ВО ИМЯ АЛЛАХА МИЛОСТИВОГО И МИЛОСЕРДНОГО
ﺑﺳﻡ ﺍﷲ ﺍﻟﺭﺣﻣﻥ ﺍﻟﺭﺣﻳﻡ
Аллах в переводе на русский - Бог, Господь, Всевышний

НДП ВАТАН tatar halyk firkasy. Rahim itegez!


ОТКРЫТОЕ ПИСЬМО ПРЕЗИДЕНТУ РФ ПУТИНУ О ПРЕДОСТАВЛЕНИИ ЯЗЫКАМ КОРЕННЫХ НАРОДОВ РФ СТАТУСА ГОСУДАРСТВЕННЫХ ЯЗЫКОВ РФ https://irekle-syuz.blogspot.com/2015/05/blog-post_72.html

ХОРМЭТЛЕ МИЛЛЭТТЭШЛЭР ПОДДЕРЖИМ СВОЕГО ТАТАРСКОГО ПРОИЗВОДИТЕЛЯ! ПЕРЕЧЕНЬ ТАТАРСКИХ ФИРМ. СПИСОК ОТКРЫТ!

l

УЯН ТАТАР! УЯН! стихотворение

http://irekle-syuz.blogspot.ru/2015/07/blog-post_79.html

зеркало сайта https://ireklesyuzweb.wordpress.com/

Азатлык Радиосы

суббота, 19 марта 2016 г.

Навруз - новый год по тюркскому календарю ЕЛ БАШЫ - НАВРУЗ БАЙРАМ.

Навруз - новый год по тюркскому календарю
ЕЛ БАШЫ - НАВРУЗ БАЙРАМ.

Начиная с 1990-х годов у казанских, сибирских, уфимских и астраханских татар, ногайцев возродилось празднование Навруза. У сибирских (омских, новосибирских и тюменских) татар Навруз чаще называется "Амаль". В течение 70 лет Навруз Байрам был под запретом в автономных республиках. В союзных республиках: Туркменистан, Узбекистан, Кыргызстан, Азербайджан, Таджикистан Навруз Байрам проводился официально и не был под запретом. Раньше до революции Навруз проводился в течение нескольких дней, обычно с 21 по 24 марта. У уфимских (туймазинских) татар - даже целую неделю или десять дней. У казанских татар Навруз праздновался от трёх до тринадцати дней. Проводился он возле рек и озёр, где разжигались костры и празднующие перепрыгивали через огонь, пели песни и плясали. После Навруза проводились праздники Карга боткасы и Сабантуй. "Как встретишь Навруз, так и будешь жить весь год" - говорится в народе. Поэтому перед праздником тщательно убираются в домах и дворах, обновляют домашнюю утварь, люди начинают ходить друг к другу в гости, преподносят подарки друзьям и близким.Сибирские татары некоторых волостей Тюменского уезда пекли печенье келцэн из пресного теста для детей, которые группами ходили по дворам в праздник Науруз (по книге "Сибирские татары", Ф.Т.Валеев, Казань, 1993, с. 114).
Татарский историк Шигабетдин Марджани писал, что в дни Навруза молодые люди ходили по домам и читали нараспев специальные новогодние стихи, пели песни с благожеланиями. Мелодии обрядовых песен сохранились до наших дней. Среди стихов и песен были юмористические и шуточные. Хозяин дома за поздравления вкусно угощал. Молодёжь устраивала праздничный стол, веселилась, пела, играла. У чувашей древнее название месяца март было "нарс", а у татар - "наруз".Ещё древние шумеры, которые по языковым признакам являются предками тюрков, в третьем тысячелетии до нашей эры обратили внимание на то, что в начале сева в зенитамесопотамского региона находилось созвездие Льва с яркой звездой Регул. В этот же период в последний раз виднелось созвездие Плеяд, названное шумерами "Звездой Быка". Это важное для земледельцев небесное явление стали изображать в рисунках как побед Льва над Быком, а затем эти образы были заменены Грифоном и Оленем. Когда арийцы пришли на территорию древнего Арьянама (Ирана) они переняли шумерскую философию и мировоззрение. Кочевники - саки в дни весеннего равноденствия варили мясо жертвенного коня, посвящённого солнцу, и съедали это его вместе.Кумыки проводят весной праздник навруз байрам. Казахи во время весеннего праздника наурыз мейрамы проводят Байгу - конные скачки, сейис-состязание в силе двух верховых, курес (коряш) - борьбу. Во время навруза певцы - акыны поют под звуки кобыза и домбры. Предки казахов к началу праздника Навруз одевались в белые рубашки, новые одежды подправляли усы и бороду, сбривали волосы, возможно, в те времена возникла казахская поговорка "одежда - словно белый снег Навруза".Навруз является и поводом для встреч родственников, о чём также говорит казахская поговорка: "айынды кориспесе агайын жат", которая по-татарски звучит так "Бер ай куреш мэсэлэр, абыйлар да ят булыр".Казахи на почётном месте юрты зажигали две свечи, приговаривая "одна лучина не станет светом", "если навруз войдёт в чистую юрту веря, что в этом случае так будет продолжаться весь год она будет свободна от болезней и зла", поэтому перед праздником наводили порядок в доме, заполняли все посуды продуктами и водой из священного родника.
Аксакалы в Навруз произносят алкыши: "пусть будет благополучным народ", "пусть будет много светлого (молока)", "пусть этот день принесет изобилие", "пусть все зло и черные дела провалятся сквозь землю", "пусть духи предков всегда поддерживают нас!" Ученые сделали вывод, что после опускания в яму жертвенного барашка древними обитателями Хакасии в честь Матери - земли, прямо на эту яму.Хакасии в честь Матери - земли, прямо на эту же яму устанавливали изваяние божества личиной на восход солнца, что производилось, вероятно, весенним ранним утром. На дно ям укладывались куски жертвенного мяса и шкурки барашков с неотделенными от них головами и ножками. Дальнейшие жертвоприношения божествам совершались на специальном каменном жертвеннике алтаре. (Л.Р. Кызласов, "Древнейшая Хакасия", МГУ, 1986, с. 190)Весной хакасские шаманы и шаманки освящали коня вороной или бурой масти перед жертвоприношением горному духу. ("Проблемы сохранения природы и культурно - исторического наследия Хакасии", Абакан, 1994, с. 47 - 48)У ногайцев начало года называется "навруз", а месяц - март "навруз ае". Ногайцы в праздник исполняли танцы "түгәрәк", "озын"и "коьшемеке" и распевали песни следующего содержания:/Навруз юрай келдик биз,/ /Ишчилердин эшигине,/ /Нарык улу Шорадай/ /Батыр берсин бешигине/ /Азан, азан!/ /Навруз куньги муьбарек!/.Из музыкальных инструментов ногайцы использовали кобыз, кылкобыз, зурну, домру и сыбызгы. В праздник ногайцы также проводили состязания по борьбе, конным скачкам и киданию камней на дальность. Карачаево-балкарский народ называет весенний день равноденствия "Навруз" и "Рузлама". Молодежь в этот день прыгает через костры.Исследователь Х.Х.Малкондуев (Древняя песенная культура балкарцев и карачаевцев", Нальчик, "Эльбрус", с.75): "В середине марта, когда начинала пробиваться первая травка и гремел первый гром, женщины с детьми ходили по дворам, исполняя громко песенку: "Чыгъыгъыз, чыгъыгъыз, /Буу кибик мала/ Къуу болуп туралла.// Чыгъыгъыз, чыгъыгъыз-/ Малланы тойдуругъуз".//"Выходите+ Животные словно олени, стали тощими, накормите досыта животных."/Символом Науруза узбеки считают проращенное пшеничное зерно. За 15 дней до праздника сажают пшеницу, а из проращенных зерен готовят главное праздничное блюдо "Сумаляк" ("Сумелек", "Семени"). Очень много обрядов Науруза связано с числом семь: достархан из семи яств, праздничные блюда из семи компонентов и т.д. Науруз сохранил преимущественно земледельческие обряды и языческие ритуалы. В настоящее время у казанских и уфимских татар по случаю Навруза проводятся и другие мероприятия, народные гуляния, конкурсы, например, среди девушек на титул "Наврузбикэ;", "Навруз гузэле", на которых участницы должны показать свое искусство в исполнении татарских песен, танцев, в остроумии.поднятие гири ,перетягивание каната ,стрельба из лука .
В этом году также в Йошкар-Оле, по уже сложившейся традиции состоится широкое празднование Науруз-Байрама. Приглашаем 20 марта в 11:00 часов всех желающих принять участие и разделить с нами радость праздника на площадку перед Республиканским центром татарской культуры. В программе праздника игры и концерт звезд тюркской (татары,башкиры,казахи ,узбеки,кыргызы,туркмены и так далее) и художественных коллективы национальных общин города Йошкар-Ола, угощение праздничными национальными блюдами и многое другое. Организаторами этого мероприятия являются: ГУК РМЭ "Республиканский Центр Татарской Культуры", Узбекская национально-культурная автономия "САРБОН", при содействии Министерства культуры,печати и по делам нциональностей РМЭ.Добро пожаловать! Рэхим итегез!
Рамай Юлдашев, методист по работе с молодёжью ГУК РМЭ "Республиканский центр татарской культуры".
Здоровья и благополучия, и независимости! М. Миначев председатель НДП «Ватан», 20.03.2010 г.
Предлагаю внести в план мероприятий ТКЦ, наш национальный праздник, с уважением М.Миначев. 
НӘВРҮЗ - ЙОМЫРКА БӘЙРӘМЕ.
Сценарий - проект
Постановка – народная.
Фоэда .
сатыла сырланган күкәйләр, төрле кәгаздән ясалган маскалар да сатыла. Ягни теләгән кеше шушы маска киеп тамаша залында утыра, шаяра, йомыркалар бәрештерә, чәкештерә, ота-отттыра, шулай итеп залда да тамашачылар җанланып утыралар бәйрәм итеп. Бер төркем яшләр залга төшеп-тә йөри, залда келәү әйтеп, күкәйләр чәкештереп, зал-сәхнә, сәхнә-зал бер тоташ уен урнына әверелә.
Сәхнәдә: Сәхнәдә бер төркем яшләр, егетләр-кызлар, битләрен корым, сыр белән буяп, киемнәренең чүрә якларын әйләндереп (яки маскалардан), кигән килеш, келәүләр әйтәләр: Кеди-кеди кыт кеди, тауыкларыгыз күп салсын, йормыркалар күп булсын, малыгыз артсын, балыгыз булсын, безгә дә өлеш тисен. Кеди--кеди кыт – кеди - дип кызыл күкәйләрен бере-бере белән чәкештереп уйныйлар. Шунда өлкәннәр аларга төрле әйберләр бирә, уен – көлке, биюләр. Сырлаган (кызыл төс) йомыркалар барчасының кулларында, алар бере-бере белән күкәйләрне чәкештереп, кайсыныкы ватыла, ватылганы оттыра, ул кулындагы йомырканы бирә кайсының күкәе чәкештергәндә ватылмый калганга. Сәхнәдә музыка бию көйләрен уйный. Шушы яшләр төркеме бөтерелә-бөтерелә дә сәхнәдә һәм чыгып китә. Алмашка килеп керә сәхнәгә җырчы, җырлый башлый, бер-икене җырлагач, сәхнәгә янәдән яшләр төркеме ташкын шикелле килеп керә, шушы үзләренең такмакларын әйтә-әйтә күкәйләр чәкештерә-чәкештерә мәш килә, музыка уйный бию көйләрен, шунда бию төркеме бии башлый. Залда тамашачылар үз-ара күкәйләр чәкештерәләр, аларда бере-береннән күкәй ота, уен көлке, барысыда кызыга уенга һәм катнаша. Биредә Нәүрүз такмаклары, төрле келәүләр әйтәлә, җырлар җырлана, боларны сәхнәдә бию алмаштыра. Шулай итеп тамаша-бәйрәм бара.
М. Миначев
6.01.2010 ел.
Нәүрүз мөбәрәкбад. 
Кыш китте, яз килде, Нәүрүз килде, яз булды,
Үрдәк белән каз килде, Яңгыр яуды, аз булды,
Былбылдин аваз килде, Аз булса да саз булды, 
Нәүрүз мөбәрәкбад. Нәүрүз мөбәрәкбад.
Ач ишегең, керәбез, И Иш бабай, Иш бабай.
Нәүрүз әйтә киләбез, Пич башыннан төш, бабай,
Хәер дога кылабыз, Капчык авызын чиш, бабай,
Аш-сый көтеп торабыз Бер тиен акча бир, бабай,
Нәүрүз мөбәрәебад. Н&#
Миңа ошый22 мар 2010, 13:09|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Онлайн
Рамай Юлдаш
Нәүрүз мөбәрәкбад. Нәүрүз мөбәрәкбад.
Ач ишегең, керәбез, И Иш бабай, Иш бабай.
Нәүрүз әйтә киләбез, Пич башыннан төш, бабай,
Хәер дога кылабыз, Капчык авызын чиш, бабай,
Аш-сый көтеп торабыз Бер тиен акча бир, бабай,
Нәүрүз мөбәрәебад. Нәүрүз мөбәрәкбад.
Нәүрүз әйтек без сезгә, И Иш бабай, Иш бабай,
Хакын бирегез безгә; Пич башыннан төш, бабай,
Яшегез җитсен йөзгә, Бер тиен бирсәң аз булыр,
Малыгыз артсын көзгә, Ике тиен бирсәң күп булыр,
Нәүрүз мөбәрәкбад. Нәүрүз мөбзрәкбад
Котлы булсын яз.
Ачуланма безләргә, Нинди икән атасы,
Әйтик чынын сезләргә; Чибәр микән анасы?
Без килдек кыз күзләргә Бигрәк гүзәл баласы,
Котлы булсын яз! Котлы булсын яз!
Чылтырдап чишмә ага, Бик матур кыз баласы,
Астында комы кала, Ничек итеп аласы,
Чаршаудан кызлар бага, Алсаң безгә ярасы,
Котлы булсын яз! Котлы булсын яз!
Сүзем шулдыр сезләргә, Сабый кызның ястыгы юк,
Карап торган кызларга, Шәкертләрнеэ азыгы юк;
Күз тигермә безләргә, Бер үпкәннең языгы юк,
Котлы булсын яз! Котлы булсын яз!
Нәүрүз килә яшәреп.
Нәүрүз килә яшәреп, Нәүрүз җитте, уйнагаз.
Яшәреп тә теш ярып.
Сөләйман абзый, көтәмсең, Кызыкайлар, дустыкайлар,
Табак-савыт бирәмсең? Җитте ич нәүрүз айлар;
Нәүрүзгә табак кирәк, Эшегезне ташлагыз,
Табакка кеабак кирәк, Йон-йомарлам катмагыз,
Май күкә, калак кирәк, Орчык шырылдатмагыз
Сиәа яшь кортка кирәк, Кызлар, кызлар, тыңлагыз,
Тамагыңны туйдырыр, Нәүрүз җитте, уйнагыз;
Иген-икмәк уңдырыр, Казы, күкәй, коймак, май
Күмәчең дә кызганма, Әзерләек без давай,
Озак яшә, сызланма, Нәүрүз, нәүрүз!
Нәүрүз, нәүрүз!
Нәүрүз, нәүрүз
Нәүрүз, нәүрүз! Ашыкма, китмә.
Кая киттең?
Миңа ошый22 мар 2010, 13:10|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Онлайн
Рамай Юлдаш
Нәүрүз мөбәрәкбад. Нәүрүз мөбәрәкбад.
Ач ишегең, керәбез, И Иш бабай, Иш бабай.
Нәүрүз әйтә киләбез, Пич башыннан төш, бабай,
Хәер дога кылабыз, Капчык авызын чиш, бабай,
Аш-сый көтеп торабыз Бер тиен акча бир, бабай,
Нәүрүз мөбәрәебад. Нәүрүз мөбәрәкб
Хакын бирегез безгә; Пич башыннан төш, бабай,
Яшегез җитсен йөзгә, Бер тиен бирсәң аз булыр,
Малыгыз артсын көзгә, Ике тиен бирсәң күп булыр,
Нәүрүз мөбәрәкбад. Нәүрүз мөбзрәкбад
Котлы булсын яз.
Ачуланма безләргә, Нинди икән атасы,
Әйтик чынын сезләргә; Чибәр микән анасы?
Без килдек кыз күзләргә Бигрәк гүзәл баласы,
Котлы булсын яз! Котлы булсын яз!
Чылтырдап чишмә ага, Бик матур кыз баласы,
Астында комы кала, Ничек итеп аласы,
Чаршаудан кызлар бага, Алсаң безгә ярасы,
Котлы булсын яз! Котлы булсын яз!
Сүзем шулдыр сезләргә, Сабый кызның ястыгы юк,
Карап торган кызларга, Шәкертләрнеэ азыгы юк;
Күз тигермә безләргә, Бер үпкәннең языгы юк,
Котлы булсын яз! Котлы булсын яз!
Нәүрүз килә яшәреп.
Нәүрүз килә яшәреп, Нәүрүз җитте, уйнагаз.
Яшәреп тә теш ярып.
Сөләйман абзый, көтәмсең, Кызыкайлар, дустыкайлар,
Табак-савыт бирәмсең? Җитте ич нәүрүз айлар;
Нәүрүзгә табак кирәк, Эшегезне ташлагыз,
Табакка кеабак кирәк, Йон-йомарлам катмагыз,
Май күкә, калак кирәк, Орчык шырылдатмагыз
Сиәа яшь кортка кирәк, Кызлар, кызлар, тыңлагыз,
Тамагыңны туйдырыр, Нәүрүз җитте, уйнагыз;
Иген-икмәк уңдырыр, Казы, күкәй, коймак, май
Күмәчең дә кызганма, Әзерләек без давай,
Озак яшә, сызланма, Нәүрүз, нәүрүз!
Нәүрүз, нәүрүз!
Миңа ошый22 мар 2010, 13:12|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Онлайн
Рамай Юлдаш
Нәүрүз, нәүрүз
Нәүрүз, нәүрүз! Ашыкма, китмә.
Кая киттең? Менә капка – сиртмә,
-Киттем урам буйлап, Бу йортта хуҗа--
Хуҗалардан аш-су юллап. Мулла Йомагуҗа.
-Нәүрүз, нәүрүз, Илдә ул уңган,
Моңарчы кайда идең? Абыстае булган,
-Яланкырда идем, Атлары юрга,
Инде сезгә килдем. Җефәк бавы кулда;
-Нәүрүз, нәүрүз! Ярлы юк монда,
Керәек шунда,
- Нәүрүз!
Нәүрүз, абыз түткәем
Бирмәсәң-тартып алырмын,
Бир маең, ипикәең.
Бирмәсәң – тартып алырмын,
Чүлмәкләрең ватырмын!
Нәүрүз!
Чип-чип.
Чип-чип, чибарук, Йомыркасы югарук.
Ак тавык, күк тавык, Ходай бирсен күр тавык.
Кодый-кодый ак тавык, мая сала карт тавык.
Әби-бабай өйдәме, бер йомырка бирәме?Поздравляя всех татар с праздником Навруз (Йомырка) ! Желаю всем счастливого праздника,
Миңа ошый22 мар 2010, 13:12|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Онлайн
Рамай Юлдаш
ТЮРКСОЙ Төркиядә Нәүрүз бәйрәме уздыра
21 марттан 23 мартка кадәр Төркиядә ТЮРКСОЙ оешмасы бик зур күләмле итеп, Нәүрүз бәйрәмен уздыра.
Төркиянең бәйрәм чаралары узачак күп кенә шәһәрләренә төрки дәүләтләрдән иҗат коллективлары килә. Татарстаннан бу бәйрәмгә Түбән Камадан “Нардуган” төркеме барырга тиеш.
Моннан башка 29-30 мартта ТЮРКСОЙның генераль секретаре Дүсән Касеинов, ЮНЕСКОның Европа берлегендәге идарәсендә Нәүрүз бәйрәмен тәкъдим итүне үткәрәчәк.
Бу чаралар Нәүрүз бәйрәмен ЮНЕСКО-ның мәдәни мирасы исемлегенә кертү чаралары кысасында узачак. Ул карар 24 ил тарафыннан Гәрәп Әмирлекләренең Абу-Даби шәһәрендә 2009 елның 30 сентяберендә кабул ителгән иде.
Бу чараның ижат өлешендә Нәүрүзгә багышланган тамаша белән Татарстанның жыр һәм бию ансамбле дә чыгыш ясаячак
Миңа ошый22 мар 2010, 21:57|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Онлайн
Рамай Юлдаш
На сибирской земле Амаль утвердился как праздник весеннего равноденствия и по восточному календарю это встреча Нового года.
Ждем всех желающих поучаствовать в праздновании на Цветном Бульваре около Цирка 22 марта в 17.00.
Вас ждут выступление татарских коллективов, интересные конкурсы и море отличного настроения!
Организаторы:
- Автономная Некоммерческая Организация "Центр татарской культуры г. Тюмени"
- Творческая Студия "Амаль" Тюменского Государственного Университета
- Молодежное общественное движение "Союз Татарской Молодёжи Тюменской Области
Ждём Вас и Ваших друзей 22 марта в 17:00 на Цветном Бульваре у Цирка!
Миңа ошый23 мар 2010, 0:29|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Онлайн
Рамай Юлдаш
У нас такие праздники есть. Он связан с появлением первой весенней травы. Зимний период у нас называется дьыл. Начинается он с первого снега. При первом снеге говорят "Дьыл пришел". 21 мая начинается праздник окончания этого холодного периода и начала теплого сезона. Начинается тенгрианский месяц, который посвящен Одину и Чингисхану. Они первопредки. Темучин взял имя Чингисхана, потому что был зачат в это время. Случилось это на празднике Ёрды. (При правильном произношении это сбор вместе). Праздник Ёрды устраивали каждый год в Ольхонском районе Иркутской области, начиная с 602 года. Тогда умер Хара Джарын Тюрк. И его захоронили на горе Ёрды. То есть практически это праздник поклонения духам предков, которые помогли пережить холодный сезон года..
Поэтому в настоящее время у нас сначала устраивают небольшие семейные праздники посвященные предкам. Называют их кулусун ысыах. Праздник костра. Так как семей много, то эти праздники растягиваются на целый месяц. А 21 июня начинается недельный праздник празднования Нового Года. Год у нас называется сыл. В это время празднуют уже всем народом начало Нового Года по тенгриански. Это праздник посвященный триединому богу Тенгри. Обычно в это время все встречают восход Солнца.
В этом году мы собираемся 21 мая в Якутии организовать праздник первопредкам. Уже три года одновременно в 12 дня по Якутии проводятся обряды обращения к первопредкам. В этом году должны открыть к этому моменту достроенный тенгрианский храм. Зимой зарабатываем деньги на льду. Построили ледовый комплекс "Земля Северной Шамбалы". Народ ходит нормально. На эти деньги должны достроить храм, который был открыт 9 сентября 2009 года. Осталось достроить купола. Из-за нехватки денег была сделана временная крыша.
Хотим этот праздник назвать Ысыах Страны Северной Шамбалы. Приезжайте. Будем рады. Проживание и питание обеспечим.
Айына.Андрей Кривошапкин .Саха -Якутия
Илфак Шигапов
http://tatarkam.livejournal.com/103724.html.
Рамай Юлдаш
http://vkontakte.ru/album-11021270_130806602?act=edi... мене карагыз Йошкар-Олада ЕЛ БАШЫ -НАВРУЗ Бэйреме уткенен:
Рамай Юлдаш
Ел башы — татар-влакын у ийышт
21 мартыште Йошкар-Олаште татар-влакын Ел башы (Навруз-Байрам) йӱла пайремышт эртаралтын.Ты пайремыште шукыжо шымытан цифр дене кылдалтын. Ӱстелыште — шым тӱрлӧ кочкыш-йӱыш. Татар калык кочкышым ямдылаш шым тӱрлӧ пучымышым, моло тамле сийым кучылтыт.
Калык модмашыш, конкурсыш 300 утла еҥ ушнен. Чевер-мотор татар ӱдыр-шамыч коклаште «Наврузбике», «Навруз гузеле» конкурс-шамыч лийыныт. Татар муро йоҥген, куштымаш чоным савырен. Патыр-шамыч кирам нӧлтымаште, кандырам шупшмаште, пикш гыч тура лӱйымӧ мастарлык шотышто вийым тергеныт.Погынышо калыклан «Карга Боткасы» (марлаш кусараш гын, «Чаҥа пучымыш» лиеш) тамлен ончаш йӧн лийын.
Пайремым Марий Элын культура, печать да национальность паша шотышто министерствыжын полшымыж дене Республикысе татар культура рӱдерын пашаеҥже-шамыч эртареныт.(М.Васильев. )газета"Марий Эл"_51 номер/25 март.
Миңа ошый26 мар 2011, 21:05|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Ilgiz Sabirov
http://ufa-tatar.livejournal.com/
Миңа ошый29 мар 2011, 22:59|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Рамай Юлдаш
Нәүрүз – безнең бәйрәм түгел?!
Нәүрүз – Бөтендөнья төрки халыклары бәйрәме икән, ул төркиләрне берләштерә икән, Нәүрүз бик зур бәйрәм икән һәм аны зурлап каршыларга кирәк икән... Менә нәрсәләр белдем мин соңгы вакытларда. Һәм шуңа шаккаттым. Нигә без үз-үзебезне алдыйбыз? Алдый-алдый, шуңа ышана да башлыйбыз.Нәүрүз – фарсы телендәге сүз, татарчага тәрҗемәсе – “яңа ел”. Якын Көнчыгышта бик борынгыдан ук мәдәният зур үсештә булган. Багдад – Бохара бәйләнешләре ярдәмендә шәрык культурасы Урта Азия халыклары арасына да үтеп кергән. Шулай итеп, Нәүрүзне билгеләп үтү шул тирәдәге төркиләр арасында да җәелгәндер. Ләкин Идел буе төркиләре арасында ул алай киң таралмаган. Әгәр күп таралган булса, аны керәшен кардәшләребез билгеләп үтәрләр иде. Ник дигәндә, керәшеннәрдә элеккеге йолалар яхшырак сакланып калган. Президентыбыз Р.Миңнеханов үзенең бер чыгышында татар халкының йолаларын саклап калганнары өчен керәшен кардәшләргә үзенең рәхмәтен дә белдергәне хәтердә.Хуш, без дә Нәүрүзне бәйрәм итә башлыйк ди. Ләкин бер үк елда ничә тапкыр Яңа ел каршыларга була инде?! 1 гыйнвар, искечә яңа ел, кытайлар яңа елы... Саный китсәң, күп инде алар. Көн белән төн озынлыклары тигезләшкәндәгесе – Нәүрүз безнең өчен яңа ел була алмый. Аны күңел кабул итми.Безнең Апас ягында яз көне билгеләп үтелүче бер көн бар. 14 апрельгә (искечә 1 апрель) туры килүче бу көн “җәй башы” дип атала. Бәйрәм түгел инде ул, сынамыш көне. Бу сынамыш мәҗүсилек заманыннан ук калган булса кирәк. “Җәй башы” көнне иртә белән йортка беренче булып хатын-кыз керсә – бетте! Бу гаилә өчен ел уңышсыз булачак, авыру-сырхаулар чыгарга мөмкин, хайваннар үрчеми, тагын әллә нинди бәхетсезлекләр... Әгәр беренче булып йортка ир кеше аяк басса – бәхет инде! Ул елны бу өйгә бәрәкәт иңәчәк. Ул ир-ат яшь кеше булса, тагын да яхшы. Шуңа күрә, яшь малайлар килсен дип, кичтән үк алар өчен күчтәнәчләр әзерләп куялар. Күчтәнәчләр төрлечә: конфет, перәннек, вак акчалар. Ә төп күчтәнәч – тавык йомыркасы. “Җәй башы” көнне иртә белән урамда төркем-төркем малайлар чабыша. Чабышмыйча да ярамый, чөнки өйгә беренче булып кем керә – тавык йомыркасы шуңарга гына. Икенче кергәнгә юк.Менә берзаман авылда балалар азайды. Безнең очта “җәй башы” көнне йорттан-йортка йөрүче малайлар калмады да. Моннан алты ел элек, иртә белән күрше-тирәләр хуҗалыклардан сөт җыючы трактор килгәнен көтеп торабыз. Бу – иртәгә “җәй башы” буласы көн. “Йомырка җыярга да малайлар калмады. Иртәгә безгә беренче кем керә инде? Ел уңышсыз булыр инде”,
Миңа ошый15 апр 2012, 23:03|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Онлайн
Рамай Юлдаш
, – дип сөйләшәләр. “Туктагыз әле, – мин әйтәм, – сабыр итегез. Иртәгә иртән үк капкаларыгызны ачып куегыз”. Кичтән оныгыбыз Альмирның киемнәрен әзерләп куйдык. Үзенә яхшылап аңлаттык. “Җәй башы” көнне оныкны бик иртә уятып, икәү бергә урамга чыгып киттек. Минем кулда кечерәк кенә чиләк. Күрше-тирәләрнең капкалары ачык. Альмирны кертеп җибәрәм. Күршеләрдән чыкканда малайның авызы колагына җиткән. Кулында күчтәнәчләр. Озатып чыгучылар малайның аркасыннан сөяләр, рәхмәт әйтәләр. Ике ел шулай йөрдек. Мәктәпкә укырга кергәч, үзе генә йөри башлады. Мин урам башыннан гына карап торам. Әле бит көне дә яктырып бетмәгән, әллә каян сукбай этләр килеп чыгарга мөмкин. Узган ел Альмирга беренче класста укучы Ильмир иярде.
Алдарак әйткәнемчә, бу йола мәҗүсилек заманыннан ук калган булса кирәк. Безнең яктагы кайбер авылларда да малайларның, “җәй башы” дип йорттан-йортка йөреп, йомырка җыюларын белмиләр дә.Идел буе төркиләренең төп бәйрәме сабантуй – ул татарларның бәйрәме генә түгел. Чуаш дуслар аны ака-туй диләр, керәшеннәр бүтәнчә атыйлар. Сабантуй сүзе татарлар арасында төрле төбәктә төрлечә әйтелә. Безнең якта ул “куш капка” бәйрәме буларак билгеләп үтелгән. Ул Урта Балтай һәм Түбән Балтай авылларындагы тигез чирәмлектә язгы кыр эшләре тәмамлангач үткәрелгән. Шул сабантуй инде барыбер. Бәйрәмгә тирә-як авыл кешеләре дә ат җигеп барганнар. Атларны бизәкләп җиккәннәр. Ул анда сөлгеләр, төрле кыңгыраулар, шөлдерләр... Гадәттә бер авылның кешеләре бер вакыттарак кузгалган. Олаулар бик озынга сузылган. “Куш капка”га барып җиткәч, атларны акрын гына атлатып, мәйдан тирәли берничә тапкыр әйләнгәннәр. Бу үзенә күрә бер мактану шикеллерәк инде. Атыңны, дирбияләреңне, үзеңне, яңа киемнәреңне күрсәтәсең! Тарантас җигеп килгән булсаң, дәрәҗәң тагын да арта. Безнекеләрнең тарантаслары булган. Оста куллы Салаватулла бабабыз талдан үреп, тимер күчәр белән тарантас эшләгән ул заманнарда. Менә мәйдан тирәли чирмешәнлеләр әйләнә. Аларны бакырчылар алмаштыра. Бер авылныкылар арасына бүтәннәр кереш юк. Мәйдан тирәли урта балтайлылар йөри башлый. Болар инде бөтенләй башкача. Алар гомер-гомергә үзләренең өс-киемнәре, кыяфәтләре, үз-үзләрен тотышлары, зыялыклары белән безнең якта аерылып тордылар. Әле дә көлдереп сөйлиләр. “Куш-капка” мәйданы тирәли әйләнгәндә, Урта Балтай кешеләре – ирле-хатынлы арбаның ике ягына берәр аякларын салындырып утыралар икән. Икесенең дә аякларында читек. Баксаң, читек икесенә бер генә пар икән. Икенче аякларын арбаның алгы ягына сузып, өстенә палас ябып куйганнар ди. Шуның өчен урта балтайлыларның кушаматлары да “кәгазь башмак” булган.Кушамат диг&
Миңа ошый15 апр 2012, 23:10|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Онлайн
Рамай Юлдаш
Кушамат дигәннән, һәр авылның да кушаматы булган. Безнең авылныкы – “нәккәй чиккән балак”. Күрше Көлкәш авылы кушаматы – “мудрүн”. Хәер, бер кеше дә бу кушаматларга үпкәләми. Бер горурлык шикелле генә. Шәмәк авылы кешеләрен күргәч такмак әйтәләр иде: “Шәмәк ермак – пыяла бармак...” Калган сүзләрен хәтерли алмыйм.Менә шулай, Нәүрүз бәйрәмен, алда әйткәнемчә, күңелем кабул итә алмый. Бу бит урысларның “май чабу”ларын да хәтерләтә. Карачкы ягу, гомумән, бездә булмаган. Фарсылар алар үзләре кояшка, утка табынганнар. Хәер, җаны теләгән елан ите ашаган, диләр. Бәйрәм итәсе килгән кеше бәйрәм итсен.///Фәһим САЛАВАТУЛЛИН./Татарстан яшьләре .№ |/
Миңа ошый15 апр 2012, 23:14|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Онлайн
Рамай Юлдаш
Сценическая постановка праздника Нәүрүз.
Весна пора обновления природы, пора зарождения новой жизни. В древности, будучи язычниками все люди жили в единении с природой, особенно глубоко и трепетно чувствовали все что происходило вокруг. Поэтому почти у всех народов мира Новый год начинался весной, когда природа оживала после зимы. И всё множество обрядовых действий было связано с просьбой у высших сил удачного года и хорошего урожая.
Навруз в переводе с индо-иранского – новый день. Это древний доисламский праздник встречи нового года народами Востока в дни весеннего равноденствия 21-22 марта.
Наши предки, будучи тюрками тоже знали о Наврузе. Известно, что у проживающих в Волгокамье татар новый год тоже начинался в марте.
Сохранилась информация, что в дни весеннего равноденствия (неделю а то и десять дней) из дома в дом со специальными обрядовыми словами «Нәүрүз такмаклары» (Наврузные колядки) с пожеланиями хорошего урожая, счастья и богатства ходили дети, в основном ученики – шакирды. Хозяева же одаривали колядовщиков крашеными яйцами, сладостями и деньгами. Наврузные колядки были описаны ещё Шегабутдином Марджани и Каюмом Насыри. Главным символом Навруза являлось яйцо, олицетворяющее плодородие, сытное полное зерно, всю вселенную.
Со временем традиция празднования татарами нового года весной исчезла. После реформ Петра Первого, как и многие народы России татары стали отсчитывать начало нового года с 1 января, религиозная же жизнь наших предков неизменно шла по лунному мусульманскому календарю.
Но традиции связанные с празднованием Навруза не исчезли полностью, а переместились на более тёплое и подходящее время встречи весны, приближения весеннее-полевых работ и подготовки к Сабантую. [ЭТТ, с. 144]
В настоящее же время повсеместно заново зародилась традиция празднования татарами в марте, в дни весеннего равноденствия праздника «Навруз», соединяя его с праздником «Карга боткасы».
Карга боткасы - древний татарский языческий праздник благодарения птиц за то что они принесли весну на своих крыльях. По древнему поверью весну на своих крыльях приносили грачи, по - татарски грач - «кара карга», которые первыми прилетали весной из тёплых стран. В благодарность за это дети варили кашу на природе в котле из собранных подворно круп и со специальными ритуальными словами бросали их в котёл с кепящей водой. Пока взрослые, как правило бабушки и мамы, варили кашу в котле, дети обращались с ритуальными словами к солнцу, дождю, птицам, играли, участвовали с состязаниях. Праздник заканчивался всеобщим пиршеством, главным блюдам которого была грачиная каша - «Карга боткасы», остатки которой обязательно с благодарностью оставляли птицам.
Сценарий театрализованной постановки татарского варианта праздника «Навруз».
Участники постановки одеты в этнические традиционные костюмы казанских татар. В качестве реквизита используются татарские домотканые полотенца, деревянные или керамические тарелки, крашенные яйца, национальные сладости, детям через плечо подвешиваются мешочки с крупой, недольшой стол, покрытый старинной татарской скатертью, большой котёл, палкой или половник.
Зрителям в зале заранее раздаются крашенные яйца и сладости.
Выход участников постановки (детей и взрослых) с песней “Нәүрүз бәете”. В руках у нескольких актёров тарелки на полотенцах для сбора подарков.
Нәүрүз бәете
Нәүрүз мөбәрәкбад!
Шәһадбәд, шәһадбәд,
Нәүрүз мөбәрәкбад!
Шөкер кылдым Ходайга,
Салаватым аларга
Мохәммәд Иостафага,
Нәүрүз мөбәрәкбад!
Шәһадбәд, шәһадбәд,
Нәүрүз мөбәрәкбад!
Хуҗә, эшең уң булсын,
Теләгәнең юш булсын
Күңелләрең хуш булсын,
Нәүр yз
Миңа ошый12 мар 2013, 15:13|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Онлайн
Рамай Юлдаш
Поздравление хозяев (в данном случае зрителей) с праздником, коледование. Слова взрослых:
- Ач ишеген керэбез,
Нәүрүз әйтә киләбез,
Аш сый көтеп торабыз!
- Нәүрүз килә ушәреп,
Яшәреп тә төш ярып!
Тамагыңны туйдырыр,
Күп балалар тудырыр
Иген-икмәк уңдырыр!
Нәүрүзгә табак кирәк,
Май, күкәй, калак кирәк!
- Күмәчен дә кызганма,
Озак яшә, сызланма!
Нәүрүз, Нәүрүз!
Слова детей:
Чип-чип чибарук,
Йомыркасы югарук!
Ак тавык, күк тавык,
Ходай бирсен күп тавык!
Кодый – кодый ак тавык
Мая сала карт тавык,
Әби – бабай өйдәме?
Бер йомырка бирәме?
[10, с. 43-45]
Под продолжение песни “Нәүрүз бәете” часть детей и взрослых отправляется на збор яиц и сладостей в зал.
Нәүрүз бәете (продолжение)
Безнең сүзләр шул сезгә:
Ни булса да бир безгә,
Юкса үпкә зур сезгә,
Нәүрүз мөбәрәкбад!
Шәһадбәд, шәһадбәд,
Нәүрүз мөбәрәкбад!
Нәүрүз әйттек без сезгә,
Хакын бирегез безгә,
Яшегез ңитсен йөзгә!
Нәүрүз мөбәрәкбад!
Шәһадбәд, шәһадбәд,
Нәүрүз мөбәрәкбад!
[16, с. 582-597; 10, с.44]
Исполняется под любую мелодию
Благодарение хозяев за богатые подарки:
Рәхмәт сезгә юмарт хуҗәлар!
Тырмышыгыз мул, бай булсын,
Табыннарыгыз сый-нигмәттән сыгылып тырсын!
Слова о том, что праздник сбором подарков не заканчивается, впереди ещё варение обрядовой грачиной каши:
Еш бүләк җию белән генә тәмамланмый. Бәйрәмебезнең яме – Карга боткасы! (произносится хором).
Двумя молодыми людьми в центр сцены выносится котёл, выходит девушка с половником или палкой, выбигают дети, они со специальными обрядовыми словами начинают бросать в котёл крупу из мешочков:
- Карга әйтә кар,кар!
Туем җитте бар, бар!
Ярма, күкәй алып бар!
Сөт, маеңны алып бар!
Ипи, итен алып бар!
Кар, кар, кар!
Девушка начинает мешать кашу, а дети в ритуальных закличках с движениями обращаются к солнцу, дождю, птицам:
Кояш чык, чык, чык!
Майлы ботка бирермен!
Майлы ботка казанда,
Тэти кашык базарда,
Сөтле сыер абзарда
Сырлы таяк урманда!
Яңгыр яу, яу,яу!
Сине көтә җир,җир!
Безгә күмәч бир,бир!
Кәк-күк, кәк-күк,
Монда гөмбә бик күп.
Бик күп, бик күп,
Кәк-күк, кәк-күк!
- Тукран, тукран
Тукылдатып утырам,
Агачтагы кортларны
Барсын чүпләп бетерәм!
Сыерчык, сыерчек,
Күк ыштаның киеп чык!
Чыпчык, чынчык.
Тәрәзәдән очып чык!
[19, с.44-49]
Под музыкальное сопровождение и слова юноши:
Кызыкыйлар, дустыкайлар,
Җитте ич Нәүрүз айлар,
Эшегезне ташлагыз,
Йон –йомарлап катмагыз,
Орчык шоролдатмагыз,
Кызлар, еызлар тыңлагыз,
Нәүрүз җитте, уйнагыз!
[10, с.47]
Все выстраиваются в хоровод вокруг котла с кашей, исполняется известный хоровод “Шәл бәйләдем”, переходящий в известные татарские музыкально
Миңа ошый12 мар 2013, 15:14|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Онлайн
Рамай Юлдаш
“Шәл бәйләдем”, переходящий в известные татарские музыкально-танцевальные игры “Сигезле”, “Алтылы”, “Бишле”, с последней все участники постановки в танце уходят со сцены.
Миңа ошый12 мар 2013, 15:15|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Онлайн
Рамай Юлдаш
Сегодня народ мари празднует свой Новый год
Сылтама: elvira-kuklina.livejournal.com
Сегодня народ мари празднует свой Новый год
2013 ий - марий календарь почеш Корак ий, вес семынже Курныж ий ойлат. Тудо 22 март гыч тӱҥалеш...
Миңа ошый21 мар 2013, 17:03|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Онлайн
Рамай Юлдаш
21-22 нче март көннәрендә Себердә төрле төбәкләрдә дус-туганнар, авылдашлар белән бергәләшеп язны каршы алдылар – җирле халык әйткәнчә, Әмәл бәйрәменә җыелдылар.
Кайбер халыклар бу көннәрдә Нәүрүзне каршы ала, ягъни, Кояш календаре белән яңа елны, яз башланган көнне бәйрәм итә. Ә Себер татарлары аны Әмәл дип йөртә, Тубыл районының Ләчек авылында Көлцән, Хуҗайланда Сатака бәйрәме диләр. Әмәл Себер татарларында март дигәнне аңлата.Бәйрәмнең төп асылы – табигать яңарган вакытта бер-береңнең хәлен белешү, әмәлеңә-мөмкинлегеңә карап бүләк өләшү, бергәләшеп күңел ачу. Быел да Әмәлне Тубыл, Вагай, Яркәү районнарында үткәрделәр. Төмән шәһәре татар мәдәният үзәге дә йолаларыбызны саклауга зур өлеш кертә: монда Әмәлгә Кырынкүл балалары белән бергә җыелдылар."Ел буе көтеп, сагынып алабыз. Ул бәйрәм безнең иң яратканнарыбызның берсе, иртүк торып Сатакага йөгерәбез. Яше-карты мәчет янына җыелышабыз һәм авылның беренче урамыннан йөри башлыйбыз. Өй янына килеп, “Сатака, сатака!” – дип кычкырабыз. Өйдән төрле кәнфитләр, акчалар да чыгарып сибәләр, ыргыталар, аны бергә күмәкләшеп җыябыз. Хуҗа һәм хуҗабикәләргә төрле теләкләр әйтеп көне буе һәр өйгә йөрибез, – дип язган иде “Яңарыш” газеты битләрендә Хуҗайланда яшәүче Хәмидә Речебакиева.Әле үткән шимбәдә генә туган якларында бәйрәм итеп кайткан Рәүфә Рыханова: “Бәйрәм кайсы көнгә билгеләнгәнен интернетта "В контакте" социаль челтәрендәге "Тахтагул - райская глубинка" төркеменә кереп укыгач белдек, дип сөйләде. "Ата-аналары Ләчектән булып, үзләре шәһәрдә туып-үскән яшьләрнең бер-береннән: "Авылыбызда көлцән кайчан? Ә сез барасызмы? Юллар ничек, "иномаркалар" үтә аламы?" дигән фикер алышу сүзләрен укып, ата-бабаларыбыздан килгән бу йоланың читтә яшәүчеләрне дә берләштерүе, авылга тартуы сөендерде.Билгеләнгән көнне, шәһәрләрдән килүчеләрне көтеп, бәйрәм иртәнге сәгать 8-дә башланды. Авыл очына җыелган бала-чага, яше-карты "Көлцән! Көлцән!" дип кычкырып беренче йортның капкасына килде. Хуҗа койма башыннан зур савытларга салынган, бәйрәмнең төп символы булган "көлцән"нәрен (кечкенә калачлар), кибеттән сатып алган кәнфит-прәник, чәй, сабын кебек көн дә кирәкле әйберләрне килүчеләр арасына чәчте. Шуны гына көткән халык этешә-төртешә, көлешә-талаша аларны үз сумка-пакетларына тутырдылар. Җыеп бетерүгә бәйрәм белән котлый-котлый барысы да икенче йортка таба юл алды. Авылны әйләнеп чыкканда төшке аш вакыты җиткән иде.
Миңа ошый128 мар 2013, 15:31|Үзгәртү|Бетерергә|Җавап бирү
Онлайн
Рамай Юлдаш
Авылны әйләнеп чыкканда төшке аш вакыты җиткән иде. Аннары ләчекләр читтән килгән кунаклар белән яхшылап күрешеп, хәл-әхвәлләр белешеп, үзләренә "көлцән чәе" эчәргә чакырдылар.Аның әле бер ырымы да бар: "Көлцән! Көлцән!" дип килгән кешеләргә бернәрсә дә бирмәсәң, алар, котлау, матур теләкләр урынына, әмәлең бетсен, дигән сүзләр дә яудырырга мөмкин. Шуңа да яз җитүнең үзенә күрә бер садакасы исәпләнә бу бүләкләр, бәйрәмдә һәркем катнашырга тырыша”."Көлцән дигәнебез – бу бәйрәм өчен ачы камырдан пешерелә торган прәннек формасында күмәч ул, – дип яза Ләчектә туган, өлкәдәге иң хөрмәтле кешеләрнең берсе, ветеран укытучы мәрхүм Газиз Әхмәтов “Күкрәнде язмалары” китабында. – Соңгы елларда моңарчы онытылыбрак торган бу бәйрәм яңарып, күп хуҗабикәләр көлцән урынына кибеттән алган ризыклар да чәчәләр, акча яки вак-төяк әйберләр дә ташлыйлар”.
Себер татарлары шулай бергәләшеп күңел ача торган матур гадәт елдан-ел киң колач ала
ТЕНГРИАНСКИЙ КАЛЕНДАРЬ МУШЕЛЬ,
именуемый ныне "восточным", "китайским" или "японским"
» «…Идея создания юпитерного календаря с небесной символикой 12-летнего животного цикла была воспринята народами Восточной Азии от кочевников Центральной Азии…» - В. Цыбульский » «…Такое летоисчисление впервые возникло у кочевников Центральной Азии…» - В.Ф. Шахматов.
» Древние скотоводы Центральной Азии создали сложный циклический календарь, по которому их потомки – тюрко-монгольские кочевники – жили вплоть до ХХ века. Алтайцы называли его муше, кыргызы – моше, казахи – мушель. В культуре исламизированных оседлых народов Центральной Азии, перешедших на мусульманское летоисчисление, сохранилась память об этом древнем календаре, узбеки называли его муджал, уйгуры – мучал. В 1926 году Казахская советская социалистическая Республика перешла на новое летоисчисление, власти отменили мушель, запретили праздновать Улыстын Улы кун - Новый год. Жизнь пошла по новому советско-григорианскому летоисчислению, и к концу ХХ века о древнем календаре помнили только старики. Но сам календарь центрально-азиатских скотоводов не канул в вечность, он возродился на арене мировой масскультуры, но уже как «японский», «китайский» или «восточный».
http://tengrifund.ru/2012/05/tengrianskij-kalendar-mu..
» Тенгрианский календарь является самым сложным из ныне действующих в мире. Помимо движения Солнца и Луны он учитывает 12-летний цикл обращения Юпитера вокруг Солнца и 30-летний цикл Сатурна. В 60-летнем цикле содержится два сатурновых, пять юпитерных и шесть 10-летних циклов. Как могли «дикие номады» иметь такой уровень астрономических знаний, который позволил им столь хорошо понимать ход планет и создать свой уникальный календарь?
http://tengrifund.ru/wp-content/library-tengrifund/Te..
С 21 на 22 марта,то есть совсем скоро тюркский новый год-ЕЛ БАШЫ.В Этот же день празднуется и НАВРУЗ-древний праздник,ведущий свои корни…
TATARKAM.LIVEJOURNAL.COM

Комментариев нет: