ВО ИМЯ АЛЛАХА МИЛОСТИВОГО И МИЛОСЕРДНОГО
ﺑﺳﻡ ﺍﷲ ﺍﻟﺭﺣﻣﻥ ﺍﻟﺭﺣﻳﻡ
Аллах в переводе на русский - Бог, Господь, Всевышний

НДП ВАТАН tatar halyk firkasy. Rahim itegez!


ОТКРЫТОЕ ПИСЬМО ПРЕЗИДЕНТУ РФ ПУТИНУ О ПРЕДОСТАВЛЕНИИ ЯЗЫКАМ КОРЕННЫХ НАРОДОВ РФ СТАТУСА ГОСУДАРСТВЕННЫХ ЯЗЫКОВ РФ https://irekle-syuz.blogspot.com/2015/05/blog-post_72.html

ХОРМЭТЛЕ МИЛЛЭТТЭШЛЭР ПОДДЕРЖИМ СВОЕГО ТАТАРСКОГО ПРОИЗВОДИТЕЛЯ! ПЕРЕЧЕНЬ ТАТАРСКИХ ФИРМ. СПИСОК ОТКРЫТ!

l

УЯН ТАТАР! УЯН! стихотворение

http://irekle-syuz.blogspot.ru/2015/07/blog-post_79.html

зеркало сайта https://ireklesyuzweb.wordpress.com/

Азатлык Радиосы

вторник, 28 июня 2016 г.

Интернетта яраткан җырларга багышланган марафон бара


http://www.azatliq.org/a/27815143.html

Интернетта яраткан җырларга багышланган марафон бара


Марафонга авылдагы һәм шәһәрдәге татарлар да, әбиләр дә, бәбиләр дә кушылды. Татарстан һәм Башкорстаннар да, Петербур, Мәскәү, АКШ һәм Бельгиядәге милләттәшләр дә катнашты, корея милләтеннән бер егет татарча көйләп видео яздырды. Татар җырчылары һәм кечкенә балалар катнашкан видеолар аеруча попуяр. Кайбер видеолар 2-5 мең тапкыр каралган.
Инстаграмда "Минем яраткан татар телем" аккаунтын алып баручы Әлфия Бәдретдинова Азатлыкка: "Мондый чаралар оештырып без бөтен дөньядагы татарларны берләштереп, татар мәдәниятен дөньякүләм популярлаштырга телибез" диде.
#яратканжырым марафоны кызган мәлдә яшьләр тагын бер чараны игълан итте. Бу юлы алар дөнья татарларын татарча бию көенә биетмәкче. Чараның хэштегы -#татарларбии дип атала.

Хан сөякләренең кайчан һәм ничек җирләнәсе әлегәчә хәл ителмәгән

http://www.azatliq.org/a/27809751.html

Хан сөякләренең кайчан һәм ничек җирләнәсе әлегәчә хәл ителмәгән

Казан Кирмәнендә ханнар төрбәсе

Татарстан фәннәр академиясенең Тарих институты директоры Рафаил Хәкимов хан сөякләре уразадан соң Гает бәйрәмендә, йә булмаса Татарстан көнендә – 30 августта җирләнсә әйбәт булыр иде дигән фикердә. Татарстан мөфтиятенең Аксакаллар шурасы рәисе Айрат Әюпов җирләүгә әзерлек эшләре өчен комиссия төзү кирәклеген әйтә.
Татарстанның Диния нәзарәте Аксакаллар шурасы рәисе Айрат хәзрәт Әюпов Азатлыкка хан сөякләрен җирләү чарасы "артык зур да түгел һәм шул ук вакытта кечкенә дә булмаска тиеш", дип әйтә. Әлегә кадәр Археология институты саклагычларында яткан хан сөякләрен җиргә иңдерү чарасының ничек уздырылачагы тәгаенләнмәгән.
Азатлыкның, зурлап җирләгән вакытта бу хәлгә каршы килүчеләр булырга мөмкинме, дигән соравына Әюпов анык кына җавап бирмәде. Журналистларны, гомумән алганда, булган һәм булачак хәлләрне "әйләндереп чыгаруда" гаепләде.
Әюпов сүзләренчә, Татарстанның әлегә кадәр патшаларны җирләү тәҗрибәсе юк һәм шуңа күрә бу чараны бик уйлап, комиссия төзеп башкару кирәк. Гает бәйрәмнәренә өлгермәүләрен, вакыт бик аз калганны әйтә ул.
Туристлар Казан ханнары төрбәсен карый
Туристлар Казан ханнары төрбәсен карый
"Патшаларның җәсәдләрен Екатеринбурдан да алып кайттылар. Петербурда да күмү тәҗрибәсе бар. Моны (хан сөякләрен күмү) уйлап бетерү кирәк. Бу чарадан соң сораулар күп калмасын иде, аннан соң йә тегеләй эшләмәделәр, йә болай эшләмәделәр дип сөйләү булмасын иде. Бик төгәл эшләү кирәк. Аны, Аллаһы боерса, быел эшлибез инде. Көзгә калдырмаска иде. Җиргә иңдерү кирәк, бу безнең кешелек һәм дини вазифабыз да булып тора. Гаеткә ун көн калды. Мондый эшләрне эшләү өчен вакыт та кирәк әле", Әюпов.
Җитәкчеләр күмү кирәклеген беләме дигән сорауга Айрат хәзрәт президент Миңнехановны күз алдында тотып: "Алар рөхсәтеннән башка ничек инде, ул бит безнең ил башлыгы", дип җавап бирде.
16 июнь Казан Кирмәне дәүләт тарихи-архитектура һәм сәнгать музей тыюлыгы башлыгы Зилә Вәлиева, мөфти Камил Сәмигуллин һәм Аксакаллар шурасы рәисе Айрат Әюпов хан сөякләрен җирләү турында фикер алышты. Җирләнә калганда, бөтен республика күләмендә зур чара итепме, әллә мулларны җыеп шыпырт кына үткәреләчәкме – бу ягы билгеле түгел.
Зилә Вәлиева (с), Камил Сәмигуллин, Айрат Әюпов. "Татаринформ" фотосы
Зилә Вәлиева (с), Камил Сәмигуллин, Айрат Әюпов. "Татаринформ" фотосы
Тарих институты мөдире Рафаил Хәкимов җирләүне Диния нәзарәте үз өстенә алырга тиеш, ифтарлар үткәреп кенә эш бетми әле ул, дип белдерә.
Хәкимов фикеренчә, бу чара уразадан соң Гает көннәрендә дә, йә булмаса республика көнендә – 30 августта оештырылса да әйбәт булыр иде. Җирләүне зурлап үткәрергә каршы килүчеләр дә булырга мөмкин, әмма моңа игътибар бирмәскә кирәк дигән фикердә ул.
"Каршы килүчеләр булыр. Алар бит безнең ханнар. Русия күләмендә алсак, ул "царь", "император" дигән сүз. Аларны җирләмичә генә калдырып булмый. Хан сөякләре җирдә ятарга тиеш", ди Хәкимов.
Җирләүгә килгәндә, Хәкимов сүзләренчә, "Казан ханнары төрбәсе" дип аталган һәм пыяла белән гөмбәзләнгән урынга, ЮНЕСКО таләпләре нигезендә, кагылырга ярамый. Хан сөякләре аның янәшәсендәге махсус эшләнгән төрбәгә куелачак. Хәкимов сөякләрне махсус табутларга салып җирләүне күзаллый, җирләү концепциясе нәкъ шулай әзерләнде ди. Азатлыкның, шәригать кануннарын бозу булмасмы, дигән соравына Хәкимов: "Татар-мөселманныкына каршы килми, ә гарәпнеке безгә кызык түгел. Кырымда Бакчасарайда хан сөякләре нәкъ шулай табутта ята", дип җавап бирде.
Рафаил Хәкимов
Рафаил Хәкимов
Хәкимов сүзләренчә, бүген археологлар Казан Кирмәнендә сигез хан һәм аларның туганнары җирләнгәнне ачыклаган, Мәскәү дә ханнармы әллә түгелме дигән мәсьәләне тикшереп раслаган.
"Дүртесе аның җирдә ята. Без аларны ачмадык. Калсын дип, ул сөякләргә тимәдек. Ә советлар чорында археолог Альфред Халиков ачкан сөякләрне без күмәргә тиеш", ди Хәкимов. Хәкимов сүзләренчә, тимәгән хан сөякләре гөмбәз сыман итеп эшләнгән пыяла астында ята.
Казан Кирмәне дәүләт тарихи-архитектура һәм сәнгать музей тыюлыгы сайтының археологиягә багышланган битендә: "1977 елда 120 кв.м мәйданда казу эшләре көтелмәгән нәтиҗәләр бирә... Монда археолог Альфред Халиков Казан ханлыгы чорына, Алтыр Урда эпохасына һәм монголларга кадәр булган вакытларга караган начар сакланган таш корылмалар таба... Алдан төзелгән корылмалар Казан ханлыгы чорында җимерелгән һәм алар урынына төрбәләр (мавзолей) салынган булган. Бу төрбәләрне тикшергән вакытта нык зыян килгән биш мөселман кабере ачыла, анда дүрт өлкән кешенең һәм бер баланың сөякләре табыла. Антропология һәм тарихи-археология тикшеренүләргә нигезләнеп археолог Фаяз Хуҗин ике кешенең сөякләрен: Мәхмүт ханныкы (XV гасыр, 60нчы еллар) һәм Мөхәммәдәминнеке (1518 ел) буларак ачыклый", диелә.
Айрат Ситдыйков Болгарда музей ачканда, 2013 ел
Айрат Ситдыйков Болгарда музей ачканда, 2013 ел
Археология институты мөдире Айрат Ситдыйков үзләрендәге саклагычларда ике хан сөяге: Мәхмүт ханныкы (Алтын Урда белән хакимлек иткән Казан ханы) һәм Мөхәммәдәминнеке (Ибраһим ханның улы) ятуын әйтә. Тагын берәүнең сөякләре хатын-кызныкы, әмма кемнеке икәне ачыкланмаган, ди ул. Алар барсы да тартмаларга салынган, баш сөякләре аерым урнаштырылган.
"Бу сөякләр махсус казып алынмаган. Су керткәндә очраклы табылган сөякләр алар. Калган сөякләр алынмаган бит. Тагын берничә күмелгән кабер урыны калды. Алар хәзер гөмбәз пыяла астында ята. Су керткәндә зыян килмәсен өчен археология ысуллары белән өйрәнелеп алынган сөякләр бездә. Ул су хәзер юк инде, аны 70нче елларда үткәргән булганнар", ди Ситдыйков. Аннан да кала башка сөякләр дә табылган, әмма алар мөселманнарныкы түгел, ә урыс зираты урынында тәреләр белән күмелгән булган.
Тарих институты мөдире Рафаил Хәкимов ун ел чамасы элек хан сөякләрен җирләү кирәклеген белдереп Татарстанның ул чактагы президенты Миңтимер Шәймиевкә хат юллый, әмма бу эш урныннан кузгалмый. "Бүген исә, күмүгә килгәндә, муллалар кайсы якта торырга тиеш, бүтәннәр нәрсә әйтергә тиеш дигәнгә төртелеп калган бу мәсьәлә", ди Хәкимов.

Тарих институты Казан Кирмәненнән чыгып китәчәк


http://www.azatliq.org/a/27823196.html

Тарих институты Казан Кирмәненнән чыгып китәчәк


Казан Кирмәне янында элек онкология хастаханәсе урнашкан бина
Тарих институты Кирмәндә элек арбитраж мәхкәмә булган бинага күченде. Ярты ел чамасы вакыттан соң институт Кирмән диварының тышкы ягындагы элек онкология хастаханәсе булган бинага күчәчәк.
Шиһабетдин Марҗани исемендәге Тарих институты Казан Кирмәнендә яңа урынга – элек Татарстан арбитраж мәхкәмәсе булган бинага күченеп бетте. Институт директоры Рафаил Хәкимов сүзләренчә, моңа кадәр институт утырган бинада төзекләндерү эшләре башланган. "XVIII гасырдагы бина ул, аннан соң әллә төзекләндерелгән, әллә юк", ди Хәкимов.
Элек Тарих институты эшләгән бина
Элек Тарих институты эшләгән бина
Тарих институты яңа урында, элек арбитраж мәхкәмә утырган бинада озакка калмаячак. Ел ахырында, йә булмаса 2017 ел башында тагын күченәчәкләр. Еракка түгел, Кирмәннең тышкы ягына, элек онкология хастаханәсе урнашкан бинага. "Анда элекке заманнарда төрмә булган, хәзер бу бинада төзекләндерү эшләре бара", ди Хәкимов.
Урыс православ чиркәвенең Казан һәм Татарстан митрополиты Феофан Татарстанга килеп бер ай чамасы үтүгә үк, узган елның август аенда Кирмәндәге президент аппараты утырган бинаны – элекке Әрхәрәй консисториясен чиркәүгә кайтарыгыз, дип Татарстан җитәкчелегенә хат язган иде. Күченгәнгә кадәр Тарих институты урнашкан бина да үз вакытында консисториягә караган булган. Хәкимов үзләренең күченүләрен чиркәүгә урын бушату белән бәйле түгел дип әйтә.
Рафаил Хәкимов
Рафаил Хәкимов
"Мин үз вакытында Кирмәндә фәкать президент, музейлар һәм туристлык белән бәйле кибетләр генә калырга тиеш дигән концепция эшләгән идем. Бүген Татарстан президенты аны тормышка ашыра. Мин моның белән бик килешәм. Кирмәндә машиналар да йөрергә тиеш түгел. Кирмәндә туристлар һәм үзебезнең шәһәрдән ял итүчеләр генә булырга тиеш", ди Хәкимов. Аның сүзләренчә, Кирмәндәге чиркәү белән мәчет тә музей статусында йөри һәм музей-тыюлык карамагында.
Чиркәүнең музей статусында булуы һәм митрополиягә карамавы Феофанга тынгылык бирми. Быел февраль ахырында ул Парижда ЮНЕСКО форумында чыгыш ясап, беренче чиратта Блaговещен чиркәвен истә тотып, Казан Кирмәнендәге элек Урыс чиркәвенә караган биналарны үзләренә кайтарырга җыенуларын әйтте.
Тарихчы Нурулла Гариф Феофанның бу кыланышларына карата "Казан Кирмәне безнең дәүләтчелегебезнең нигезе булган" дип каршы җавап белән чыгарга кирәк дигән фикердә.
Элек Тарих институты утырган бинага президент аппаратының бер өлеше күчәчәк дигән хәбәрләр дә бар. Президент матбугат хезмәте башлыгы урынбасары Ләззәт Хәйдәров бу хәбәрне расламады да, кире дә какмады. "Бездә андый мәгълүмат юк, әлегә анда төзекләндерү эшләре бара", диде ул.

Чаллыда мәктәп җитәкчеләре нигә ялганлый?

http://www.azatliq.org/a/27824088.html

Чаллыда мәктәп җитәкчеләре нигә ялганлый?

Архив фотосы

Архив фотосы
Узган елның җәендә Чаллы шәһәренең татар мәктәпләре җитәкчеләреннән Татарстанның мәгариф һәм фән министры Энгель Фәттахов катгый рәвештә татарча укытуны таләп иткән. Әмма тикшерүдән күренгәнчә, әлегә Чаллыда барлык фәннәрне татарча укыта торган 1нче сыйныфлар юк дәрәҗәсендә.
2000 еллар башыннан Чаллы шәһәрендә фәннәрне татарча укыта торган бер генә сыйныф та калдырылмады. Татар мәктәбе директорлары “татарча укытабыз” дип ялган хисап бирә башлады. 2012 елда мәгариф һәм фән министры итеп татарча белем бирүгә уңай карашта торган Энгель Фәттахов билгеләнгәч, вазгыять үзгәрер дигән өмет туды.
Милли мәгарифтәге торышны якыннан белер өчен, мин узган елның март аенда шәһәребездәге 9 татар уку йортында булдым. Максатым – татарча укыту кайтарыламы-юкмы икәнен белү иде. Нәтиҗәдә мәктәпләрнең күбесендә татарча укыта торган берәр генә 1нче сыйныф ачарга җыенулары билгеле булды. Аларында да математиканы урысча укытырга теләүләрен ачыкладым.
Бер ел узгач, быелның май аенда әлеге уку йортларының җидесен (2,3,4,12,18,54,58нче мәктәпләр) кабат йөреп чыктым. Ә 52нче һәм 29нчы мәктәпләрдә (директорлары С.Кайбышев, Н.Кашапов) татарча укыта торган 1нче сыйныфлар ачылмаганы турында миңа ата-аналар уку елы башында зарланган иде инде. Апрель аенда алар белән кабат сөйләшеп, вазгыятьнең һаман үзгәрмәгәнен белдем.
Чаллы шәһәренең ГЭС бистәсендә урнашкан 12нче татар мәктәбендә бу уку елында (2015/2016) дүрт 1нче сыйныф ачылган, шуларның икесенә (“А”, “Б”) татар балаларын гына туплаганнар. Мәктәп бер территориягә беркетелгән булу сәбәпле, 1нче “В” һәм “Г” сыйныфларына башка милләт балаларын да кабул итәргә мәҗбүр булганнар.
Мәктәп директоры И. Яруллина әйтүенчә, 1 “А” сыйныфында барлык фәннәр татар телендә, калган өчесендә математика урысча, башка фәннәр татарча укытыла. Математика дәресендә 1 “А” сыйныфы укучылары алдында ике дәреслек: урысчасы да, татарчасы да куела икән. Шулай ук әйләнә-тирә дөнья фәне дә әлеге дүрт сыйныфта бер үк вакытта урыс һәм татар дәреслекләре белән укытыла, ди.Мәктәп директорыннан: “Нигә татар мәктәбендә татарча гына белем бирмисез?” – дип сорадым. Директор И. Яруллина: “Мәктәп уставында урыс һәм татар телләрендә белем бирелә дип язылган”, – диде.
Әлеге мәктәпкә быел ачылачак дүрт 1нче сыйныфны шул ук схема буенча “татар телендә” укытырга җыеналар.
Узган ел 58нче “татар мәктәбендә” (директоры Л. Нәбиуллина) җиде 1нче сыйныф ачканнар. Шуларның өчесенә (“А”, “Б”, “В”) татар балаларын гына туплаганнар. Мәктәп завучы әйтүенчә, 1 “А” сыйныфына татар телен белгәнрәк балаларны җыйганнар. Әлеге сыйныфта белем бирү бер үк вакытта урысча һәм татарча дәреслекләр белән алып барыла икән. 1нче “Б” һәм “В” сыйныфларында математика һәм әйләнә-тирә дөнья урысча, ә хезмәт, рәсем татарча укытыла, ди.
Яңа уку елында да өч 1нче сыйныфка тупланган татар балаларын шундый ук тәртиптә “татар телендә” укытачаклар.
2015-2016 уку елында 54нче гимназиядә (директоры И. Галиев) барлык фәннәрне “татарча укыта” торган өч 1нче сыйныф (“А”, “Б”, “В”), урысча укыта торган бер 1нче сыйныф (“Г”) ачканнар. “Татарча” укыта торган сыйныфларда математика һәм әйләнә-тирә дөнья дәресләрендә укучылар алдында урысча һәм татарча дәреслекләр куела икән. Аптыраш, берьюлы ике телдәге дәреслек белән укыту – дөнья практикасында юк бит! Чынбарлыкта исә әйтеп узган мәктәпләрдә татар дәреслеге күз буяу өчен генә куелган... 12нче һәм 54нче мәктәпләрдә 1нче сыйныфны тәмамлаган укучыларны киләсе уку елында да ике телдәге дәреслек белән укыту планлаштырылган, ә 58нче мәктәптә әлегә ничек укытачакларын да белмиләр.
3нче, 18нче “татар мәктәпләрендә” дә бу уку елында (2015/2016)татарча укыта торган 1нче сыйныфлар ачылмаган. Яңа уку елында 18нче мәктәптә (директоры Н. Гайнуллин) өч 1нче сыйныф ачылачак. Шуларның берсенә татар балаларын гына җыйганнар. Анда да математиканы һәм әйләнә-тирә дөнья фәннәрен берьюлы урысча һәм татарча дәреслекләр белән укыту планлаштырылган. 3нче мәктәптә (директоры И. Миңнебаев) киләсе уку елында шулай ук өч 1нче сыйныф ачылачак. 1 “А” сыйныфына татар балаларын гына туплаганнар. Аларны урысча гына укытачаклар икән.
ЗЯБ бистәсендә урнашкан 4нче татар мәктәбендә татар балалары гына укый. Узган ел дүрт 1нче сыйныф ачылган. Директор А.Гарифуллин әйтүенчә, шуларның икесендә (“А”, “Б”) барлык фәннәр дә татарча дәреслек белән татар телендә укытыла. Калган икесендә (“В”, “Г”) фәннәрнең яртысы урысча, яртысы татарча. Ләкин соңрак миңа мәгълүм булганча, бу уку елында 1 “В” сыйныфында барлык фәннәр дә урысча укытылган (татар теле дәресеннән кала, әлбәттә). Хәтта сыйныф сәгате дә урыс телендә алып барылган. Сыйныф җитәкчесе балалар белән дә урысча гына аралаша икән. Укытучылар “татарча укытабыз” дип директорны алдый, күрәсең. Монда кем кемне алдаганын аңлап та бетерерлек түгел.
Әлеге мәктәптә быел да дүрт 1нче сыйныф ачарга уйлаган булганнар. Балалар укырга күп килү сәбәпле, биш сыйныф ачачаклар. Икесендә барлык фәннәр татарча укытылачак икән, өчесендә фәннәрнең яртысы урысча, яртысы татарча, имеш.
4нче татар мәктәбенә кереп чыккан арада тарих һәм физкультура укытучыларын күрдем, икесе дә укучылар белән урысча аралашып тора иде.
Узган ел май аенда мәгариф министры Энгель Фәттахов белән очрашу барышында министрлыкның милли мәгариф идарәсе башлыгы: “2нче гимназиядә ачылачак биш 1нче сыйныфта барлык фәннәр татарча укытылачак”, – дигән иде. Шуңа карамастан, әлеге гимназиянең директоры Ф. Әюпова: “1нче сыйныфларның икесендә (“А”, “Г”) математика урысча, калган фәннәр татарча укытылачак”, – дип белдерде. 1“Б”, “В” һәм улым укырга кергән “Д” сыйныфларында исә барлык фәннәрдән дә татарча белем бирелергә тиеш иде. Әмма чынбарлыкта 1 “В” сыйныфында гына математикадан һәм аерым фәннәрдән татар телендә белем бирелде.
1 “Б”, “Д” сыйныфларына укырга кергәндә урыстелле булган балалар 9 ай укып, татарча сөйләм теленә дә өйрәнә алмады. Әгәр бу сыйныфларда татарча белем бирелсә, укучыларның барысы да дәрестә татар телендә җавап бирә алыр иде. Белгечләр әйтүенчә дә, 1нче сыйныфка килгән урыстелле баланы 2-3 айда татарча сөйләм теленә өйрәтеп була.
Быел 2нче гимназиядә барлык фәннәрне татарча укыта торган өч 1нче сыйныф ачылачак дип игълан ителде. Апрель башында 1нче сыйныфка кабул ителгән балаларның ата-аналар җыелышы булды. Анда мин дә катнашырга теләдем. Гимназиянең җыелыш залына керүгә, берничә укытучы гаҗәпләнеп миңа текәлде. Мин аларга: "Журналист буларак җыелышка килдем", дидем. Араларыннан берсе: "Тагын бер балаңны 1нче сыйныфка кертәсең дип каушап калдым", ди. "Киләсе уку елында 1нче сыйныфларны татарча укытасыздыр бит?" дип сорыйм аңардан. "Укыту нинди телдә булачагын министрлык билгели", дип җавап кайтарды. "Министрлык татар гимназияләрендә татарча укытуны таләп итә", дим. Әйтер сүз таба алмыйча, әлеге укытучы минем яннан китеп барды. Ә тулырак мәгълүмат алу өчен җыелышта катнашырга миңа гимназия җитәкчелеге рөхсәт бирмәде.
2015-2016 уку елында Чаллының 11нче, 34нче, 57нче һәм башка катнаш уку йортларындагы татар балаларын туплап ачылган 1нче сыйныфларда да урысча гына белем бирелде. Элеккеге 79нчы татар-төрек лицеенда да фәннәр татарча укытылмый.
Кызганычка каршы, республиканың башка шәһәрләрендә дә татарча белем бирелми. Шуңа карамастан, кайвакыт матбугатта фәлән татар мәктәбендә бар да алда-гөл дигән язма барлыкка килә. Моны язган журналистны бу очракта мәгариф хезмәткәрләре “татарча укытабыз” дип алдаганы күренеп тора. Мәсьәлә журналистлар тарафыннан төрле яклап, җентекләп тикшерелми. Югыйсә, Туфан Миңнуллин да: “Укытучылар алдаша, укучыларның дәфтәрләрен тикшереп кенә дәресләрнең нинди телдә барганын ачыклап була”, – дип әйтә торган булган.
Мәктәп директорларының: “Математиканы урысча, башка фәннәрне татарча укытабыз”, дигән сүзләре дә ялган. Хәзерге вакытта шәһәрләрдә бакчадан мәктәпкә урысча фикерләгән урыстелле татар баласы килә. Математиканы татар телендә укытып кына аларны тиз арада туган телдә фикерләргә, сөйләм теленә өйрәтеп була. Татар балаларын чынлап торып татарча укытырга теләгән директор – беренче чиратта математиканы тулысынча татарча укытыр иде.
Узган елның җәендә Чаллы шәһәренең татар мәктәпләре директорларын Казанга чакыртып, мәгариф һәм фән министры Энгель Фәттахов катгый рәвештә: “Татарча укытыгыз!” дип әйткән. Әмма тикшерүдән күренгәнчә, әлегә Чаллыда барлык фәннәрне татарча укыта торган 1нче сыйныфлар юк дәрәҗәсендә. Фәннәр урысча дәреслекләр белән урыс телендә укытыла, төрле урысча биремнәр интернеттан алына, еллык контроль эшләр – урыс телендә төшерелә. Хәтта озайтылган көн, сыйныф сәгатьләре дә урысча алып барыла. Шулай итеп, татар сыйныфлары урыс сыйныфларыннан асылда бернәрсә белән дә аерылмый.
Татарча белем бирелмәгәч, татар уку йортларында милли мохит тә юк, әлбәттә. Укучылар Чаллының барлык уку йортларында үзара урысча гына аралаша. Быел мин үзем 2нче гимназиянең алда әйтелгән 1 “В” сыйныфында гына татарча аралашкан берничә баланы күрдем.
Министр узган ел татар гимназияләрендә 1нче сыйныфларны гына түгел, ә башлангыч мәктәпне тулысынча татарча укытуга күчерергә дигән таләп куйды. Моны үтәү турында гимназия директорлары уйлап та карамый.
Күренекле татар галиме Рафаэль Хәкимов татар мәктәпләренең юкка чыгуына борчылып: “Бүгенге көндә өстән басым булмаганда ни өчен үз халкына каршы эшләүче маңкортлар барлыкка килә?” дип язды (“Бизнес-онлайн”, 21.05.2016 ел). Аннан алда Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов Казан федераль университетында татарларны өйрәнү кафедрасын бетергән өчен ректор И. Гафуровка “сары карточка” күрсәткән иде. Ә мәктәпләрдә татар балаларын урыс телендә укытып тәмам урыслашуга дучар итүче мәгариф хезмәткәрләренә карата кайчан катгый чаралар күрелер икән? 2015-2016 уку елында барлык фәннәрне татарча укыта торган 1нче сыйныфлар ачмаган мәктәп директорлары эшеннән алынырга тиеш дип саныйм.
Испания төбәге Каталониядәге кебек, Татарстанда да татар телен белгәннәрне генә хөкүмәт һәм дәүләт оешмаларына эшкә алсалар, республикада татар югары уку йортлары булса, татар балалары өчен телевидениедә 3-4 канал эшләп торса, татарча укыту мәсьәләсе болай кискен тормас иде, әлбәттә. Әмма болар әлегә юк дип, мәктәпләрдә татарча белем бирелмәсә, 5-6 елдан татар телен кире кайтара алмаслык процесслар башланачак.
Тәлгать Әхмәдишин, Чаллы

Минтимер Шаймиев выступил с критикой "закона Яровой"

Киселева размазали по стенке!