ВО ИМЯ АЛЛАХА МИЛОСТИВОГО И МИЛОСЕРДНОГО
ﺑﺳﻡ ﺍﷲ ﺍﻟﺭﺣﻣﻥ ﺍﻟﺭﺣﻳﻡ
Аллах в переводе на русский - Бог, Господь, Всевышний

НДП ВАТАН tatar halyk firkasy. Rahim itegez!


ОТКРЫТОЕ ПИСЬМО ПРЕЗИДЕНТУ РФ ПУТИНУ О ПРЕДОСТАВЛЕНИИ ЯЗЫКАМ КОРЕННЫХ НАРОДОВ РФ СТАТУСА ГОСУДАРСТВЕННЫХ ЯЗЫКОВ РФ https://irekle-syuz.blogspot.com/2015/05/blog-post_72.html

ХОРМЭТЛЕ МИЛЛЭТТЭШЛЭР ПОДДЕРЖИМ СВОЕГО ТАТАРСКОГО ПРОИЗВОДИТЕЛЯ! ПЕРЕЧЕНЬ ТАТАРСКИХ ФИРМ. СПИСОК ОТКРЫТ!

l

УЯН ТАТАР! УЯН! стихотворение

http://irekle-syuz.blogspot.ru/2015/07/blog-post_79.html

зеркало сайта https://ireklesyuzweb.wordpress.com/

Азатлык Радиосы

пятница, 14 ноября 2014 г.

Председателю Государственного Совета РТ Мухаметшину Ф. Х. о работе ТНВ и позиция НДП Ватан по этому вопросу

                                                     
                                                    Председателю Государственного Совета РТ
                                                     Мухаметшину Ф. Х.
                                        Копия Генеральному директору Телерадиокомпании  ТНВ
                                                     Аминову И. Ю.

                                                 Открытое письмо
                                    Уважаемый Фарит  Хайруллович!
           На государственном телевизионном канале «Татарстан Новый Век»(ТНВ) еженедельно в воскресенье дается обзор событий за неделю. Это главная телевизионная передача РТ. В обзоре непременно освещаются события, которые официально считаются политически важнейшими. Именно поэтому передачу ведет, как правило, лично  Аминов И. Ю. или талантливый профессионал Любимов .
           9 ноября передачу вел сам Аминов И. Ю., депутат Госсовета РТ. Было охвачено множество разнообразных тем. Весьма обстоятельно, с аналитическими комментариями была представлена тема революции 1917 года. Кадры митинга коммунистов не обошли даже незначительные детали. Достаточно полно отражено празднование Дня народного единства 4 ноября и Ваше участие в праздничных мероприятиях. Значительное место отведено «Русскому маршу»: здесь и красочные картины самого марша, многословные комментарии его организаторов и комментарии ведущего. Не остался без внимания и крестный ход.
        6 ноября- годовщина  принятия Конституции РТ, государственный праздник РТ, великий праздник для всех татар, выходной день. Татарстанцев с праздником поздравил  Президент РТ Р. Н. Минниханов. Однако в Казани, Татарстане, телевидении особых мероприятий, посвященных празднику, не отмечено. Только в Казани, на улице Баумана, Всетатарский общественный центр организовал концерт-митинг, посвященный великому празднику татарского народа. Основным лозунгом этого митинга было: « Мухаметшин! Депутаты Госсовета РТ! Требуем не менять Конституцию, сохранить пост Президента РТ!»
         В указанной передаче генеральный директор телерадиокомпании  ТНВ, депутат Госсовета РТ Аминов И. Ю. ни словом не обмолвился о Дне Конституции РТ. Заговор молчания- это очень тревожный симптом.
       Фарит Хайруллович, является ли забвение даты важнейшего политического значения отражением позиции Госсовета РТ? При конституционном строе  основой государственности является Конституция. Следует ли умолчание о Дне Конституции рассматривать как подготовку общественности к упразднению государственности (хоть и номинальной) Татарстана? Создается впечатление существования заговора по упразднению республики.
       Обращение именно к Вам, председателю Госсовета РТ, объясняется тем.что только государственный орган, который Вы возглавляете, компетентен в вопросах законодательства и Конституции.  
Граждане Татарстана в тревоге.Убедительно просим Вас дать всенародно, на канале ТНВ пояснения по поднятым вопросам. Озвучить Ваши пояснения должен, на наш взгляд, депутат Госсовета РТ Аминов И. Ю.                           

10.11. 2014            Президиум Всетатарского общественного центра.  
 Верно: Председатель Всетатарского общественного центра                  Ф.В. Закиев 

             

Поддерживаем Обращение ТОЦ к руководителю Госсовета РТ, от себя можем добавить, только то, как этот "Татарский канал", татарских детей заставляет обращатся к старшим не почтительно, не уважительно, когда национальное обращение младшего к старшему зафиксировано историческими документами, татарской литературой и татарским фолклорем, а именно виде "абый и апа", а Канал ТНВ учить детей называть Марат Абдрахманоивич и Найля Фаиловна. Это обращение не татарское и нет его в истории татар. Зачем на Канале ТНВ это распространять, а ведь этот Канал смотрят не только в Татарстане, а все 35 милл. по всей РФ? Получается руководитель кампании канала ТНВ, специально отлучает наших детей от своих корней! Все эти нормы, я понимаю спускается с Федерального центра, а там сидят очень головастые евреи, не чета Аминову, они это делают специально, а наши руководители головотяпы, не понимают смысл их подспудных посылов и повторяют их как мартышки (извините за сравнение), ну очень горько признавать что наши татары такие тупицы(просто другое слово не подобрать) все принимают без анализа. Если бы татары были другими, то естественно этих строк не пришлось бы и писать, наши руководители сами бы не допустили такое. От имени НДП "Ватан", лидер партиии М. Миначев.

ЗАВОЕВАНИЕ СИБИРСКОГО ХАНСТВА: НОВЫЙ ВЗГЛЯД

ЗАВОЕВАНИЕ СИБИРСКОГО ХАНСТВА: НОВЫЙ ВЗГЛЯД

Доклад на Всероссийской научной конференции «Политическая и социально-экономическая история средневековых тюрко-татарских государств (/XV- третья четверть XVIII в.) .»
Казань, Институт истории АН РТ им. Ш.Марджани, 20 мая 2008г.
Практически во всех советских и российских энциклопедиях завоевателем Сибири значится казачий атаман Ермак, именно это на протяжении последних четырех веков в своих трудах пытаются доказать российские историки, именно о нем как о завоевателе Сибири снимаются исторические киноленты и именно ему по всей России и Сибири ставятся памятники. Соответствует ли, однако, это действительности, и действительно ли завоевателем Сибири является Ермак или же это ложь, измышленная для «сокрытия правды»?
В «Татарском энциклопедическом словаре» говорится, что «Сибирское ханство возникло в 20-ые годы 15 века и перестало существовать после убиения в 1598 году Кучум хана в результате потери независимости и присоединения к России». (Татарский энциклопедический словарь. Казань, 2002, стр.558) Что касается самого похода Ермака на Сибирь, то некоторые историки пишут, что он начался 1 сентября 1581 года («Есиповская летопись», Миллер Г.Ф., «История Сибири», Шеглов И.В., «Хронологический перечень важнейших данных из истории Сибири», Хади Атласи, «История Сибири» и др.), тогда как другие пишут, что он начался 1 сентября 1582 года. (Скрынников Р.Г., «Сибирская экспедиция Ермака», Габдельбар Файзрахманов «История сибирских татар с древнейших времен до начала XX века» и др.) Ермак, как пишут об этом некоторые историки, был убит воинами Кучум хана на месте слияния рек Вагай и Иртыша 5-6 августа 1584 года, тогда как некоторые утверждают, что 5-6 августа 1585 года.
Как бы там ни было, Ермак провел в Сибири всего лишь 3 года своей жизни, и как и в случае со взятием Наполеоном Москвы, завоевал лишь Искер, столицу Сибири. Тогда как Кучум хан и после смерти казачьего атамана на протяжении ещё 15 лет сражался против русских войск с мечом в руках. Если быть более точными, то можно сказать, что имя Кучум хана перестает упоминаться в летописях лишь с 1601 года, а это значит, что более вероятно, что и дата его смерти не 1598, а 1601 год.
Да, желание завоевать Сибирь было у России (Московии) и до Ермака, о чем свидетельствуют и исторические документы. Так ещё в 1558 году Московский царь всея Руси Иван IV дает разрешение купцам Строгоновым на разграбление не принадлежащих ему Сибирско-Уральских земель. А 30 мая 1574 года, на основании жалованной грамоты, он передает во владение тем же купцам Строгоновым большую часть принадлежащих Кучум хану, то есть, другому государству, земель, позволив им строить там крепости, содержать вооруженную охрану, обрабатывать металл и сеять пшеницу, а также велит вынудить сибирский народ покориться и платить им дань. (Бахрушин С.В. Пути в Сибирь в XVI-XVII вв.// Бахрушин С.В. Научные труды т.III. ч.I.- М., 1955, стр.93) За это царь Иван на 20 лет освобождает Строгоновых от всех налогов и оброков! И это тогда, когда сам Кучум хан, в соответствии с заключенным договором о мире, отрывая от своего народа, ежегодно выплачивал Москве оброк в 1000 песцовых шкур! Времена, когда он писал Ивану Грозному: «Хочешь мира – будем жить мирно, хочешь воевать – будем воевать»…
Царю Ивану же Сибирь была нужна полностью и поэтому он начал готовиться к войне. И если первым этапом завоевания Сибири была Строгоновская экспансия, то Ермак стал лишь её продолжением, однако воплотить задуманное до конца смогла лишь регулярная российская армия. В 1570 годы Строгоновы становятся хозяевами 8 миллионам десятин Сибирско-Уральских земель, где строят такие крепости, как Соликамская, Конкор, Орел-Каргедан, Чусовская и, прибегая к помощи наемных казаков бандитов, совершают набеги на земли, нынче принадлежащие ханты-мансийцам, где не остается ни одного не разграбленного ими селения. Видя, что за его спиной Москва, которой взамен на мир Кучум хан платит оброки, грабит его земли, он перестает платить оброк и выступает против Строгоновых с военным походом.
Тем временем на той стороне Урала к Строгоновым присоединяются и бежавшие от царских войск, устроивших на Волге кровопролитную резню, разбойники Ермака. За нападение летом 1577 года на посольство России в Персию, убийство посла Карамышева и присвоение предназначавшихся персидскому шаху даров, Иван IV приговаривает Ермака и его головорезов к смерти. (Миллер Г.Ф. История Сибири. Москва, 1999, стр.335. Грамота царя Ивана Васильевича на Чусовую Максиму и Никите Строгановым о посылке в Чердынь волжских казаков Ермака Тимофеева с товарищами, 1582 год, ноября 16.) «А те атаманы и казаки преж того ссорили нас с Ногайской ордою, послов ногайских на Волге на перевозех побивали, и ордобазарцев грабили и побивали, и нашим людем многие грабежи и убытки чинили; и им было вины свои покрытии тем, что нашу Пермскую землю оберегать, и они зделали с вами вместе по тому ж, как на Волге чинили и воровали…» (Указанный труд, там же.) То есть, царь Иван приговаривает Ермака и его казаков, если тот не станет должным образом охранять Пермскую землю, к повешению.
Узнав, однако, новость о том, что Ермак «завоевал землю сибирскую», Иван IV меняет свое мнение о Ермаке на противоположное. Об этом, похваляясь, сам Ермак писал Российскому царю следующее: «… взял Сибирское царство, победил и обратил в бегство хана Кучума, многих татар, остяков, вогулов привел к шерти быть под царскую руку и давать им ежегодно ясак». Письмо было доставлено и вручено царю Ивану атаманом Ермака Иваном Кольцо весной 1583 года. Таким образом, приговоренный не так давно к смерти Иван Кольцо и находящиеся рядом с ним атаманы в один миг перестают быть врагами государства Российского, а Ермаку вместе с шубой с плеч самого царя Ивана и с железной кольчугой, даруется новая жизнь. Помимо этого, в помощь Ермаку царь Иван посылает в Сибирь своих воевод — князя Семеона Болхонского и Ивана Глухова с 500 вооруженных солдат, отправляет вместе с ними христианских религиозных деятелей, архиереев и попов, позже к этому крестовому походу на Урале присоединяются и 300 бойцов Строгонова. (Сибирские летописи. – Спб., 1907, стр.346.)
Как нам известно из истории, в этом своем походе завоевать Сибири Ермак не смог, однако захватить столицу ханства Искер и разграбить близлежащие ему города и села он всё же сумел. В первую же зиму, оказавшийся в руках Ермака Искер, оказывается в осаде, в результате чего от голода умирают многие его жители. Прибывшие же следующей осенью из Москвы духовенство и тысяча солдат, оказываются не только не способными чем-либо помочь, но и усугубляют сложившуюся ситуацию, таким образом, оказавшийся и следующей зимой в осаде Искер начинает потихоньку вымирать, вина в чем, не в меньшей мере, лежит и на Ермаке. Оказавшиеся в Искере и Караче в осаде русские стрельцы, казаки и духовенство доходят до того, что от голода начинают есть трупы друг друга, о чем говорится и в Сибирских летописях. Летом же 1585 года, собрав все свои силы, Ермак пытается бежать из Сибири, он делает тщетные попытки прорваться через запад и север, но татары не позволяют ему этого, и в конце концов, Ермак и его армия находят свою смерть не далеко от Искера… Оставшийся же на страже Искера воевода Иван Глухов со своими казаками, 15 августа 1585 года покидают его, и подпалив город, через реки Обь и Печора возвращаются в Россию. (Сибирские летописи… стр.299.) Вернувшись в оставленный им на время город, Кучум хан вновь начинает править своим ханством.
Как мы видим, основным занятием так и не покорившего Сибири головореза Ермака стало разграбление лежащих на его пути татарских городов и сел, убиение и насильственное крещение местного населения. Не дошли его руки и до тех земель, что простирались от кыпчакских и Барабинских степей, до Северного Урала и самого Полюса, хозяевами которым на протяжении многих веков были всё те же татары. Но вслед за Ермаком в Сибирь пришла русская армия, и терять такие богатые и привольные земли они никак не хотели. Таким образом, начались долгие и кровопролитные войны. Уже осенью 1585 года из Москвы в Сибирь посылается воевода Иван Мансуров с армией, где на севере ими возводится первая русская крепость, в 1585 году в Сибирь приходят воеводы Василий Сукин, Иван Мясной и письменный голова Данила Чулков с солдатами, где на месте древнейших татарских городов Чимги-Тура и Тубыл-Тура ими возводятся города Тюмень а в 1587 году и военная крепость Тобольск. Тем временем, на севере, на месте Пелымского княжества воздвигаются такие города-крепости, как Пелым, Березов, Сургут, а в 1594 году на месте города Кучум хана Ялым-Тора, возникает город-крепость Тара. (Миллер Г.Ф. История Сибири. Т.1.М.-Л., 1937, стр.355.) Заложенные на берегах таких рек, как Иртыш, Тобол, Тура, Тара и Обь, издревле служивших татарам основным водным путем эти русские города, очень скоро становятся грозными военными крепостями, играя основную опорную роль в завоевании Сибири.
Следует не забывать и того, что строительство и охрана военных крепостей на сибирской земле осуществлялась регулярной российской армией силами местных плененных народов. Так, например, в начале 1594 года под предводительством князя Андрея Елецкого в Сибирь из Москвы посылается 147 пеших солдат, к которым в Казани примыкает отряд из 300 конных татар и 300 конных башкир на Урале. К этой московской армии из Лаишево и Тетюшево также присоединяются 100 пленных поляков и 50 других татар из Казани. Их командиром назначается крещеный татарин Мамлы Мальцев. Прибыв в Сибирь, это отряд становится ещё больше, к ней присоединяются ещё сотни казаков, более 100 перешедших на службу русским тобольских татар, десятки литовцев и черкесов из Тюмени, местные остяки-вогулы, общее число которых по прибытии в Тару превышает более тысячи стрельцов-солдат, половину которых составляют татаро-башкиры. (Тарская мозаика. Омск, 1994, стр.7.)
Таким вот образом, Кучум хану на протяжении нескольких десятилетий пришлось сражаться на нескольких фронтах сразу, когда с одного конца в Сибирь стекались полчища регулярной российской армии, вместе с которыми и продажные соотечественники, а с другой – за спиной, пользуясь случаем, в Искер ломились казахские султаны. Последние, очень скоро, и сами попадают в русское рабство, после того, как 16 летний казахский султан Ураз-Мухаммад, тайбугинец Сейтек и предавший Кучум хана и перешедший на службу казахам Карача-везирь, на время овладев Искерем, летом 1588 года в результате обмана попадают в плен и отправляются в Москву. (Сибирские летописи. Стр.293-294.) В то время, когда Сибирь захлебывалась в крови, казахский хан Таваккаль вместо того, чтобы помочь своим братьям тюркам-мусульманам по вере, несмотря на просьбу о помощи, отправляет 50 тысячное войско на разграбление Бухары. Таким образом и Бухара, будучи и без того в тяжелом положении, оказывается не способной помочь Сибири, не приходит на помощь и Турция, и Идель-Урал остается полыхать в огне… Никого, кто мог бы противостоять русской армии кроме Кучум хана с его немногочисленным народом не оказалось.
Несмотря на то, что на берегах сибирских рек одна за другой продолжали вырастать русские города-крепости, а русские солдаты были оснащены огнестрельным оружием и артиллерией, Кучум хан не скрывался от них в степях, а собрав войска и силы, сражался против чужаков, атакуя их города с мечом, луком и копьями в руках. Так, 23 июня 1590 года близ Тюмени происходит крупное сражение. Напав на Тобольск, Кучум хан убивает большое количество русских солдат, но, самое главное, берет в плен и выдворяет в Барабинские степи вовлекшихся в эту войну продажных татар. Вместе с ним, последовав хану, на берега Оми и Иртыша уходит и большая часть местного населения. Уже там Кучум хан нападает на улусы Сала и Куардак, и заставляет вышедшую против него царскую армии отступить. Таким образом, местный народ вновь начинает выплачивать ясак Кучум хану, а верховья Оби и Иртыша, Барабинские степи, берега рек Тара и Омь практически полностью переходят в руки Кучум хана. (Габдельбар Файзрахманов. Там же, стр. 206.)
Но это не устраивает русскую армию, ведь им как воздух был нужен приходящий от татар в виде пушнины ясак, их соляные озера, и поэтому, выйдя из своих военных крепостей, они стали преследовать Кучум хана повсюду. Одно из сражений с войсками Кучум хана происходит и в августе 1591 года, когда воевода Тобольска Кольцов-Масальский неожиданно атакует стан татар у берегов Ишима. В этом сражении погибает много татар, попадают в плен дети Кучум хана, но татарский хан не сдается и продолжает освободительную борьбу за свое государство. (Хади Атласи, История Сибири. Сююмбике. Казанское Ханство. – Казань, 1993, стр.114)
Другое кровопролитное сражение между Кучум ханом и русской царской армией произошло в 1595 году близ расположенного в верховьях Иртыша города Кара-Атау. Неожиданно атаковав стан Кучум хана, русский воевода Борис Доможиров, наносит ханской армии большой урон, и, несмотря на то, что придя в себя, татарская армия дает русской достойный отпор, в плен попадает много знатных татар. (Буцинский П. Заселение Сибири и первые её насельники. – Харьков, 1899, стр. 143-145.) Но Кучум хан выходит живым и из этого сражения, продолжив атаки на русские крепости. Вместе с ним сражаются и его сын Али и преданные ему мурзы и яугиры-воины.
В марте 1595 года воевода Тобольска Ростовский отправляет на помощь русским войскам в Таре 239 солдат и много оружия, таким образом, отряд из 500 человек пускается по следу Кучум хана и рассыпается по Барабинским степям. Каждый город и каждое село, лежащее на их пути, утопает в крови. Конная армия под предводительством воевод Доможирова и Ропозова предают такие татарские города, как Чангула, Лугай, Килем, Барма, Лиуба, Тораш и Кирпик огню, равняют с землей город Тунус, полностью истребив его жителей. Часть местного населения в ужасе заявляет о подчинении России и соглашается с выплатой ясака русским. (Хади Атласи. Там же, стр.125.)
А Кучум хан, сражаясь и отступая, доходит до верховий Оби и Иртыша, до самой Оми, после чего, оставив семью в расположенной на берегах реки Ирмен Тон-Туре, вновь возвращается на поля сражений. Да, после сражения близ Кара-Атау его покидают 300 его мурз, которые примкнув к каравану, вместе с семьями переселяются в Бухару и поселяются в районе Хивы. Этот путь был открытым и для Кучум хана, но он не оставляет родные земли, свой народ и государство. Следует иметь в виду, что тогда ему было уже 80 лет, и он был на половину слеп. Несмотря на это, он находит в себе силы поднять народ на защиту родных земель, ведет войско в бой, и в 1596 году прогоняет с берегов Ика калмыков, а в 1597 году вырывает из рук русских, расположенный в среднем течении Иртыша, на берегах рек Теряни и Омь улус Лугуй, несколько раз атакует город Тара. (Буцинский П. Там же, 143-146.)
Понимавшие, что татарский хан просто так не сдастся, русские цари неоднократно пишут Кучум хану письма, предлагая перейти к ним на службу. В 1596 году русский царь Федор Иванович пишет Кучум хану следующее: «…Несмотря на содеянное тобой и непокорность, мы зовем тебя, хан Кучум, и семью твою к себе и призываем служить нам! Будучи у нас, ты, так же, как и другие ханы и знать будешь получать у нас полагающееся тебе жалование! Ежели же пожелаешь оставаться на земле сибирской, будешь ханом там, и за покорность свою будешь получать от нас жалование!» (Абдиров М. Хан Кучум – известный и неизвестный. Алма-Ата, 1996, стр.125.) Но Кучум хан не воспринимает эти лживые обещания русских царей всерьез, ведь ему не хотелось войти в историю татарским ханом, покорившимся Москве.
Оказавшись не способным склонить Кучум хана на свою сторону, московский царь обращается к нему через находящихся у него в плену сына хана Абельхаера и его племянника Мухаммат-кула. «Загладь перед царем Великой Руси вину свою, вышли в знак искупления аманатом одного из сыновей своих, – писали они, – а за ним приезжай и сам, будешь жить славно и привольно. Великий царь дал нам земли и города, и тебе будет то же самое! А если хочешь, оставайся там, но покорись, и тогда царь сам будет платить тебе полагающееся, а ты будешь править Сибирью!» (Абдиров М., там же) Но от бежавших из Москвы татаро-нугайских яугирей Кучум хан знал, что сибирских мурз там держат лишь для того, чтобы те сражались против тюрков-мусульман. Спасти себе жизнь такой ценой Кучум хан позволить себе не мог.
«Кучум неуступчиво боролся с Ермаком; в этой борьбе он не унижал своего сана, ни своего достоинства, ни падал ниц перед покорителем, мстил ему. Сообразно духу времени, и тайно, и явно, и, наконец семнадцать лет скитаясь по степям, он, в диком величии своем, предпочел лучше пасть под ударами судьбы, но не запятнать себя добровольной передачей перед тем, кого он считал своими притеснителями и врагами…» — пишет об этом историк Небольсин. (Небольсин П.И. Покорение Сибири. СПб, 1849, стр.111.)
Самое ожесточенное сражение за Сибирь происходит 20 августа 1598 года. Напав ночью на расположившуюся на озере Чан ставку Кучум хана, воевода Андрей Воейков со своим войском убивают почти всех татар. Среди убитых оказываются 370 воинов Кучум хана, его внуки и мурзы, 30 человек из семьи хана попадают в плен. (Буцинский П.Н. Там же, стр.147.) В это время сам Кучум хан вместе со своими сыновьями Али, Кагаем, Азимом и ещё сотней воинов находились в далеких улусах, где набирали войско для готовящихся атак на Тару и её освобождения. Узнав о том, что сыновья, невестки и внуки хана в плену, воеводы отправляют к нему своего посла, предлагая сдаться. Но ответом Кучум хана стало: «Сибирь я сам не отдал, и свободу свою я по своей воле не отдам!» Таким образом, 20 августа 1598 года становится фактической датой официального присоединения Западной Сибири к России.
После этого кровопролитного сражения имя Кучум хана перестает упоминаться на страницах исторических летописей, а с 1601 года ханом Сибири начинает считаться его старший сын Али. Несмотря на то, что Кучум хан исчезает с исторической сцены, борьбу за Сибирь продолжают сначала его сын Али, а когда в плен попадает и он, другие сыновья Кучум хана — Азим, Канай, Ишим и Морат, ещё позже его внуки Аблай-Герей, Девлет-Герей, Тауке и Бука султан. Борьба за возвращение Сибири продолжается ещё два века, внуки Кучум хана в сражениях против русских в 1636 году доходят до Уфы. А у истоков и в основе того, что в официальной истории известно как «татаро-башкирские восстания» — лежит тот самый род Кучум хана. Что касается тех из его рода, кто был пленен и отправлен в Москву, то об их дальнейшей судьбе совсем ничего не известно, известно лишь, что почти все они перешли в христианство и обрусели.
Подытоживая, скажем, что завоевание русскими Сибири было осуществлено не сколько Ермаком, сколько регулярной российской армией. Растянувшаяся на многие десятилетия эта война стала войной не Ермака с Кучум ханом, а войной двух государств: России и Сибирского ханства. И если для России эта война была завоевательной, то для Сибирского ханства эта война стала народно-освободительной. Сибирское ханство никогда и до сих пор не подписывало с Россией никаких соглашений или договоров о мире, и в соответствии с международными правовыми нормами, фактически находится с Россией в состоянии войны. Поэтому, являющиеся основными наследниками Сибирского ханства сибирские татары могут: претендовать на воссоздание собственной государственности; требовать компенсации морального и материального ущерба, нанесенного им в процессе порабощения и присвоения их земель (вместе с её недрами); и обратиться к мировому сообществу и международные суды по поводу проводимой Россией политикой истребления и геноцида татарского народа. Ведь историческая правда на их стороне.
Что касается Ермака – то он для татар, а особенно для сибирских татар, никакой не герой, а разбойник и головорез. Он явился в Сибирь с целью разбоя, убийств и грабежа, чем и занимался, и погиб там же — в Сибири от рук тех же татар. Но Кучум хан, был и остается для татарского народа национальным героем, борцом за свободу и человеком легендой. Золотым ханом Сибири.
«Кучум был самым могущественным ханом Сибирского татарского государства, — пишет татарский историк Габдельбар Файзрахманов. – Он был правителем государства в течении 23 лет, самоотверженно отстаивал независимость своей земли, возглавлял борьбу против чужеземных захватчиков. Несмотря на огромные трудности и лишения, оставался патриотом своего государства и незабываемым героем в памяти народа.» (Указанный труд, стр.207-208.)
Использованная литература:
Абдиров Мурат. Хан Кучум: известный и неизвестный. – Алма-Ата, 1996.
Атласи Хади. История Сибири. Сююмбике. Казанское ханство. – Казань, 1993.
Байрамова Ф.А. Кучум хан. – Казань, 2007.
Кабдульвахитов Калиль. По следам тюменских шейхов. – Тюмень, 2005.
Миллер Г.Ф. История Сибири. – Москва, 1999.
Татарский энциклопедический словарь. – Казань. 2002.
Тарская мозаика. – Омск, 1994.
Тобольский хронограф -1,2,3,4. – Омск, Москва, Екатеринбург, 1993, 1994, 1998, 2004.
Файзрахманов Г.Л. История сибирских татар с древнейших времен до начала XX века. – Казань, 2002.
Фаузия Байрамова,
Писатель, кандидат исторических наук.

татарстан Алабуга активистлары: "Алданган вакытлар күп булды"

татарстан

Алабуга активистлары: "Алданган вакытлар күп булды"

Алабугадагы Татар иҗтимагый үзәге активистлары, Путин сүзенә ышанмыйча, Татарстан президенты атамасын саклап калу өчен имза җыя башлаган

Алабуга Татар иҗтимагый үзәге җыелышы

Милли хәрәкәтнең атналык җыеннары хәзер бик сирәк шәһәрләрдә генә уздырыла. Шундый калаларның берсе – Алабуга. Чираттагы утырышта катнашып, без биредә яшәүче татарларны ниләр борчыганы белән кызыксындык. Безнең сорауларга шәһәр ТИҮ рәисе Рәфыйк Мәхмүдов, милли хәрәкәт активисты Фирдәвес Хуҗин җавап бирде.
Шушы утырышта күптәннән милли хәрәкәт чараларында катнашып килгән Фәридә Миңнебаева, Гөлсем Җаббарова, Миңнур апа, Габдулла Хәкимов, Нәкыйп Шәрхыев, Фоат Кашапов та катнашты.
– Алабуга каласы мәдәни чаралары, тарихи һәйкәлләре, музейлары, ярминкәләре белән Русиядә шактый танылды. Ә менә милли торыш бүгенге вазгыятьтә ни дәрәҗәдә?
Рәфыйк Мәхмүдов:
– Алабуга шәһәрен элек-электән урыс шәһәре дип йөрткәннәр. Шулай да заманында, моннан 25 ел элек биредә ТИҮ оештырдык. Шуны сүндергәнебез юк. Атна саен килеп фикерләшәбез, сөйләшәбез, яңалыклар уртаклашабыз. Әлбәттә, бирегә килүчеләрнең күпчелеге олы яшьтәгеләр. Шушы учакны сүндерәсебез килми, ул милләтебезгә дә, Алабуга каласында яшәгән татарларга да кирәк. Инде бик тирән сәясәткә кермибез, чөнки заманалар үзгәрде. Безне Чаллыдагы кебек булмаса да, шулай ук нык эзәрлеклиләр, ФСБлар, җитәкчеләр күзәтеп тора. Шуңа без кануннарга, Конституцияләргә таянып эш итәбез, шундый ниятләр белән максатыбызга ирешергә телибез. Эшләр бара.
– Рәфыйк абый, райондамы, шәһәрдәме, татар рухын мәктәпләр дә, балалар бакчалары да билгели. Меңьеллык тарихы булган Алабугада милли мәктәпләр торышы нинди хәлдә?
– Күтәрелеш чорында без ике татар гимназиясе, татар төркемнәре булган мәктәпләр, татар теле статуслы биш балалар бакчасы ачкан идек. Хәзер инде алар миллилектән нык кына чигенде, чөнки Русиянең сәясәте үзгәрде, басым көчәйде. Биредә хәзер күбесенчә урыс теленә күчеп баралар. Шулай да монда татар әдәбияты укытыла, татарча тәрбия алып барыла. Аллага шөкер, бу юнәлешне әлегә югалтмадык, анысына да риза булып яшибез.
– Татар дөньясы 30 августны булдыра алганча билгеләп узды. Сезнең Алабуга татарларында бераз җанлану, кузгалыш сизелдеме?
– Җанлану нык сизелмәде. Менә бит хәзер бар бәйрәмнәрне дә бертөрле генә үткәрәләр. Барысы да шоуга әйләндерелә. Билгеле, урыс җырлары янында татарчалары да яңгырады. Ләкин бу көнгә махсус басым ясап, республика көне диючеләр булмады.
Фирдәвес Хуҗин:
– Безнең Алабуга ТИҮ бүлекчәсе президент атамасын саклап калуда шактый эшчәнлек алып бара. Менә август башларында шушы атаманы, кайберәүләр аны статус ди, саклап калуда имзалар җыю эшен башладык. Белүебезчә, безнең бу башлангычка Чаллы, Түбән Кама төбәкләре дә кушылды. Анда да шушы эш бара. Моңа кадәр Казанда да шушы барды. Бөтендөнья татар яшьләре форумында да президент исемен саклап калу – Татарстан халкының үз эше, дигән фикерләр әйтелде. Шушы эшне, юнәлешне һичшиксез дәвам итәргә кирәк. Менә шундый чыгышлар, язмалар нәтиҗәсендә без дә имзалар җыю эшен киң җәелдереп җибәрдек.
– Фирдәвес әфәнде, Владимир Путинның, Татарстан халкы президент атамасын үзе хәл итсен, дигән сүзләреннән соң мөрәҗәгатькә имзалар җыю зарурлыгы каламы икән? Ни дисәң дә, Русия президенты әйткән сүзләр бит.
Сулдан: Фәридә Миңнебаева, Рәфыйк Мәхмүдов, Фирдәвес ХуҗинСулдан: Фәридә Миңнебаева, Рәфыйк Мәхмүдов, Фирдәвес Хуҗин
– Минемчә, бу кирәк эш, имзалар җыюны туктатырга ярамый. Ни өчен дигәндә, Путинның бу әйтүе әле президент исеменең гамәлдә калуын аңлатмый. Безнең алданган вакытлар да күп булды. Әгәр хәтерләсәгез, Татар конгрессы җыенында Бәләбәй татар гимназиясе директоры һәртөрле кысуларга үзенең фикерен әйткән иде. Владимир Путин ул чакта халыкның телен, мәнфәгатьләрен кысу – “полнейший бред и дурь”  дип тә әйткән иде. Кызганычка каршы, бүген “өлкән” милләттән кала башка телләргә туган ватаннарында да өстенлек бирелми, алай гына да түгел, кече милләтләрнең телләре укытылмый. Бу тигезсезлекнең бер мисалы. Ярык тагарак алдында гына калмасак ярар иде. Сөйләү бер нәрсә, гамәлләре бөтенләй башкача булырга мөмкин.
Рәфыйк Мәхмүдов:
– Әйе, имзалар җыю бара. Инде меңнән артык җыелды. Менә бер өлеше кулыбызда. Фирдәвес  әфәнде бик дөрес әйтте. Русиянең сәясәте икейөзле.  “Византийское двуличие” шикелле инде. Бер нәрсә сөйлиләр, икенче нәрсә эшлиләр. Шуңа күрә, җыелган һәм җыелачак имзалар беркайчан да зыян китермәс.
Фирдәвес Хуҗин:
– Президент атамасын калдыру-калдырмау мәсьәләсен Дәүләт Шурасы хәл итәр, мөгәен. Әгәр дә безнең 200-300 мең култамга җыелса, шушы юнәлештә нинди дә булса карар кабул итү вакыты килеп җиткәч, уңай якка карар кабул итү өчен тәэсире искиткеч көчле булачак. Шуңа күрә, бу гамәлне, бу эшне дәвам итәргә, бу елның ахырларына кадәр алып барырга кирәк. Менә мин кая гына барсам да мөрәҗәгатьне, имза җыю кәгазьләрен үземнән калдырмыйм. Бу эшне яратып бетермәүчеләр дә булгалый. Без менә авылларга да, уку йортларына да мөрәҗәгать итәбез. Алар шундук кушылып китәләр, дип әйтә алмыйм, әмма төрле юллар белән эш алып барабыз.
Рәфыйк Мәхмүдов:
– Менә кайбер урысларның, кайбер татарларның да фикерләре дөрес түгел. Андыйлар безгә “Нигә башыгызны ватасыз? Сезгә барыбер түгелмени, президентмы, губернатор буламы, губернияме, республикамы, аермасы юк”, диләр. Безгә барыбер түгел. Республика дигән мәгънә – дәүләт дигән мәгънә ул. Ә дәүләтнең президенты да булырга тиеш. Губернатор ул губерния җитәкчесе. Милләтчелегебезне, үзебезнең  дәүләтебезне югалтсак, барлык документлар, кирәкле кануннар, Конституциябез, барысы да юкка чыгачак. Бу-татар халкын инкыйразга китерәчәк. Шуңа, дәүләтчелегебезне, президентлыгыбызны бик нык сакларга, көрәшергә тиешбез.

татарстан Конституция көнендә президент атамасын якларга чакырдылар

татарстан

Конституция көнендә президент атамасын якларга чакырдылар

6 ноябрь Казанның Бауман урамында Татарстан Конституциясе кабул ителүгә 22 ел тулу көне митинг-концерт белән билгеләп үтелде. Митингта чыгыш ясаучылар Татарстан Конституциясе, президент атамасы, республика, мөстәкыйльлек өчен көрәшергә чакырды


Митинг сүзсез Татарстан гимнын яңгырату белән башланып китте. Быелгы чарада зур кара тукымага ак хәрефләр белән язылган "Татарстанда президент атамасын үзгәртүгә юл куймабыз" дигән язу төп шигар булды.
Митингта катнашучылар шулай ук "Татарлар! Президентыбыз, дәүләтебез өчен көрәшкә басыгыз!", "Мухаметшин! Депутаты! Конституция РТ не подстилка, чтобы менять ее каждый день по указке Москвы!" дигән шигарләр дә күтәреп торды. Арттарак исә Хәтер көнендә дә җилфердәгән зур Татарстан байрагы җилфердәде.
Чара, чыгышлар җыр-биюләр белән үрелеп барды. Митинг уртасында бер провакатор чараны "Мәйданчылар, без Татарстанда Луһански да китереп чыгара алабыз", дип өзәргә тырышса да, милли хәрәкәт активистлары һәм полиция хезмәткәрләре бу кешене бик тиз кырыйга төрткәләп чыгарды.
Митингта чыгыш ясаган җәмәгать эшлеклесе Илдус Садыйк фикеренчә, илдәге проблемнар Конституцияне бозудан килеп чыга.
Илдус СадыйкИлдус Садыйк
"Мәскәү дә, Татарстан да үз Конституциясен үзе боза. Әгәр Конституцияләр бозылмаса бүгенге көндә проблемнар булмас та иде. Әйтик, шул ук тел мәсьәләсендә. Татарстанда татар теле дә, урыс теле дә дәүләт теле саналуга карамастан татар теле дәүләт теле була алмады. Миллионлаган халык буларак без телсез, президентсыз, җирсез, мөлкәтсез калырга тиеш түгел. Болар барысы да Конституциядә язылган. Без боларны таләп итәргә тиешбез", дип белдерде ул.
Язучы, тарихчы, җәмәгать эшлеклесе Фәүзия Бәйрәмова митингка килүчеләргә Татарстан Коституциясенең моннан 22 ел элек ничек итеп кабул ителүе турында сөйләде.
"Татарстан Коституциясе кабул ителгән көннәрдә Конституциянең һәр маддәсе, һәр җөмләсе, һәр сүзе өчен федераллар белән Татарстан төркеме арасында көчле көрәш барды. Залда, парламент бинасында без - депутатлар көрәшсәк, урамда татар милләтчеләре, Вафирә Гыйззәтуллиналар трамвай юлларына сузылып ятып трамвайларны туктаттылар. Халык шул вакытта безгә, сез Конституцияне кабул итмичә, без трамвайларны җибәрмибез, диде. Алар хаклы иде. Ул вакытта милли хәрәкәт атом бозваткычы кебек Шәймиевларны, бөтен парламентны үзенең күкрәге белән этеп барды.
Фәүзия БәйрәмоваФәүзия Бәйрәмова
Бүгенге көндә иң мөһиме, әгәр без Татарстанны саклап калмыйбыз икән, ул вакытта безнең милләтебезгә бик авыр булачак. Уралның теге ягында ничек итеп татар теле, татар милләте, ислам дине юкка чыгып бара, Татарстанны да шул хәл көтәчәк.
Шуңа күрә Татарстан өчен дә, президент атамасы өчен дә, бәйсезлек өчен дә, дәүләтебез өчен дә көрәшергә чакырам", дип белдерде Фәүзия Бәйрәмова.
Митингта башка чыгышлар да яңгырады. Хәтта Төркиядән килгән берәү татарстанлыларны төрек телендә Конституция көне белән котлап үтте. Чарага җыелучылар аны көчле алкышларга күмде.
Татарстан Конституциясе көнен бәйрәм итүгә узган еллар белән чагыштырганда быел халык күбрәк килүе игътибарны җәлеп итте. Дәүләт эшлеклеләре, берничәсен санамаганда, язучы-шагыйрьләр дә әлеге митингта күренмәде.

Өч сәгатькә якын барган чара митингка җыелучыларның бергәләп Туган тел җырын башкаруы белән төгәлләнде.

Равил Гайнетдин: "Ярый әле вакытында Җәмигъ мәчетен төзи башладык"

Равил Гайнетдин: "Ярый әле вакытында Җәмигъ мәчетен төзи башладык"

Мөфти Равил хәзрәт Гайнетдин җитәкчелегендәге Русиянең Европа өлеше диния нәзарәте 21 сентябрь уздырылган корылтаеннан соң уставына үзгәрешләр кертеп, Русия мөселманнарының дини идарәсе дип атала башлады.

Мөфти Равил хәзрәт Гайнетдин
Дини идарәдәге яңалыклар, Җәмигъ мәчетенең төзелеше турында мәгълүматләр алу теләге белән без Русиянең мөфтиләр шурасы рәисе Равил хәзрәт Гайнетдин белән әңгәмә кордык. Ул соңгы вакытта булган үзгәрешләр, башкарган эшләре хакында сөйләде.
– Русия мөселманнарының дини идарәсе турында сөйләп китсәк, ул искиткеч нәтиҗәле, күпкырлы булды соңгы айларда. Сүзне Кырым белән бәйле вакыйгалардан башлыйсым килә. Чөнки соңгы вакытларда без анда еш булдык. Шунысын да әйтергә кирәк, Кырым вакыйгалары башлангач, Кырымга күпләр йөрде. Ләкин мин пәйгамбәрнең сөннәтенә таянып, “Чакырмаган җиргә барма” дигәнне истә тотып, үз теләгем белән анда барырга ашыкмадым.
Русия мөфтиләр шурасы рәисе Кырымга килде
Бары тик Кырым мөфтие: ”Сезнең белән киңәшер сүзләр бар иде”, дип рәсми чакыру җибәргәннән соң гына бардым. Аның белән ачыктан-ачык сөйләшү булды. Мин аннан сездә нинди теләк, үтенечләр бар, сезне бүгенге көндә нәрсә хафаландыра, мин боларны хәл итәр өчен кулымнан килгәннәрне эшли алам дип белдердем.
Без килгән көннәрдә кырымтатарларның милли Мәҗлесе очрашуы да булды. Ләкин минем анда катнашырга чакыруым юк иде. Мин анда катнашырмын дип уйламаган идем. Рифат абый Чубаров чакыру биргәннән соң минем ул Мәҗлестә катнашырга да мөмкинлегем булды. Анда Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов та килгән иде. Без бергә утырдык. Кырым татарлары белән тулы тамаша залында ниндидер киеренкелек булуы миңа гына түгел, башкаларга да сизелгәндер. 
Гайнетдин Чубаров белән очрашты
​Халыкның билгесезлектән нәрсә булыр инде дип көткәнлеге тамаша залының һавасында эленеп торган кебек тоелды. Әле Мәҗлес очрашуы башланганчы бер ханым тамаша залының уртасын ярып минем яныма килде дә рус телендә: "Мин сезгә үзебезнең  илебезнең Украинаның әләмен бүләк итәм. Без Украина гражданнары, Русиянеке түгел. Сез анда Русиягә кайткач әйтегез, без Украинада яшибез, башка илне кабул итмибез", диде. Мин рәхмәт әйтеп ул әләмне алдым. "Мин барлык илләрнең дә дәүләт символын хөрмәт итәм, рәхмәт", дидем. Соңыннан миңа ул ханым Мостафа Жәмилевнең абыйсының хатыны дип таныттылар.
Ул очрашуда чыгыш ясарга дип килмәгән идем. Ләкин Рифат Чубаров үзенең чыгышыннан соң миңа да сүз бирде. Мин татарча сәламемне җиткергәннән соң рус теленә күчеп болай дидем:
Бакчасарайда кырымтатар халкы корылтае җыены
"Быел данлыклы кырымтатар галиме, мәгърифәтче, сәясәтче, җәмәгать эшлеклесе Исмәгыйль Гаспринскийның вафатына 100 ел тула. Ул вафат булганнан соң танылган Фатих Кәрими үзенең язмасында “Татар халкының бабасы (атасы) рәхмәтле булды”, дип язып чыккан. Кырымтатар дип түгел, ул биредә барлык татарларны да күздә тоткан. Сез – бөтен татар дөньясының әтисе булган Гаспринскийның уллары, оныклары. Хәзер инде Кырым Русиягә кушылган икән, сез үзегезгә нинди файда кирәк шул турыда кайгыртыгыз. Карарларыгыз белән үзегезгә зарар салмагыз", дип әйттем.
Акмәчеттә ислам конференциясе
Мин ул вакыйгадан соң Кырымда күп тапкыр булдым. Октябрь аенда Бакчасарайдагы Үзбәк хан мәчетенең 700 еллыгы үткәрелде. Анда да катнаштык. Хәзер инде Кырымдагы башка мәчетләрне дә кырымтатарларга кайтару өстендәге эшләргә ярдәм итәбез. Иң мөһиме – быел хаҗга баручыларга үзебезнең квотадан 150 урын биреп, бәяләрен дә түбән итәргә ярдәм иттек. Безгә хәзер Касыймдагы хан мәчетен кайтардылар. Кырымдагы хан мәчетен дә кайтару өстендә эш бара. Без бары тик рәхмәт кенә ишетәбез.
Быел бездә юбилейлар елы. Безнең дини оешма төзелгәнгә, Ислам көллияте ачылганга 20 ел була. Хәзер ул көллият дәүләт аккредитациясе алган Ислам университетына әверелде. Без быел 15 тапкыр Коръәни кәрим укучылары конкурсы уздырдык. Анда 40 илдән Коръән хафизлар, жюри әгъзалары килде. Без ул чараны 6000 кеше сыйдыра алган "Крокус сити холл" бинасында уздырдык.
Быел декабрь аенда Мәскәүдә зур халыкара Ислам форумы уздырырга җыенабыз. Әле шушы көннәрдә генә Пензада ике мәчет ачтык. Төзелеп ята торганнарга да ярдәм итәбез. Элегрәк бер генә мәчет тә булмаган Түбән Новгород өлкәсенең  Дзержинский шәһәрендә Җәмигъ мәчете ачылды август аенда.
– Равил хәзрәт, Мәскәүдәге Җәмигъ мәчетенең төзелеше ничек бара? Әйтелгән вакытка  2015 елга ачылырга тиеш дигән идегез? Ул вакытка өлгерә аласызмы?
– Мәчет төзелеше тәмамлану алдында. Алла боерса, 2015 елның Корбан гаетен шушы яңа мәчеттә уздырырбыз дип өметләнәбез. Ә инде тантаналы ачышын 2016 елның маена билегеләдек. Төзелеш, бизәлеш материаллары вакытыннан алдан килеп тора. Канададан тышкы бизәлеш мәрмәрләре дә килде инде. Бүгенге көндә мәчетнең зур көрбәсе, манаралар алтынга төрелде. Әле алар күренми, ябылган. Хәзер мөнбәр, михрабларга кирәкле бизәлешләр, витражлар Төркиядә эшләнеп ята. Шулай ук намаз залының келәмнәре дә әзерләнә.
Марат Хөснуллин (с), Равил Гайнетдин һәм Рөстәм Миңнеханов мәчет төзелешен тикшерәМарат Хөснуллин (с), Равил Гайнетдин һәм Рөстәм Миңнеханов мәчет төзелешен тикшерә
Күптән түгел генә Татарстан президенты Рөстәм Миңнеханов, Мәскәүнең төзелеш буенча урынбасары Марат Хөснуллин, безнең генераль спонсор Сөләймән Кәримов катнашында очрашу узды. Мәчетнең төзелешен тагын да тизләтергә кирәк диделәр. Хәзер инде ял, бәйрәм көннәрендә дә төзелештә эш кайный, туктап тормый.
Киләсе елда Түбән Новгород мәчетенең 100 еллыгы булачак. Әле Себердә, Чита шәһәрендә мәчет яңартыла, аларга да ярдәм итәбез. Менә Архангельскига сәфәргә чыгарга торам. Анда Рамазан аенда мәчетне яндырган иделәр. Менә шул мәчетне яңадан торгызу турында өлкәнең губернаторы белән очрашырга барабыз.
Эшләгән эшләр күп. Эшлиселәр тагы да күбрәк. Ярый әле вакытында бу мәчетнең төзелешен башладык дип сөенәм. Хәзер безгә бу урында, Мәскәүнең үзәгендә яңа мәчет эшләргә беркем дә рөхсәт бирмәс иде. Иске мәчет җимерелеп җиргә сеңәр иде, яңасы булмас иде. Иске мәчет биләгән урын 9 мең квадрат метр булса, безнең биләмәләр хәзер 19 мең квадрат метрны тәшкил итә. Алдагы көндә дә Хак тәгалә хәерле эшләр насыйп итсен.
Мәскәүдәге Җәмигъ мәчете төзелеше
Мәскәүдәге Җәмигъ мәчете төзелеше

Кырымтатарлар: мәҗбүри мөһаҗирлек корбаннары (1) Аннексияләнгән Кырымның яңача тарихы язылган арада Азатлык кырымтатар халкы язмышына иң зур йогынты ясаган кайбер тарихи вакыйгаларга күзәтү тәкъдим итә.

Кырымтатарлар: мәҗбүри мөһаҗирлек корбаннары (1)

Аннексияләнгән Кырымның яңача тарихы язылган арада Азатлык кырымтатар халкы язмышына иң зур йогынты ясаган кайбер тарихи вакыйгаларга күзәтү тәкъдим итә.

XVIII гасыр кырымтатарлар тормышын сурәтләгән рәсем. Larichesse виртуаль музей җыелмасыннан
1783 елда Кырым ханлыгы юк ителеп Кырым Русия ягыннан басып алынганнан соң 1883 елда Исмәгыйль Гаспринскийның "Тәрҗеман" газетасы чыга башлаган чорына кадәр кырымтатарлар өчен кара гасыр башлана. Бу бер гасырлык чорда Русия кырымтатарларны Кырымнан мөһаҗирлеккә китергә мәҗбүр иткәне, моның өчен бөтен нәрсәне эшләгәне билгеле бер факт. Бу көнгә хәтле килеп җиткән “Кырым – кырымтатарларсыз” шигаре дә ул вакытта барлыкка килде һәм бүген дә бу шигарне яшерен кулланучылар бетмәде. Шул "кара гасыр" дип исемләнгән чорның иң зур фаҗигасе – бу кырымтатарларның Кырымны ташлап йөзләрчә мең госманлы җирләренә ясаган берничә мөһаҗирлек дулкыннарыдыр.
Кучюк-Кайнарджа килешүеКучюк-Кайнарджа килешүе
Русия һәм Төркия арасында Болгарстанның Кучюк-Кайнарджа исемле урынында 1774 елда имзаланган килешү нигезендә Кырым Русия кулына күчте һәм Русия кырымтатарларның бөтен дини, сәяси ирекләренә гарант булачагын гарантияләде, ләкин моннан соң бөтенләй башка бер сәясәт башланды.
Татар авылларында яшәгән кырымтатарларның җирләре рус телендә алып барылган мәхкәмәләрнең ялган карарлары белән массакүләм рәвештә Русиядән килә башлаган урысларның кулларына күчә башлады.
Яшь татар егетләрен Русиягә гаскәргә ала башладылар, Кырымда мәчетләр, татар мәктәпләре ябыла, татарларны тиздән чукындыра башлаячаклар дигән пропаганда алып барыла, Кавказдан Төркиягә мөһаҗир булып киткән Кавказ халыкларының да бер өлеше Кырым аша Төркиягә китүе кырымтатарларга тәэсир итсен дип махсус оештырыла иде. Шулай итеп җирсез, динсез калган, үз улларын Русиягә гаскәргә бирергә теләмәгән татарлар авыл-авыл Төркия, Добруджа (бүгенге Романия, Болгарстан) җирләренә күченә башлыйлар, мөһаҗирлек шулай итеп киң җәелә. 
...җирсез, динсез калган, үз улларын Русиягә гаскәргә бирергә теләмәгән татарлар авыл-авыл Төркия, Добруджа җирләренә күченә башлыйлар, мөһаҗирлек шулай итеп киң җәелә...
Бер вакытта Кырым ханлыгы җирләре булган бүгенге Краснодар крае, Молдавиягә хәтле Буджак, Бессарабия далалары бер гасырда татарлардан бушап кала. Русия мөһаҗирлекне хуплап китүчелергә урыс паспортлары өлешә, ләкин Төркиядә дә татарларга яраксыз ташлы урыннар бирелгәне сәбәбеннән, ә кайбер очракларда бөтенләй кабул ителмичә Кара диңгездә көймәләрдән чыгарылмыйча атналар буе интегеп, авырып, ашсыз-сусыз калган татарлар тагын Кара диңгез аша Кырымга кайтырга мәҗбүр булганда, аларны инде Кырымда кабул итмичә Русия хөкемдарлары икенче урыннарга китәргә мәҗбүр итә. Ул вакытта диңгездән барган татарларның 60 меңе һәлак булган саннар да бар, ә кайбер халык арасында ул вакытта йөргән сүзләргә караганда, татарлар барган кечкенә көймәләрне урыс көймәләре диңгезгә чыгып хәтта батырганнар.
Алман, төрек, француз, чех чыганакларына күрә Кырым ханлыгына кергән Таман, Кубань, Нугай далаларында, Буджакта ХVIII гасырда 3 миллионнан алып 5 миллионга хәтле татар яшәгән. Алардан 800 меңнән алып 1.5 миллионга кадәр халык Кырымда яшәгән. Оештырылган мөһаҗирлек нәтиҗәсендә җирләр мәҗбүри татарлардан чистартыла һәм Кырымда 1880 елда тик 280 мең татар кала. Русия чикләреннән тыш Романия, Болгарстан, Төркиядә ХХ гасырның икенче унеллыгында 2 миллион чамасы татар яшәгән дип хәбәр итә тарихчы Эдиге Кырымал.
Русия статистикаларына караганда 1860-1861 елларда 141 мең татар Кырымнан киткән
Кырымда исә ул заманда 300-500 мең татар яши дип хәбәр итә төрле тарихи чыганаклар. Зур мөһаҗирлек дулкыннары 1785-1800, 1828-1829, 1860-1861 елларда була. 1854-1856 елларда барган Кырым сугышы вакытында да иң күп зыян күргән янә татарлар була. Аларның авыллары, йортлары беренче итеп талана, диңгез буенда яшәгән татарларны исә төрекләргә ярдәм итәрләр дип диңгез ярларыннан 3-10 чакрымга Кырымның эчке ягына күчерәләр. Русия статистикасына караганда, 1860-1861 елларда 141 мең татар Кырымнан киткән. Татарларның тагын бер өлеше бөтенләй паспортсыз китүен искә алганда, мөһаҗирләрнең саны тагын күбрәк булган дип исәпли тарихчылар. Төрек чыганакларына күрә ХХ гасырның башына хәтле Кырымнан 1-1.2 миллион чамасы кеше чыгып киткән. Мондый сәясәткә каршы гыйсъян күтәрүчеләрен Русия Себергә җибәреп туктатканы мәгълүм. Иң зур, 20 меңләп кеше катнашкан гыйсъян 1880 елда Бакчасарайда булган.
Татарлар урынына Русиядән китерелгән урыслар мондагы Кырым җирләрен, бакчаларын эшкәртә алмагач, монда инде эстон, алман, болгар, грек, чех һәм башка колонистлар китерелеп урнаштырыла.
Бүген Кырымда төрле халыклар яши, Кырым һәрвакыт күпмилләтле иде, татарлар монда төп халык түгел дип йөрүчеләр бу тарихи фактларны, ничек итеп бер вакытта монда яшәгән татарлар бүген азчылыкны тәшкил иткәнен әлбәттә сөйләргә дә, танырга да теләмиләр, чөнки бу Русиянең басып алган җирләрдә ачыктан-ачык алып барылган колониаль сәясәте нәтиҗәсе булганын алар белә. Алар үз мәнфәгатьләреннән чыгып, без бу җирләрнең хуҗалары, хәтта уйдырма "крымский народ", "народ Крыма" дигән терминнар да уйлап чыгардылар.
Шулай итеп, кырымтатарлар ХVIII-XIX гасырда махсус оештырылган мөһаҗирлек корбаннары булдылар, галимнәр мондый мөһаҗирлекне катаклизм мөһаҗирлеге дип атый. Ләкин кырымтатарларның фаҗигасе моның белән тәмамланмый. ХХ гасырда аларны яңа сынаулар көтә иде.

(дәвамы бар)

"Потерпите, мужики, до воскресенья" На Украине говорят о переброске российских войск на Донбасс и ждут наступления. Россия все отрицает

"Потерпите, мужики, до воскресенья"

На Украине говорят о переброске российских войск на Донбасс и ждут наступления. Россия все отрицает
http://www.svoboda.org/content/article/26689879.html
Танковая колонна движется на контролируемой сепаратистами территории Донецкой области
На Украине опасаются, что сепаратисты и российские военные на востоке страны готовятся к масштабному наступлению на позиции украинских войск. Появляются неподтвержденные сообщения, что наступление может начаться в воскресенье, 16 ноября.
Уже не первый день украинские военные фиксируют перемещение российской военной техники с маркировкой ЛНР и ДНР, которые официальный Киев считает террористическими организациями, к линии разграничения на территории Донбасса. Информационно-аналитический центр Совета национальной безопасности и обороны Украины сообщает, что на границе с РФ находятся не менее четырех пунктов передачи техники, переброски грузов снабжения и личного состава для нужд сепаратистов.
Как утверждает военный эксперт Дмитрий Тымчук, "сосредоточение группировки российских войск на Донбассе закончилось... Фактически инструмент для наращивания интенсивности боевых действий и решения локальных задач в "зоне АТО" агрессором на сегодня создан".
В последнем отчете мониторинговой миссии ОБСЕ говорится, что за неделю российско-украинскую границу пересекло рекордное количество людей в военной форме – не менее 665 мужчин и женщин в обоих направлениях, в основном в сторону Украины. По данным миссии, 11 ноября машина с надписью "Груз 200" проехала из России на Украину и через несколько часов вернулась назад.
Находящийся в зоне конфликта военный журналист канала “1+1” Андрей Цаплиенко написал в Facebook, что боевики планируют масштабное наступление на позиции украинских регулярных войск на воскресенье, 16 ноября. Цаплиенко ссылается на телефонные разговоры бойцов АТО с командирами боевиков из подразделений "Кальмиус" и “Оплот”. Украинские военные общались по телефону с боевиками от имени задержанных ими сепаратистов на одном из блокпостов под Волновахой: "Оба командира поинтересовались, как дела на блокпосту, и закончили разговор примерно одной и той же фразой "Потерпите, мужики, до воскресенья, в воскресенье наступление", "Вы же знаете приказ, в воскресенье наступаем". Завершает пост Цаплиенко так: "Я репортер. Мое дело рассказать то, что видел и слышал. Гарантировать наступление в воскресенье не могу. За гарантиями обращайтесь по адресу: Москва. Кремль".
Директор военных программ киевского Центра имени Александра Разумкова Николай Cунгуровский предполагает, что, вероятно, сначала будет нанесен удар по нескольким направлениям, в частности, по Харькову и Запорожью силами в основном ополченцев при поддержке уже поставленной из РФ военной техники:

- Затем может быть некий период ожидания на остальных направлениях и участках, чтобы выяснить готовность к обороне украинской стороны. После того как украинская армия перебросит свои основные силы к Харькову и Запорожью основной удар будет нанесен по участку Мариуполь-Бердянск в направлении Крыма. И когда обе стороны понесут значительные потери Киев и Москва, очевидно, согласятся на переговоры, на которых Владимир Путин будет добиваться от Петра Порошенко создания контролируемого транзитного коридора из Росси в Крым на зимнее время, - говорит Николай Сунгуровский.

В ожидании вероятного наступления украинские регулярные войска продолжают укреплять позиции, ими созданы три линии обороны. Самыми горячими точками в Донбассе в случае наступления сепаратистов и российских войск могут стать Мариуполь, Дебальцево и Счастье. Эксперты отмечают, что за последние месяцы произошло серьезное усиление сил АТО и по численности, и структурам, и по военной технике. “В случае возобновления полномасштабных боевых действий количество жертв с российской стороны будет на порядок больше, чем было до сир пор”, - считает Николай Сунгуровский.
За последние сутки в боях на востоке страны погибли четверо военнослужащих ВС Украины, еще 19 ранены. За это время позиции сил АТО подверглись более чем 40 обстрелам со стороны незаконных вооруженных формирований. Особая активность войск противника по-прежнему отмечается на Луганском, Донецком и Дебальцевском направлениях, а в районе Донецкого аэропорта боевики получили подкрепление – российское снайперское подразделение, вооруженное последними новинками российского ВПК – крупнокалиберными снайперскими винтовками.
Как заявил на брифинге в Киеве представитель СНБО Андрей Лысенко, “несмотря на попытки боевиков и России сорвать “минские договоренности” по прекращению огня, мы их соблюдаем и не допускаем, чтобы они были сорваны, чтобы это развязало руки агрессору”. Огонь бойцы АТО открывают только в ответ на обстрелы и атаки боевиков.
В Совете Безопасности ООН в среду состоялось очередное, уже 26-е, экстренное заседание, посвященное ситуации на Украине. Наблюдатели ОБСЕ, руководство НАТО, командование АТО на востоке Украины и очевидцы на территориях, контролируемых сепаратистами, утверждают, что через российско-украинскую границу перемещаются сотни людей в военной форме и военная техника. Российское руководство это отрицает.
Ранее главнокомандующий вооруженными силами НАТО генерал Филип Бридлав, находясь с визитом в Болгарии, заявил, что районы украино-российской границы, контролируемые сепаратистами, сегодня полностью открыты и что Россия перемещает через них в зону боев свои воинские подразделения и боевую технику, включая танки, артиллерийские орудия, зенитные комплексы и ракетные системы залпового огня.Мы уже перестали обращать внимание на эти беспочвенные обвинения", – прокомментировал замечания натовского военачальника шеф пресс-службы Минобороны России Игорь Конашенков.
"Оправдания грубейшим нарушениям Минских соглашений Москвой и ее ставленниками нет", – Госдепартамент США пригрозил России новыми санкциями
Совет Безопасности в ходе экстренного заседания заслушал по видеосвязи доклад из Киева главы наблюдательной миссии ОБСЕ на Украине Эртугрула Апакана, который известил о прибытии в Донецк и Макеевку на прошлой неделе как минимум трех бронетанковых колонн без опознавательных знаков. Во вторник ОБСЕ сообщила о въезжавшей в Донецк колонне из сорока трех тягачей, которые везли танки и артиллерийские орудия.
Совбез также заслушал доклад заместителя генерального секретаря ООН по политическим вопросам Йенса Тойберга-Франзена, основной тезис которого сводился к тому, что по состоянию на сегодняшний день ситуация с безопасностью на востоке Украины практически та же, что и до заключенного 5 сентября перемирия. Тойберг-Франзен процитировал заявление президента Порошенко, что, перебрасывая подкрепления к зоне АТО, Киев не пытается силой вернуть себе районы, удерживаемые сепаратистами, а лишь предпринимает меры предосторожности перед лицом приготовлений неприятеля к возможному новому наступлению. Как заметил докладчик, неотрегулированное положение на украино-российской границе сильно осложняет разрешение конфликта.
Свидетельством невыполнения Москвой Минских договоренностей является чуть ли не ежедневный противозаконный завоз из России на Донбасс огромного количества тяжелых вооружений
Постоянный представитель Украины при ООНЮрий Сергеев, приглашенный на заседание, поблагодарил председателя Совбеза, австралийского дипломата Гари Куинлана, за заинтересованное внимание, проявленное к его стране, и сказал:
– В нарушение Минских соглашений незаконные воинские формирования и наемники не только не ушли с нашей земли вместе со своим оружием, но продолжают, при поддержке регулярной российской армии, обстреливать расположения украинских частей и гражданские объекты. Таких обстрелов со времени подписания договоренностей в Минске было произведено без малого тысяча; в результате погиб сто тридцать один украинский военнослужащий, более пятисот пятидесяти ранены. Подстрекаемые Москвой, сепаратисты отказываются признавать линии разграничения и стремятся расширить территорию, находящуюся под их контролем. На Донбассе и в приграничных районах России не прекращается вербовка и обучение новобранцев. Еще одним свидетельством невыполнения Москвой Минских договоренностей является чуть ли не ежедневный противозаконный завоз из России на Донбасс огромного количества тяжелых вооружений. Представитель Российской Федерации заверяет вас, что его правительство не имеет к этому никакого отношения. Тогда спрашивается, кто же это в России, помимо погранвойск, несет охрану границ и позволяет проезд всей этой технике? И кто, помимо армии, имеет в своем распоряжении танки, зенитные комплексы, "Грады", а также боевые вертолеты и самолеты, беспрерывно вторгающиеся в наше воздушное пространство?
По словам украинского дипломата, Москва отвергает предложение Киева распространить деятельность специальной мониторинговой миссии ОБСЕ на все контрольно-пропускные пункты на границе России с Донбассом, чтобы положить конец нарушениям пограничного режима.
Сотни единиц военной техники Украине не угрожают
В ответном слове заместитель постпреда России при ООН Александр Панкин заметил, что сотни единиц военной техники, которые перечислил Сергеев, находятся на российской территории, Украине не угрожают и что он не знает, откуда коллега почерпнул сведения, будто эта техника пересекала границу его страны.
Очередным доказательством того, как события на Украине накалили общую атмосферу дипломатии Восток – Запад, служит тот факт, что на днях Россия впервые за четырнадцать лет воздержалась при голосовании резолюции Совбеза ООН о продлении мандата миротворческого контингента Европейского союза в Боснии. Его назначение – содействовать ослаблению напряженности в отношениях боснийской, хорватской и сербской общин. Москва, однако, намерена препятствовать любому усилению роли Западной Европы в делах восточной части континента, отмечают дипломаты.
По словам постпреда России Виталия Чуркина, "контингент ЕС мыслится Брюсселем как средство ускорения интеграции Боснии в Евросоюз и НАТО. Это внешнее давление совершенно неуместно". Глава британской делегации Майкл Татам ответил на это, что позиция России "цинична и достойна сожаления" и что инсинуации Чуркина насчет внешнего давления "свидетельствует о неуважении к чаяниям самой Боснии", которая совершенно недвусмысленно высказывается за вступление в военно-политические структуры Запада.
Французский представитель Филип Берту сделал в связи с этим в Twitter следующую запись: "Россия переносит свое раздражение конфронтацией вокруг Украины на Боснию. Опасная игра. Не нужная ни Боснии, ни Совету Безопасности".
Метки: украина,россия,Донбасс

Амбицияләр бәясе, яки Халыкны күңел төшенкелеге берләштермәгәе…

Амбицияләр бәясе, яки Халыкны күңел төшенкелеге берләштермәгәе…

6 полоса
4нче ноябрьдә Мәскәүдә һәм Русиянең башка шәһәрләрендә «Рус маршы» дип аталган чаралар һәм йөрешләр узды. Гадәттә, андый чаралар «Русия – руслар өчен, Мәскәү – мәскәүлеләр өчен» шигарьләре белән, чын рус дөньясын булдыруга, «кимсетелгән» рус хокукларын яклауга һәм мигрантларны Русиягә кертмәү таләпләре белән үтә иде. Бу «гадәти» шигарьләр быел да кабатланды анысы, тик Украинадагы соңгы елда булган вакыйгалар сугыш рус маршларына да үзенең төзәтмәләрен кертте. Урыс җәмгыяте, урыс дөньясы икегә бүленде. Беренчеләре, хөкүмәт эшләрен хуплап, «Крымнаш» шигарьләрен күтәреп, урыс дөньясының ниһаять «уянуын» күрде, Кырым һәм Новороссияне «кайтару» эшләренә куанды, Украинадагы сугышны хуплады, кайберәүләр Донбасска сугышырга китте, китмәгәннәре исә «урыс язы» булыр дип өметләнде. Өметләрне даими рәвештә хөкүмәт тә хуплап тора иде кебек. Икенче як исә сугышка каршы чыкты. Алар славян булган украин халкы белән бердәм булуга, аның белән яхшы мөнәсәбәт төзергә чакырды. Быелгы урыс йөрешләре дә урыс дөньясының икегә бүленгәнен раслады һәм ике як арасында чик үткәрде. Моңа кадәр без Русиянең мәдәни-интеллектуаль элитасында гына бүленеш күрә идек.
ТӨШЕНКЕЛЕК ЧУАНЫ КАЙЧАН ТИШЕЛЕР?
Халык бердәмлеге «бәйрәмендә» бердәмлек булмады, җәмгыятьне берләштерсә дә, бу көнне бары тик күңел төшенкелеге генә берләштерде шикелле. Ул төшенкелек соңгы елларда җәмгыятьнең актив өлешенең төрле катлауларына кагылды. Иң беренчәләрдән ул хисне «ак тасмалылар» татыды. 2012нче елда митингларга акыллы плакатлар белән чыгып, демократик юллар, гражданлык позициясе белән илдәге хөкүмәтне алыштыру теләкләре – ОМОН күсәкләре белән төелде, соңрак «болотное» эше белән тәмам юкка чыгарылды. Илдә хәлләрне «тыныч» һәм революцияләрсез юллар белән үзгәртергә теләүчеләр һәм беркатлы рәвештә илдә бар да яхшы була дип уйлаучылар да соңрак система басымына үзләре дучар ителде. Андый беркатлыларны «Ятимнәргә каршы» канун белән күктән җиргә төшерделәр, тәмам өнсез калдырдылар. Дәүләт Думасы ул канунны кабул иткәннән соң, хәтта социаль мәсьәләләрне хәл иткән чакта да аларга сәяси төсмер бирелсә, эшнең уңышсызлыкка ирешәчәге тәгаен аңлашылды. Дәүләт Думасы теләсә нинди бәйсез иҗтимагый хәрәкәт мөмкинлеген юк дәрәҗәгә куючы дистәләгән кануннар чыгарды. Ә сайлауларга инде күптән өмет юк… Озак та үтми, «стабильлек» яклы кешеләрнең дә бу илгә күңелләре төшүе сизелә башлады. Алар баштан революцияләр кирәкми, «көймәне селкетмәгез», «безгә сәяси һәм социаль тетрәнүләр кагылмасын», «патшабыз нәрсә эшләгәнен белә», дип тукылдап тордылар. Украинаны сүгеп, анда ачлык, акчасызлык, эшсезлек булыр дип куркыттылар.
Әйе, Украинага бүген җиңел түгел, тик шулай да, Русиядә яшәүчеләрнең үзләренә дә анда хәлләрнең гади булмавыннан җиңеллек килми бит. Рубльнең аска тәгәрәвенең чиге юк, ахрысы, нефть бәясенең арзанаюын туктатып булмый, санкцияләр икътисади теориядән тормышка күчә башлый. Ашамлыкларга, бензинга, кирәк-яракларга бәяләр арта бара, мәктәп һәм больницаларны оптимальләштерәләр, пенсияләр һәм ана капиталы язмышы нинди булыр, билгесез… Халыкның ил җитәкчелегенә булган күңел төшүе әлегә, бәлки, бик күренми дә торгандыр, әмма бу хис берзаман тишелергә тиешле чуан сыман, акрынлап җыела, арта бара… Дөрес, әлегә кайберәүләр «Юк, без моның аша үтәчәкбез, долларларны чүплеккә ташларбыз, санкцияләргә төкерәбез», – дисәләр дә, ул вакытлы гына дип фаразлыйм. Тиздән ул кешеләр яңа чит ил машинасын алырга теләгән вакытта аның бәяләре кинәт кенә арткан булачагын, чөнки аларны безгә долларга сатып алып кайтуларын, кредит алу эшенең кыенлашуын, чит илләргә барып ял итү өчен күбрәк акча кирәк булуын, утка-суга бәяләр артуын аңлаячак. Болар барысы да безгә һәрберебезгә якындагы киләчәктә кагылырга мөмкин.
СӘЯСӘТТӘ ЯҢА ТӨШЕНЧӘ: ТАНЫЛМЫЙЧА ХӨРМӘТ…
Онытып торам бит әле, иң ахырдан «Крымнаш» дип йөрүчеләрнең күңелләре төшәчәк. Ник дигәндә, бөек империяне торгызу хыяллары белән янган, Кырымны Русиягә кайтаруын шул эшнең башы дип уйлаган иде бит кайбер ватандашларыбыз. Евразия киңлекләрендә бөек дәүләт төзербез, хәтта Алясканы да кире кайтарырбыз, дип уйлаган иде алар. Тик хыяллары чынга ашмас бугай, чөнки «Новороссия» проектын ябык дип әйтергә буладыр. Юкка гына ДНРның элекке хәрби командиры Игорь Стрелков «Говорит Москва» радиосына интервьюда: «ДНР һәм ЛНР бүгенге көндә күбрәк АКШка файдалы, чөнки аларга гына Русия һәм Украинаны кимерүче язваның булуы кирәк», – дип белдерде. Мондый белдерүне хөкүмәтнең ДНР һәм ЛНРдан баш тартуы итеп кабул итәргә мөмкин. Танылган оппозиционер Борис Немцов үзенең Фейсбуктагы битендә: «Нет денег, чтобы кормить пенсионеров Донбасса и бюджетников. Путин демонстративно отказался встречаться с лидерами ДНР и ЛНР не только потому что боится новых санкций, но и потому что сказать нечего. Денег нет, чтобы содержать 4 млн человек. PS. Вот уже верный путинец Гиркин (Игорь Стрелков. – Н. Н.) затянул песню про то, что ДНР и ЛНР – проекты Госдепа… Опять америкосы виноваты, – дип яза.
Юкка гына 2нче ноябрьдә ДНР һәм ЛНР үткән сайлауларны Русия турыдан-туры танырга ашыкмады. Русиянең Тышкы эшләр министрлыгы (МИД) 3нче ноябрьдә, дөнья дипломатиясенә яңа төшенчә кертеп: «Украинаның Көньяк-Көнчыгышында яшәүчеләрнең сайлау хокукын хөрмәт итәбез», – дип белдерде. Вакыйгаларга фикер һәм мөнәсәбәт белдерүнең өр-яңа формасы табылган: «танымыйча хөрмәт итү»! Димәк, Донбасстагы сайлауларны хәтта Русия дә танымаган булып чыга. Шуңа өстәп, МИДның белдерүендә ДНР һәм ЛНР дигән төшенчәләр юк, анда Украинаның Көньяк-Көнчыгышында яшәүчеләрнең сайлау хокукы турында гына сүз бара. Димәк, Ауропа санкцияләренең Русия икътисадына йогынтысы сизелә һәм алар дәвамлы булмасын өчен, Русия җитәкчелеге яңа төшенчәләр белән кире артка чигенергә мәҗбүр булды. Тышкы сәясәттәге хаталарның нәтиҗәсе буларак, Русия Украинаны үзенә лояль күрше дәүләт буларак инде югалтты. Белоруссия һәм Казахстан халыклары да Русия ягына шикләнеп карый башлады. Илнең дөньядагы авторитеты инде бик озакка бозылды һәм империяне торгызу ниятләре чынга ашмас хыял булып калды, ахрысы.
Әйе шул, һәр нәрсәнең үз бәясе бар! Хаталарның да, халыкның үз җитәкчеләренә ышануының да, беркатлылыкның да, амбицияләрнең дә… Һәрнәрсә өчен түләргә кирәк бу дөньяда: акча белән, хыяллар белән, гомерләр белән… Кемнәрнеңдер амбицияләре өчен гади ил гражданнарына озак еллар буе түләргә туры килмәгәе…
Наил НӘБИУЛЛИН.