с половиной года уровень взаимопонимания между обществами, которые находятся на материковой части Украины и в Крыму?  
Население Крыма живет сейчас в режиме ожидания. Какая-то часть ждет перемен и улучшения ситуации от России, другая – от Украины. И когда здесь, в Крыму, происходят, мягко говоря, неприятные события, свидетелем которых ты становишься, а в это время в Киеве реакции либо вообще нет, либо она слишком запоздалая, то, конечно, возникает чувство обиды. Но до разочарования нам еще далеко.
На что больше всего сетуют или надеются проукраинские крымчане и в частности крымские татары в отношении Украины? 
Больше всего мы ожидаем от Украины ощущения защищенности. О том, что сейчас происходит в Крыму, должны постоянно говорить как внутри страны, так и на международном уровне. Я же не говорю, чтобы кто-то пришел и за меня огород вскопал. Но когда ты не чувствуешь поддержки, то появляется  уныние, разочарование. И есть риск, что оно перерастет в тенденцию.

Что сейчас объединяет крымских татар в Крыму?
Вот, когда ты слово даешь, то должен его держать. По такому принципу мы его и держим. Мы для себя давно и четко определили, с кем и куда нам идти. Для этого есть все духовные, ментальные и культурные основы. Можно сделать вывод, что за последние два с половиной года такая последовательность и упрямство нашего народа только сплотили его еще больше.

Как вы думаете, почему такую же сплоченность не может проявить другая проукраинская часть крымчан?
Здесь дело в политике, которую проводили по отношению к крымчанам в общем. На протяжении долгих лет их запугивали друг другом. Украинцев – крымскими татарами, россиян – украинцами. Мы, наученные историей, всегда знали, как отвечать на такие нападки. Что касается украинцев в Крыму, то они просто оказались не подготовлены к этому. В нынешней ситуации для меня очевидно, что нужно отстаивать свои интересы. Можно вести борьбу на культурном, политическом, экономическом фронтах.