ВО ИМЯ АЛЛАХА МИЛОСТИВОГО И МИЛОСЕРДНОГО
ﺑﺳﻡ ﺍﷲ ﺍﻟﺭﺣﻣﻥ ﺍﻟﺭﺣﻳﻡ
Аллах в переводе на русский - Бог, Господь, Всевышний

НДП ВАТАН tatar halyk firkasy. Rahim itegez!


ОТКРЫТОЕ ПИСЬМО ПРЕЗИДЕНТУ РФ ПУТИНУ О ПРЕДОСТАВЛЕНИИ ЯЗЫКАМ КОРЕННЫХ НАРОДОВ РФ СТАТУСА ГОСУДАРСТВЕННЫХ ЯЗЫКОВ РФ https://irekle-syuz.blogspot.com/2015/05/blog-post_72.html

ХОРМЭТЛЕ МИЛЛЭТТЭШЛЭР ПОДДЕРЖИМ СВОЕГО ТАТАРСКОГО ПРОИЗВОДИТЕЛЯ! ПЕРЕЧЕНЬ ТАТАРСКИХ ФИРМ. СПИСОК ОТКРЫТ!

l

УЯН ТАТАР! УЯН! стихотворение

http://irekle-syuz.blogspot.ru/2015/07/blog-post_79.html

зеркало сайта https://ireklesyuzweb.wordpress.com/

Азатлык Радиосы

вторник, 10 декабря 2013 г.

Константин Райкин: «Сейчас люди существуют без руля и без ветрил»


Константин Райкин: «Сейчас люди существуют без руля и без ветрил»

http://www.aif.ru/culture/person/1022139


Константин Райкин
Открыв сезон в «Сатириконе», Константин Райкин рассказал «АиФ», почему Министерства культуры, образования и науки должны быть приравнены к органам государственной безопасности...
Ольга Шаблинская, «АиФ»: Константин Аркадьевич, за 25 лет, что вы руководите «Сатириконом», в стране произошли разительные перемены… Сменился политический строй, экономический, культурный уклады жизни… Как это отразилось на вашем театре?
Константин Райкин: Кардинально. События в стране напрямую влияют на жизнь театра – и не только на житейскую, но и на художественную. Потому что мы всегда про сегодняшний день играем! Но это не значит, что театр должен превращаться в газету. Не обязательно буквально выкрикивать политические лозунги, грубо, вульгарно осовременивать свой репертуар и разговаривать на жаргоне. Мне не очень нравится сегодняшняя политическая сатира в театре. Может быть, это вещь необходимая, но пусть ею занимается кто-то другой…
Досье
Константин Райкин родился в 1950 г. в Ленинграде. Окончил Театральное училище им. Щукина. С 1987 г. руководит театром «Сатирикон». В 2012 г. создал «Театральную школу К. Райкина». Супруга - актриса Елена Бутенко. Дочь - актриса Полина Райкина.
При всей актуальности политических вопросов надо отдавать себе отчёт: жизнь состоит не из одной политики. Есть вещи, которые не зависят от неё или зависят мало. Есть гораздо более высокие и значимые понятия и для человечества, и для отдельной личности. Есть нечто поважнее, чем экономика и политика. Хотя иногда кажется, что всё от них зависит, но нет. Вот театр и должен об этом говорить. Мне кажется, что наши большие начальники проявляют опрометчивость и беспечность, не занимаясь решением первоочередной задачи - вопросами духа и интеллекта. Эти вопросы отодвинуты на какой-то десятый план. Есть странное, очень ошибочное убеждение, что тяжёлая промышленность вещь гораздо более важная, чем культура. Абсолютное заблуждение. Более того, опасное! Потому что разрушения, главные беды и опасности будут происходить и происходят на почве бесхозных мозгов и душ. Свято место пусто не бывает, там, где нет Бога, поселяется дьявол. Тут же. Ужасно, когда власть находится в руках людей, сознание которых завоевано дьяволом. Главная опасность для нашей страны сегодня идёт по линии Министерства культуры, образования и науки. Я вообще считаю, что эти ведомства должны быть приравнены к органам государственной безопасности. Именно государственная безопасность требует того, чтобы мы срочно занимались нашими образованием, наукой, культурой и искусством. Это просто необходимо. Потому что сейчас люди существуют без руля и без ветрил, а главная национальная идея - это деньги.
Константин Райкин. Фото: www.russianlook.com
- Вы говорите, сейчас у нас пустые души и головы... Но, по крайней мере, есть свобода, которая была в советское время в дефиците, сейчас можно высказывать своё мнение и мы больше не обязаны маршировать с портретами Ленина и Сталина...
- Свобода, говорите?.. Страшно, когда свобода приходит в общество с пустыми душами и выпрямленными мозгами. Свободу нельзя давать тогда! Тогда это общество недостойно свободы, тогда здесь нужен строгий тюремный режим. С моей точки зрения, мы испытание свободой как-то не очень хорошо проходим… Я вовсе не патриот советской власти, прошёл все поздние стадии этого тоталитарного режима и совсем туда не хочу. Но советская власть занималась вопросами культуры гораздо более озабоченно, чем власть сегодняшняя. Там были серьёзные люди, которые понимали: даже такой микроб, как театр, опасен для них. Да, их забота боком выходила для деятелей театра. Но, во всяком случае, они не пускали всё на самотек, как это сейчас происходит. На культуру просто махнули рукой! Потому что главную национальную идею - деньги – исповедуют и наши начальники тоже. Этакая эпидемия жадности, которая потом обернётся позором и бедой.
- В борьбу с коррупцией, как я понимаю из ваших слов, и её искоренение, вы не верите.
- В таком виде, как сейчас, нет. Это симуляция борьбы. Хотя я, как нормальный работник бюджетной организации, как ни странно, заинтересован, чтобы тягучая борьба с коррупцией шла долго и безуспешно! Потому что в этой продажной и фальшивой среде мы все приспособились. Знаем, как договариваться с нужными людьми, как добиваться успехов местного значения. Есть какие-то личные связи, личные симпатии, это уже вид игры. Да – фальшивой, да – жуликоватой, но степень жуликоватости и фальшивости нам хотя бы известна. Поэтому я одной частью своей души хочу, чтобы всё поменялось. А другой - нет. Потому что знаю: эпоха перемен в нашей стране всегда превращает идею в кампанию и рапортование, появляются встречные идиотские планы, и вообще, «заставь дурака Богу молиться, он и лоб расшибёт».
Константин Райкин. Фото: www.russianlook.com
- Неожиданное заявление…
- Ну как неожиданное? Мы живём-то сейчас! И я хочу успеть сделать что-то не в эпоху очередных полных перемен.
- Константин Аркадьевич, за четверть века управления «Сатириконом» с какими иллюзиями, представлениями о театре вам пришлось расстаться?
- Со всеми. Всё, что я думал 25 лет назад о театре, оказалось иллюзиями! За эти годы «Сатирикон» поменялся практически коренным образом. Но совершенно уверен: если бы Аркадий Исаакович Райкин увидел, как живёт сегодня труппа, пришёл бы на наши спектакли, он бы порадовался! Знаю его вкусы, пристрастия, сам в большой степени воспитан на его художественных принципах. Притом, что я совсем другой. У меня иная дорога, и папа прекрасно знал это. Я вёл с ним в своё время довольно непростые беседы, каким театр будет дальше. Это были разговоры хотя бы потому сложные, что суть их по-другому можно выразить так: «Что будет с театром, когда тебя, папа, не будет?» Изменилось в «Сатириконе» всё, кроме основополагающих принципов, которые я проповедую на уровне почти генетических пристрастий. Например, любви. Огромной любви к зрителю.
- Вы по сравнению с другими театрами припозднились с открытием сезона. Что интересного ждёт поклонников «Сатирикона»? 
Статья по теме
- На самом деле работа напряжённо шла уже полтора месяца. Смотрел прогоны «Отелло» Юрия Бутусова. Это уже пятая его постановка в «Сатириконе». Я Юру считаю лучшим режиссёром страны, во всяком случае, этой возрастной категории. Встреча с ним всегда значима для нашего коллектива. Были внутренние проблемы в этом спектакле, но на сегодняшний день ситуация вроде разрешилась. На мой взгляд, целый ряд вещей, придуманных Бутусовым, может войти потом в хрестоматию режиссуры и театрального дела. Потому что всё сделано очень точно, свежо и неожиданно. Посмотрим, как сложатся отношения у «Отелло» со зрительным залом. Для меня это всегда решающий параметр. Также в спектакль «Ромео и Джульетта» я ввёл другой состав на часть ролей
Всегда создаю в актёрском цеху сознательную текучку кадров. Артист, когда его берут в штат, часто начинает жиреть и терять творческое горение. Поэтому нужен приток молодых и, выражаясь противным языком, подсиживающих актёров, которые хотят играть твои роли. Это создаёт «стрём», неудобство в ощущениях артиста и не позволяет ему творчески расслабляться.
- А кто тогда создаёт «стрём» Константину Райкину?
- Он сам! Я самоед, редкий экземпляр, мучительный для самого себя. Подвергаю свои решения, действия сомнению до такой степени, что не сожрать бы себя…

Без мечетей проблемы ислама не решить

Без мечетей проблемы ислама не решить


http://www.gumilev-center.ru/bez-mechetejj-problemy-islama-ne-reshit/
Саид Кямилев, директор института исламской цивилизации, член Высшего Совета ИСЕСКО, действительный член Иорданской Королевской академии исламской мысли, выступил на конференции «Программное выступление В.В. Путина по новой социализации российского ислама: практические аспекты реализации».
news-205r98W9QD“Мне представляется, что значение выступления В.В.Путина в Уфе заключается в том, что президент, обозначив основные узловые точки жизни российского общества, вновь подтвердил неизменность курса российского государства на его всемерное позитивное взаимодействие с исламом – как, впрочем, и со всеми другими традиционными религиями в России. В этом я с большим удовлетворением мог убедиться буквально недели полторы назад, когда был приглашен в Кувейт на представительное собрание ученых на тему создания благоприятного климата для межцивилизационного диалога. Я, наряду с представителем Марокко и представителем Боснии и Герцеговины, попал в число профильных докладчиков этого собрания. Я считаю, что такой выбор профильных докладчиков был не случаен. Что касается России, я лишний раз убедился в том, что линия российского государства, очень четко, рельефно обозначенная с начала нулевых годов, пользуется очень большим вниманием всего исламского мирового сообщества.
Будем говорить откровенно: даже несмотря на сирийские события, которые привели к тому, что в части исламской уммы возникли какие-то сомнения в отношении РФ, Россия была, есть и, надеюсь, останется страной, в отношении которой исламский мир не будет сомневаться, с кем эта страна. В любом случае, Россия уже никогда не будет представляться исламской умме как какой-то затаенный враг. Это очень важно. Мне кажется, что самое главное значение выступления Путина перед лидерами исламских общин РФ заключается именно в том, что он четко и недвусмысленно подчеркнул: линия российского государства на позитивное взаимодействие с исламом неизменна, и она будет только укрепляться.
Второе, на чем я хотел бы остановиться – это на вопросе о механизмах реализации тех идей, которые обобщил в своем выступлении Владимир Владимирович. Я напомню о них. Он сказал, обращаясь к муфтиям: “я убежден, что может быть значим и ваш большой вклад в социальную адаптацию людей, которые приезжают в Россию жить и работать. Многие из них – это ваши единоверцы. Они должны слышать ваш голос, чувствовать ваше участие – в противном случае они становятся объектом пропаганды различных фундаменталистских структур”. Еще он отметил важность новых форм работы – через мусульманские культурные и просветительские центры, молодежные, женские клубы и так далее.
Здесь возникает вопрос о механизме. Я думаю, что Владимир Владимирович в силу того положения, которое он занимает в нашей стране, не мог добавить мечети. Это наша задача, подумать об этом. Где могут услышать наш голос, почувствовать наше участие? В клубах? Вот эта многомиллионная масса приезжих мусульман? Неужели мы думаем, что через такие площадки? Самой универсальной, действенной площадкой была, есть и останется мечеть, с ней не может сравниться никакая любая другая площадка, особенно там, где речь идет о мусульманах. На пятничную молитву мусульман люди не просто приходят послушать имама, узнать что-то новое об исламе, о Пророке. Нет. Это своего рода директива собравшимся о том, как реагировать на происходящие в стране события, что есть правильно и неправильно. Правоверный мусульманин, услышав голос имама, если будет с ним в чем-то не согласен, обязательно задаст ему вопрос. Он не уйдет из мечети после пятничной молитвы, решив про себя, “ты говоришь одно, а я буду делать другое”. Это немыслимо!
В этой связи я хотел бы обратить внимание вот на какой вопрос: может ли количество мечетей в Москве, которое можно пересчитать по пальцам одной руки, решать такие проблемы? Может ли более чем полуторамиллионное мусульманское население Москвы услышать там голос имама? Это нереально.
Владимир Владимирович говорит: “инициатива должна перейти к вам, нельзя ее упускать в руки неформальных лидеров, ведущих активную работу среди верующих”. А как ее не упускать, эту инициативу, в руки неформальных лидеров? Тоже ходить на сходки, на овощные базары, ловить момент, когда какой-то самодеятельный или несамодеятельный проповедник собирает группу мусульман и начинает им по-своему очень убедительно о чем-то говорить? Что, нам каждый раз нужно этим заниматься?
Если бы существовало хотя бы минимальное количество мечетей, то эти люди, даже послушав такого проповедника, обязательно послушали бы и имама.
Еще возникает вопрос о книгах: можно ли их читать или нет. Но ведь Владимир Владимирович очень четко сказал: запреты работают слабо и имеют противоположный ожидаемому эффект. Надо убеждать людей, разъяснять им, где правда и добро, а где ложь и ненависть. Что, в женском клубе можно это донести? Нет, конечно. в первую очередь, в мечети.
И еще. Будучи в Кувейте и общаясь с представителями исламской мировой уммы, я убедился: очень позитивно относятся к нашей стране, очень верят тому, что Россия не враг исламу, но возникает вопрос: а почему в Москве негде помолиться? Закрывать глаза на этот вопрос нельзя. Мне кажется, его нужно конкретно обсудить в самое ближайшее время.
В.В.Путин призвал к тому, чтобы кооперироваться с другими конфессиями, в первую очередь, с РПЦ. Так почему бы не скооперироваться с РПЦ по вопросу строительства храмов в Москве вообще? Чтобы была не просто программа святейшего патриарха о строительстве 200 церквей, а общая программа строительства храмов в Москве? Чтобы общественность знала: планы мусульман построить мечеть в том или ином районе Москвы – часть общей программы, под которой стоит подпись самого патриарха?
Не решив вопрос с мечетями – этими самыми универсальными и эффективными общими площадками, мы не решим и тех задач, которые сейчас перед собою ставим”.

«Шәһәр шартларында яшәү барлык кискенлеге белән килеп басты» МӘДӘНИЯТ | ТАТАР ЗАМАНЫ | 09.12.2013 07:38



«Шәһәр шартларында яшәү барлык кискенлеге белән килеп басты»




1473045_666851210002718_2004787266_n
Шул ук вакытта, безнеңчә, татар өчен шәһәр шартларында яшәү, үзоешу мәсәләсе дә бүген барлык кискенлеге белән килеп басты. Татарның шәһәр шартларында аерым мәхәллә, милли берәмлек булып яшәүнең шактый тәҗрибәсе бар. Аны да өйрәнеп, бүгенге вәзгыятне анализлап, шәһәр шартларында милли яшәеш программасын да булдыру көнүзәк мәсьәләдер ул. Бу турыда Чуашстан татарлары автономиясе рәисе Фәрит Гыйбатдинов чыгышы.
Хәерле көн, Әссәләмәгәләйкем хөрмәтле дуслар!
Владимир Путин Мәскәү шәһәре студентлары белән очрашуда: “ Татарлар сан буенча Русиядә икенче халык, аларга яшәү Татарстанда гына түгел, илебезнең әмма төбәгендә дә яшәү уңайлы булырга тиеш…”.
Милләтне бетүдән, үлемнән сак¬лап калу, аның мәдәнияте үсешенә юл ачу – иң олы максаты¬быз. Халыкның иң зур мәнфәгатьләре һәм бүгенге кайгысы нидән гыйбарәт? Әлбәттә, рухи азык кына түгел. Халыкның күпчелеге бүген исән калу, ашау-эчү, сәламәтлек, балаларны тәрби¬яләү, аларга тиешле белем бирү турында кайгыртып яши; анна¬ры сәнгатьтән, нәфис сүздән, музыкадан ләззәт табу нияте уяна.
Безнең төбәктә татарлар күбрәк авылда яши. Гомумән, барлык татарларның авылда яшәүчеләре 20 процентны тәшкил итә диләр… Мин үземдә авыл баласы буларак, гомере буе авылда яшәдем. Туган авылымның исеме –Урмай. Бәлки ишеткәнегез бардыр. Менә шул татарлыкны, милли үз-аңны, шушы Урмай авылында гаиләм, әбием, анам, авыл тормышы, аның гореф- гадәтләре тәрбияләде дип әйтә алам. Гаилә. Адәм баласының күңелендә булган изгелек тә, яман¬лык та гаиләдә тамыр җәйгән. Тәрбия эше бала ана карынында вакыт¬та ук башлана һәм мәктәпкә кергәнче үк, аның холкы, гадәтләре, күнекмәләре, мөнәсәбәтләре формалашкан була инде. Мәктәп, мөгаллим, тәрбиячеләр укучының шәхси сыйфатларын камилләштерәләр, үстерәләр генә: фәнни белем бирәләр, дөрес фикерләү ысулларына өйрәтәләр, фикерләү һәм хәтер сәләтләрен үстерәләр, фәнни нигездә дөньяга караш тәрбиялиләр.
Безнең Урмай авыл халкы, гомумән алганда, Чуашстанның башка татар авыллары Шыгырдан, Татар Сыгыты, Тукай, Чичкан, Кармыш, Сыр-иле, Кызыл Чмшмә, Балтай халкы шикелле, Аллага шөкер, күптәннән бирле динле, гореф-гадәтле, нигездә мишәр сөйләмле, олы мәдәниятле санала. Чуашстанда бөтен халыкларның, хәтта Республикага исем биргән чуашларның саны кими, тик татарларныкы гына арта, елдан ел үсә бара. Төрле авыр заманнар булуына карамастан, әби-бабаларыбыз, әти-әниләребез динебезне, гореф-гадәтләребезне саклап килгәннәр, шаригәть кушканча, олыларга хөрмәт күрсәтеп яшәргә тырышканнар һәм безгә мирас иттереп калдырдылар. Инде 90-нчы елларның башында, дәүләт тарафыннан дингә караш үзгәргәч, халкыбызның зур тырышлыгы һәм хезмәте белән мәчет мәдрәсәләр эшли башлый. Динебезнең сакланып калуында һәм аның үсүендә җирле имамнарыбыз, авылның картларының роле бик зур. Чуашстанда, ханлыклар чорында татарлар нигез салган, соңрак ят кавем кулына күчкән Алатыр шәһәре бар. Менә шушы шәһәргә 30-лап имамыбыз репрессиләнә. Әмма шунда аларның тормышлары эзелгән булса да, алар милли-дини яшәешенең нигезен нык итеп салган булганнар. Шуңа күрә авылларда гореф-гадәт буларак динебез, аның янында мәдәниятебез сакланып кала алынган. Аллаһы Тагәлә разый булса иде. Авылыбыз халкының иманын гел ныгытып торырга кирәк, киләчәк буынны үзебезнең рухта, милли-дини тәрбиядә үстерергә кирәк. Моның өчен системалы эшләү кирәкю Татарның иманын, калебен гел ныгытып, аңа оеткыны өстәп тормасаң, ул җайсызлана. Бигрәктә заманалар да, илендә дә тотрыклык булмаганда. Без бит сезнең белән соңгы 30 елда нинди генә формациядә, нинди генә идеологиядә , хәтта идеологиясез дә яшәп карадык. Менә шундый чорларда, 20ел элек төрле төбәкләрдә татар халкында иҗтимагый хәрәкәт куәтләнде. Илдә халыклар һәм милләтләр төрлелеген, дуслык битлеге астында, бер халык итеп күрсәтергә тырышып яшәгәндә, без аерым милләт, безнең үзебезнең аерым мәдәният, гореф гадәтләребез дә аерым, безне күрегез, игътибар итегез дип дөньяга аваз сала башладык. 20 елда ни-нәрсәләргә ирештек? Шәхсән мин Чуашстан татарлары турында гына әйтә алам.
Мәгариф. Милләтнең сакланып калу мәсьәләсендә без ике якны күрәбез: тереклек иясе буларак та, милләт буларак та бетүдән сакланып калу өчен, татар халкы аңында яшәү, тереклек көче уянырга тиеш. Милләтне саклап калудан милли мәгариф сис¬темасының әһәмияте гаять зур, хәлиткеч, дип әйтеп була. Милләтне бәдән, җанлы гәүдә белән чагыштырсак, мәгариф ул – шушы гәүдәнең кан тамыры. Шөкер, Чуашстанда соңгы елларда тәгълим-тәрбия өлкәсендәге шактый нәтиҗәле эш эшлән¬де. Соңгы елларда гына Шыгырданда, Тукайда, Татар Сыгытында өр-яңа мәктәпләр ачылды, Шыгырданда икенчесе һәм Тукайда беренче балалар бакчасы ачылды, Урмайда икенчене төзергә әзерләнеп торабыз. Бу авылларга оптимизация дигән яман сүз кагылмый, Шыгырданда 1000-гә якын, Урмайда 400 артык, Тукай авылында 300 артык бала укый. Ел саен уртача 50-70 бала Казанга килеп, башкалабызның югары уку йортларына укырга керәләр, соңгы вакытта күбрәк техник университетларга укырга керүне күбәйттеләр. ( Хөрмәтле Ринат Зиннурович, сез чыгышыгызда Кытайдан һәр Русиянең башка төбәкләреннән шул кадәр күп татар балалары Казанның югары уку йортларына укырга киләләр дидегез. Менә бездәндә чын татарча сөйләүче, татарча фикерли торган татар егетләре һәм кызлары килә. Менә, аларны Казан бозмасын иде, урыс теллегә әйләнмәсеннәр иде. Моның өчен Казанның югары уку йортларында татар мохиты бик көчле булырга тиеш. Конгрессның яшьләр бүлеге төбәкләр белән генә түгел, күбрәк Казанның югары уку йортларында эшләргә, структурасын булдырырга.)
1. Алда әйтелгәнчә, Чуашстанда татар халкы зур-зур татар авылларында яши. Халыкны иң борчыганы ул — эшсезлек. Шуңа күрә күпләр, кендек каны тамган җирдә эш булмаганга, үзенә эш эзләп, балта остасы булып Татарстан, Ульян, Түбән Новгород, Мәскәу, Төмән, Воронеж өлкәләренә һәм Себер якларына чыгып китә иде. Язын китсә, көзен туган җиренә, гаиләсенә кайтып, торган җирен, йорт-җирен ясады. Гореф – гадәт буенча нигез корырга, бетергә тиеш түгел, бер-ничә буын бер нигездә яшәп килде. Ул әле дә шулай. Халкым читкә таралмады, ул авылда яраклашып яшәргә тырышты. Совет чорында кемдер колхозда эшләсә, кемдер сату-алу эше белән мәш килде, ягъни “спекулянт”. Товар, ит сатып көн күрде. Мишәрнең “эшмәкәрлек” гомере буе канында булды. Перестройка дип аталган үзгәртеп корулардан, мөмкинлекләр ачылгач, халкыбыз сулыш алып, торгынлык чигеннән котылып базар мөнәсәбәтенә чумды. Менә шунда инде эшмәкәрлекне Русиядә беренчеләрдән булып безнен якташлар башлап җибәрделәр. Хәзер хәләл ит, хәләл пилмән, хәләл тавык дип гел сөйлиләр. Чуашстан татарлары гомер буе, совет чорында да бар казанны хәләл ит белән тәэмин итеп торды. Соңгы 20 ел эчендә авылларыбыз шәһәр көн-күрешенә якынайды. Башка төбәкләрдә, халык, иске дөнъяны кире кайтканын “ностальгия” итеп көтеп, сагынып, колхозлардан, хөкүмәттән йорт-җирләрен ясаганны көтеп яттылар. Ул булмагач, авылын, нигезен ташлап, шәһәргә китү ягын карадылар. Әмма бездә, киресенчә, йорт җирләрен, торган урамнарын, утлы-газлы, кайнар сулы, коммуникацияләрне үзләре ясап, татар телле, татар мәдәниятле, татар рухлы кечкенә шәһәрчекләр дип әйтерлек авыллар кордылар. Алла боерса килеп күрерсез безнең яктагы Шыгырдан, Тукай, Урмай һәм башка татар авылларындагы халыкның ничек яшәгәнен. Бу авылларга хөкүмәттән бер нәрсәдә килмәгән дип әйтер идем дә, дөрес булмас. Хөкүмәт халыкны тыймады, аның эшләгән эшенә комаучылык итмәде. Авылларда яшәүче татар халкы, дәррәү итеп, урта эшмәкәрлеккә чумды, налогын түләде. Җитмәсә үз торган җирлеккә гел игътибарлы булды. Моның өчен иҗтимагый хәрәкәтләр, соңырак җирле киңәшмәләр булдырылды. Халкыбызның туган җиргә береккәнлеген күреп, халыкның арта баруын аңлап, бердәмлекне сизеп, хөкүмәттә яңа социаль объектлар төзи башлады. Әмма нигездә, халыкны иҗтимагый хәрәкәтләр өндәп барды. Иҗтимагый хәрәкәтләр шәхесләрсез булмый, уңышлы, авторитетлы шәхесләр булганда гына аның эше күренә башлый. Иҗтимагый хәрәкәт милли һәм дини яктан берләшеп эшләгәндә генә халыкның тормышы глобальлек казанында кайнаганда да, гомумроссия казанында эретеп россияннәргә ясарга теләгәндә дә, күп кенә милләтләр юкка чыгам дигәндә, безнекеләр бернигә дә бирешми, киресенчә тагын да чистарак, арурак булып, конкурентноспособный, ягъни көндәлеккә сәләтле милләт булып дөньяга аваз сала.
Менә без Чуашстанда 25ел Халыкара статусы белән татар эстрадасының “Урмай моңы” исемле фестивальен уздырдык. Ул бүгенгесе көндә Чуашстан татарларының, гомумән татар эстрадасына битараф булмаган җырчыларның да, брендына әверелде. Киләчәктә инде “Урмай авазы“ дип яңа форматта, бүгенге көн таләпләренә туры килердәй, татар халкының зур фестиваленә әверелеп китүе мөмкин. Беренче тапкыр уздырып карадык, ул төерле булмады, искиткеч матур үтте. Төркия, Украина, Кытай, Үзбәкстанннан һәм илебезнең төрле төбәкләреннән кан-кардәшләребез катнашып дөньяда барлыгыбызны, үсешебезне тагын бер тапкыр күрсәттек. Тик, кызганычка каршы төрки-татарларны федераль программалар, грантларда якын үз итеп тормыйлар, бар ышанычыбыз Татарстан һәм үзебезнең җирле хөкүмәтләребез.
Яңа фестивалебез “Арт-Мәдхия” дип атала. Ул Аллаһы тәгаләне мактап “Зикер, фикер, шөкер” дигән шигарь астында мөселман җырлары, бәет, мөнәҗәтләр, авторлы җырлар башкарыла торган заманча бер милли-дини рухлы фестиваль. Сабантуйлар, Рамазан, Мәүлид, Корбан бәйрәмнәре кебек дини һәм милли бәйрәмнәрнең бергә үрелеп барулары Чуашстан өчен гадәти хәл. Мондый төр чаралар бездә даими һәм системалы рәвештә оештырыла. Алар Чуашстанда яшәүче татарларның матур итеп яшәү билгесе.
Кичә мәдәният секциясендә катнашып,шундый уй-фикеремне җиткездем. Татар дөнҗясында , халык арасында киң таралган Казахстанда “Иртыш моңнары”, Екатеринбургта “Урал сандугачы”, Чуашстанда 25 ел “Урмай моңы” хәзергесе көндә “Урмай зәлидә” фестивале бар, алар инде халкыбызның милли мирасы. Менә шундый фестивальләрне Татарстан Республикасы үз канатына алып, үз программасына кертергә тиеш. ( Тик мәдәният министрлыгы, ул эшне эшләргә баш тартты, ул аларга кирәкми .Ягҗни, алар грант киңлегендә генә калдырырга телиләр. Грант исә быел бар, киләсе елга юк, ансыда эләксә эләгә, я юк.
Татар тормышы бүген фәнни анализ, үткәннән киләчәккә илтүче бер күпер салырлык яңа алымнар көтә. Чуашстан Республикасындагы татарлар бу мәсәләдә дә алда бара дип әйтеп була. Республика татарлары даими рәвештә фәнни-гамәли конференцияләр, семинар-практикумнар, төрле һөнәр иияләренә багышланган уку курслары һәм башка төр чаралар оештырып килә. Болар барысыда да җирле татарларның киләчәге турында кайгыртып эшләнелә торган эшләр. “Шыгырдан укулары”, “Милли мирас” конференөияләре, мәдәният өлкәсендә эшләүче хезмәткәрләр өчен “Халык иҗаты” семинар- практикумнары бик үзенчәлекле итеп үткәрелә .
Авыл татарлары арасында, республиканың шәһәрләрендә дә миллипәрвәрләр җитәрлек. Урбанизация, шәһәр халкының процент нисбәтендә арта баруы – табигый күренеш. Шулай да авылларга киләчәктә хөкүмәт ягыннан караш үзгәрмәсә, шәһәр шартларын, мөмкинлекләрен авыл халкына да тудырмаса , милләтне, телне, милли үзаңын саклап калу бик авыр булачак. Чуашстан татарлары яхшымы-начармы сакланыр ул. Безнең тәҗрибә ярыйсы ук бар. Әмма, ил буйлап сибелгән башка татар авылларын онытасы түгел иде. Бәлки, татар конгрессы Башкарма комитеты татар авылларын үстерү, бер-беренә якынайту максатында берәр төрле программа да булдырыр. Шул ук Чуашстанда инде 3 ел оештырылган татар авыллары икътисадый форумы моңа бер нигез, мәйданчык булып тора алыр иде. Киләчәктә иҗтимагый хәрәкәтләрнең, милли оешмаларның төп бурычы, милләтебез алдында торган иң зур кискен бурычы татар авылы язмышы булырга тиеш. Теге шагыйр әйтмешли, авылда милләт, шәһәрдә халык яши. Татарның бүгенге көндә авылы барыбер әле бишек, ана ватан булып калырга тиеш.
Шул ук вакытта, безнеңчә, татар өчен шәһәр шартларында яшәү, үзоешу мәсәләсе дә бүген барлык кискенлеге белән килеп басты. Татарның шәһәр шартларында аерым мәхәллә, милли берәмлек булып яшәүнең шактый тәҗрибәсе бар. Аны да өйрәнеп, бүгенге вәзгыятне анализлап, шәһәр шартларында милли яшәеш программасын да булдыру көнүзәк мәсьәләдер ул.
Барыгызгада уңышлар, саулык-сәләмәтлек телим!
Фәрит Гыйбатдинов

Муфтий Нижнего Новгорода Гаяз Закиров: «Я восхищен работой мечети «Ярдэм»


Муфтий Нижнего Новгорода Гаяз Закиров: «Я восхищен работой мечети «Ярдэм»




53800286
Муфтий, председатель Духовного управления мусульман Нижнего Новгорода Гаяз хазрат Закиров и активист ДУМ Нижнего Новгорода Илдар хазрат Измайлов посетили мечеть и учебно-реабилитационный центр «Ярдэм» города Казани. «Я восхищен работой мечети «Ярдэм»,отметил Гаяз хазрат Закиров. 
Встретил и ознакомил мечетью и центром Гаяза хазрата Закирова имам-хатыйб мечети, заместитель муфтия Татарстана Илдар хазрат Баязитов и президент фонда «Ярдэм» Ильгам Исмагилов.
Гости из Нижнего Новгорода ознакомились с работой Центра по реабилитации незрячих при мечети «Ярдэм», узнали о многочисленных социальных проектах. Например, работа с детьми, деловой женский клуб, клуб юный мусульманин и мусульманка и многое другое. Илдар Баязитов рассказал о социальной деятельность мечети и центра, где идет активная работа с детьми, подростками, молодежью, средним и старшим поколением.
Гаяз хазрат Закиров осмотрел учебные классы, центр изучения Корана, студию звукозаписи и радио, детскую комнату, компьютерный класс и библиотеку. Илдар Баязитов подарил уважаемому гостю сувенир, сделанного руками незрячих шакирдов, что до глубины души потрясло лидера мусульман Нижнего Новгорода.
Также Илдар Баязитов и Гаяз Закиров обсудили методы борьбы против псевдоисламких сект, которые зомбируют молодежь. Как отметил Гаяз Закиров, работа мечети «Ярдэм» является образцом социализации молодежи в целях антиэкстремизма.
В будущем ДУМ Нижнего Новгорода будет содействовать обучении незрячих мусульман области в учебно-реабилитационном центре «Ярдэм» Казани. Также Гаяз хазрат Закиров отметил о необходимости внедрения опыта работы «Ярдэм» в мечети Нижнего Новгорода.





Пресс-служба мечети «Ярдэм»

Имама Петербурга назначили ахуном казачьего войска


Имама Петербурга назначили ахуном казачьего войска 07IO6jIMjc4




Имама Санкт Петербурга Таная Чолханова назначили имам-ахуном Центрального казачьего войска.  Межрелигиозный, культурный диалог, формирование идеалов патриотизма и религиозности должен выйти сегодня на первое место. Иначе мы потеряем религию, потеряем страну и территорию собственных душ, заявил Танай Чолханов. Предлагаем вашему вниманию статью против поджогов церквей в Татарстане Танай хазрата Чолханова. 
Неизвестные злоумышленники в ночь на пятницу подожгли два православных храма в Татарстане. Ранее митрополия заявляла еще о двух поджогах в храмах региона. Так, в ночь на 17 ноября полностью сгорел молитвенный дом в честь великомученика Димитрия Солунского села Ленино Новошешминского района, в эту же ночь неизвестные подожгли строящийся храм в честь Новомучеников и исповедников Российских в городе Чистополь.
Как я уже говорил в своих проповедях и публичных выступлениях, писал в своих статьях, — есть деяния, которые не может совершить человек, являющийся истинным мусульманином, или, вообще говоря, верующим человеком. В первую очередь следует подчеркнуть, что подобные акции носят абсолютно провокационный характер. Их цель — принести раздор не только в отношения русских и татар в целом, но и расколоть сам татарский мир, разжигая вражду между православными кряшенами и мусульманами внутри татарского народа. Разумеется, во время сильнейшего давления и информационных атак, которым подвергается сейчас Россия в целом, выгода от подобных акций раздора для наших врагов будет весьма велика. Нам же, людям верующим, следует возносить свои молитвы Всевышнему и охранять себя и своих близких от ненависти шайтана, помня, что сатана — явный наш враг, и относиться к нему следует, как к врагу, и то, что раздор и смута — главное оружие шайтана.
Правильным решением является и то, что эти деяния рассматриваются как террористические акты — даже не смотря на то, что за ними не последовало, казалось бы, человеческих жертв, они являются, в своей сути, терроризмом против человеческой души. Хочу напомнить всем мусульманам так же и смыслы аятов Священного Корана, которые говорят верующим: «Ты также непременно найдешь, что ближе всех в любви к верующим, являются те, которые говорят: «Мы – христиане». Это – потому, что среди них есть священники и монахи, и потому, что они не проявляют высокомерия». (Коран, сура 5, аят 82). Может ли правоверный мусульманин совершить поджог и осквернение православного храма? Однозначный ответ — это не деяния правоверного. Мусульмане молились в храмах христиан, история знает множество подобных примеров. Далеко ли стоит осквернение православной святыни от осквернения мечети?
Я так же хочу вспомнить здесь указ султана Мухаммеда Узбека-хана, который принес Ислам на территорию Золотой Орды: «Все чины православной церкви и все монахи подлежат лишь суду православного митрополита, а не чиновников Орды и не княжескому суду. Тот, кто ограбит духовное лицо, должен заплатить втрое. Кто осмелится издеваться над православной верой или оскорблять церковь, монастырь, часовню — тот подлежит смерти без различия, русский он или монгол. Да чувствует себя русское духовенство свободными слугами Бога!».
Речь здесь о том, что человек, принимающий традицию Единобожия, Ислама или Людей Писания, берет на себя обязательства быть чистым и непорочным перед Всевышним Создателем. И мы видим, что религиозная вражда никогда не была свойственна для татар, так же как и для русского человека.
Всевышний говорит в Коране: «Нет принуждения в религии. Благое стало явным…» (Коран, сура 2, аят 256). Я призываю всех верующих людей, русских и татар, мусульман и православных — не поддаваться на подобные провокации. Стоит так же заметить, что и реестровому казачеству сейчас предстоит огромная работа, так как нападения на святыни христиан и мусульман, мечети и церкви, попытки их осквернения, вне всякого сомнения будут продолжаться. Формирование отрядов казачьей милиции, создание казачьих дружин, в которые могли бы войти как татары, так и русские, православные и мусульмане могло бы остудить пыл наших врагов. Для нас, татар России, это логическое продолжение традиции Золотой Орды и Казанского Ханства. Нельзя вновь дать прорасти семенам вражды и ненависти, которые сеют у нас слуги проклятого врага человеческого.
Так же и межрелигиозный, культурный диалог, формирование идеалов патриотизма и религиозности должен выйти сегодня на первое место. Иначе мы потеряем религию, потеряем страну и территорию собственных душ.
Танай Чолхановзаместитель имама-мухтасиба Санкт-Петербурга и Ленинградской области, ахунд Центрального Казачьего Войска 

Народ нечаянно нагрянет Почему революции застают правителей врасплох

Если бы у парижан был план взятия Бастилии, Великой французской революции, возможно, не было бы 
http://kommersant.ru/doc/2353186

Народ нечаянно нагрянет

Почему революции застают правителей врасплох

Революции обычно застают правителей врасплох. Но когда — в страхе перед мятежом или взрывом народного гнева — власти пытаются смягчить режим, радикальные перемены часто происходят еще быстрее. Почему? У экономистов и социологов давно есть ответ.
ЕЛЕНА ЧИРКОВА
Обычно для объяснения революций ищут объективные причины: нищета, угнетение "простого народа", злоупотребления власти. Но революции случаются редко, то есть ленинского "верхи не могут, а низы не хотят" для их объяснения явно мало. Кроме того, они происходят и в относительно сытые времена. Одна из глав труда Алексиса де Токвиля о Великой французской революции 1789-1794 годов "Старый порядок и революция" называется "О том, что царствование Людовика XVI было эпохой наибольшего процветания старой монархии и каким образом это процветание ускорило революцию". Может, прав Окуджава: "Вселенский опыт говорит, / Что погибают царства / Не от того, что труден быт / Или страшны мытарства... / А погибают от того / (И тем больней, чем дольше), / Что люди царства своего / Не уважают больше..."?
Когда мятеж кончается удачей
Революции обычно вспыхивают внезапно. По свидетельству Токвиля, Людовик XVI был не в курсе, что в стране революция, даже в самый ее разгар. И умер на эшафоте. Неожиданными были обе российские революции 1917 года, и никакого тебе гениального ленинского предвидения "вчера было рано, завтра будет поздно". В начале 1917-го Ильич, выступая перед рабочими в Швейцарии, заявил, что не рассчитывает дожить до революции в России. Не ожидали ее ни большевики, ни меньшевики, ни царь, ни царица. Николай II был уверен в полной лояльности к нему армии, без перехода которой на сторону восставших революция невозможна. До последнего дня считал, что движение против него слишком слабо, чтобы преуспеть. Александра Федоровна писала ему в ставку в Могилеве, что беспорядки — это просто хулиганство, было бы похолоднее, все сидели бы по домам. Иностранные наблюдатели тоже были застигнуты врасплох. За три дня до свержения Романовых британский посол рапортовал на родину: "Сегодня были небольшие беспорядки, но ничего серьезного".
Демонстрации студентов в Париже в мае 1968 года, поддержанные молодежью и профсоюзами по всей стране, которые привели к отставке де Голля, тоже стали полной неожиданностью для властей. Студенческий мятеж начинается после закрытия факультета психологии Парижского университета в Нантере, вызванного несогласием студентов с устаревшими методами преподавания и бытовыми причинами. Протестовали, например, против того, что обитатели мужских студенческих общежитий имели право приводить к себе на ночь девушек, а проживавшие в женских оставлять на ночь парней — нет (можно почитать роман "За стеклом" Робера Мерля).
Равноправие полов, конечно, важно, но от требования права на ночь с любовником до требования отставки де Голля не ближний свет. Но меньше чем через месяц следует роспуск Национального собрания, в феврале 1969 года генерал проигрывает референдум по частному вопросу, но понимает, что голосовали против него лично, и в апреле уходит в отставку.
За несколько месяцев до Октябрьского переворота Ульянов (Ленин) даже не надеялся дожить до революции

За несколько месяцев до Октябрьского переворота Ульянов (Ленин) даже не надеялся дожить до революции

Фото: DEA PICTURE LIBRARY/Getty Images/Fotobank
Революцию в Иране 1978-1979 годов не предвидели ни шах Мохаммед Реза Пехлеви, ни ЦРУ. За 16 месяцев до нее, когда уже вовсю шли демонстрации, американская разведслужба заключила в исследовании по Ирану, что страна эта — островок стабильности, а позиции шаха непоколебимы. По всей видимости, что шах усидит, считали и в СССР, оказывавшем ему помощь до самого конца. Шах же, демонстрируя полное непонимание ситуации, в 1978 году спрашивал посла США в Иране Джорджа Салливэна: "Меня беспокоит то, что происходящее находится за пределами возможностей КГБ. Значит, это работа британских секретных служб или ЦРУ. Почему ЦРУ решило работать против меня?"
Внезапным был и распад Восточного блока — тоже своего рода волна революций. Вацлав Гавел в 1989 году говорил, что нужно наконец перестать мечтать, тогда как еще в 1978-м он написал эссе "Власть безвластных", где назвал существовавший в Чехословакии режим диктатурой и высказал предположение, что он скоро падет. Эссе произвело в Восточной Европе эффект разорвавшейся бомбы. Им зачитывались, укрепляясь в своей правоте, члены польской "Солидарности".
Немецкая история еще парадоксальнее. В марте 1990-го в опросе общественного мнения восточных немцев на тему, верят ли они в мирную революцию, 5% ответили "да", 18% — "да, но не в ближайшее время", 76% — "нет". Хронология "немецкой весны" такова. Берлинская стена пала 9 ноября 1989 года, то есть до проведения опроса. Ко времени опроса были сняты ограничения на выезд за рубеж, ушел в отставку генсек СЕПГ Эрих Хоннекер. В мае 1990-го ГДР и ФРГ подписали договор о создании единого экономического пространства, в июле Горбачев согласился на вывод из ГДР советских войск и вхождение объединенной Германии в НАТО, а в октябре ГДР прекратила существование как независимая страна.
Свежий пример — "арабская весна". Событием—катализатором "жасминовой революции" в Тунисе стало самосожжение 17 декабря 2010 года уличного торговца овощами и фруктами Мохаммеда Буазизи, чьи товары были конфискованы — предположительно с целью получения взятки. Этот акт привел к ряду подобных, причем похороны часто превращались в демонстрации протеста. Президент Туниса Зин аль-Абидин бен Али бежал из страны уже 14 января 2011 года — менее чем через месяц.
События 1968 года во Франции были спровоцированы бытовыми мелочами, о которых помнят лишь дотошные историки

События 1968 года во Франции были спровоцированы бытовыми мелочами, о которых помнят лишь дотошные историки

Фото: AFP
Революция в Египте началась через четыре дня — с самосожжения студента перед зданием парламента в Каире 17 января. Президент Мубарак был смещен менее чем через месяц — 11 февраля. А 13 января 2011 года, за четыре дня до начала событий, госсекретарь США Хиллари Клинтон заявляла на конференции в Дохе (Катар), что режим Хосни Мубарака стабилен.
А король-то голый!
Когда начинаются волнения, кажется, что джинн выпущен из пустой бутылки. Социология и экономика предлагают объяснение эффекта внезапности, возникающего благодаря наличию переломного момента в социальном поведении. Автором этой идеи можно считать американца Томаса Шеллинга — экономиста, социолога, специалиста по международным отношениям и по контролю над вооружениями, лауреата Нобелевской премии по экономике 2005 года. Переломами в стихийном поведении группы индивидуумов — тогда она называется толпой — психология толпы занималась еще с XIX века, но Шеллинг первым заговорил о коллективном поведении как рациональном и осмысленном.
В начале 70-х он занимался прикладными исследованиями стихийной сегрегации по расовому и национальному признаку при принятии решений, связанных с недвижимостью. Он обнаружил, что если в "белом" районе дом покупает одна негритянская семья, то все продолжают жить в нем так же, как и жили. Если негритянских семей 10%, то все еще ничего не меняется, но, когда чернокожих становится 40%, все белые почему-то снимаются с места. Они продают свои дома, которые покупают теперь только черные, и район становится менее престижным. Поведение группы меняется резко. Это и есть переломный момент.
Американский ученый Марк Грановеттер предложил теоретическую модель, объясняющую эмпирические результаты Шеллинга, в статье 1978 года "Модели перелома в коллективном поведении". По его мнению, затраты и выгоды конкретного индивида от реализации той или иной идеи (например, продолжать жить в районе или уезжать) зависят от того, что планируют другие. Когда часть людей приняла определенное решение (например, уезжать), у человека, делающего свой выбор следующим, выгоды начинают превышать затраты, и он тоже уезжает.
Модель Грановеттера очень неустойчива: малое изменение начальных условий может привести к серьезным изменениям конечного результата. Допустим, у нас есть 100 человек, готовых учинить беспорядки. Первый может начать без всякой поддержки, другому нужно, чтобы был как минимум еще один соратник, третьему — чтобы таковых было два и т. д. В результате постепенно вовлекаются все 100 человек. А теперь изменим начальные условия совсем чуть-чуть. Пусть первому никто не нужен, третьему нужно два человека, четвертому — три, но второму нужен не один, а два. Беспорядков не возникает: зачинщик вовлекается, второй — нет, соответственно, все последующие — тоже нет. В одном случае газеты напишут, что толпа бесчинствующих молодчиков учинила погром, а в другом — что какой-то отморозок разбил стекло, а толпа благопристойных граждан спокойно взирала на это безобразие. Причем, как указывает Грановеттер, в обоих случаях это практически одна и та же толпа с одними и теми же настроениями.
Модель Грановеттера в действии усматривается в рефлексии над беспорядками в городе Куме, откуда пошла волна протестов против шахского режима, в "Шашиншахе" польского журналиста Ришарда Капущинского, долгое время работавшего в Иране и ставшего свидетелем событий 1979 года: "Человек из толпы нагло поглядывает на облаченного в мундир представителя власти. И не двигается с места. Потом осматривается вокруг, видит взгляды других. Они такие же: настороженные, еще с оттенком страха, но твердые и неуступчивые. Никто не удирает, хотя полицейский продолжает кричать, пока не наступает минута, когда он умолкает и на миг воцаряется тишина. Неизвестно, поняли ли уже полицейский и человек из толпы, что произошло. Что человек из толпы утратил чувство страха и что именно это и есть начало революции".
В работе Сушила Бикчандани, Дэвида Хиршлейфера и Иво Уэлша "Теория моды, обычаев и культурных изменений как информационных каскадов" 1992 года был предложен термин "информационный каскад". Под каскадным понимается такое поведение, когда индивид принимает решения не только на основе информации, которой сам располагает, но и учитывая то, как поступают другие, этакое "я оглянулся посмотреть, не оглянулась ли она, чтоб посмотреть, не оглянулся ли я". Экономические субъекты, действуя на основе своей частной информации и публичной информации относительно поведения других, могут пойти в неправильном направлении, хотя коллективно — все вместе — они обладают достаточным знанием, чтобы идти куда надо.
Исламскую революцию в Иране не смогли предсказать ни шах, ни ЦРУ, ни советская разведка

Исламскую революцию в Иране не смогли предсказать ни шах, ни ЦРУ, ни советская разведка

Фото: AFP
Что такое информационный каскад, разъясняет Абгиджит Банержи в статье "Простая модель стадного поведения" 1992 года, которая продолжает и модифицирует логику Грановеттера. В его модели каждый человек обладает приватной информацией по какому-либо вопросу, в правильности которой он не уверен, и может наблюдать действия других, причем информация, получаемая через это наблюдение, имеет такую же ценность, как и его собственная. В городе N 100 человек пытаются выбрать между ресторанами А и Б, имея первоначальные предпочтения. 99 человек считают, что Б лучше, но тот, кто думает, что лучше А, выбирает первым. Делающий выбор вторым может тоже оказаться в ресторане А. Тогда третий тем более окажется в А — и четвертый тоже. Ресторан А будет заполнен, а ресторан Б останется пустым, хотя почти все думают, что он лучше. Это связано с тем, что люди могут наблюдать только действия других людей, но не знают их мнения. Если бы мнение было наблюдаемым, то все оказались бы там, где и хотели: в Б. Банержи предположил, что его модель может объяснить через стадное поведение как колебания моды, так и экономический выбор. Впоследствии ее адаптировали и для объяснения социальных феноменов типа революций.
По Банержи, если затраты, связанные со стадным поведением, велики, это рано или поздно приведет в действие механизмы, которые будут ему препятствовать. Нередки ситуации, когда первые в гонке имеют преимущества. Предельный случай того же эффекта — победитель получает все. Или, как еще говорят, пришедший вторым — это первый проигравший. Преимущество первого зашедшего в ресторан в том, что ему достается лучший столик. Если прийти поздно, то можно и в очереди постоять или вообще уйти несолоно хлебавши. Эти риски могут перевесить желание пойти в популярный ресторан, и человек может оказаться в менее раскрученном. Так в популярный ресторан может никто не пойти, и он может оказаться пустым.
Еще большие преимущества первых в очереди понятны на примере финансового рынка. Те, кто купил акции до того, как они стали модными, приобрели их гораздо дешевле, а поэтому больше заработают или понесут меньшие убытки.
Таким образом, каскад может быть переломлен. Гораздо легче поддаются слому так называемые негативные каскады — когда люди вместе пошли в неправильном направлении. Причем обычно это происходит внезапно. Для перелома негативного каскада достаточно того, чтобы информация о реальном состоянии дел стала публичной. В сказке Андерсена "Новое платье короля", которую ученые считают текстом о сломе негативного каскада, что король голый, заметил — и тем прервал каскад — мальчик. Не потому, что он был более информированным, не потому, что у него зрение лучше, а потому, что не обладал стадной логикой. Мал был, вот и говорил, что думал. Мальчик сказал — увидели все!
Развитием теории каскадов в приложении к политическим и общественным событиям занимается американский политолог турецкого происхождения Тимур Куран. Ему я обязана примерами революций в России, Иране и Восточной Европе. Помимо революций каскадом Куран считает некоторые проявления социального активизма, например яростную борьбу с курением в общественных местах, которая ведется сейчас в западных странах, борьбу Всемирного фонда дикой природы по защите гигантской панды, обеспокоенность уменьшением озонового слоя Земли. Люди, высказывающиеся публично на подобные темы, обычно стараются не собственное мнение излагать, а говорить политкорректные вещи. А на Западе сейчас считается корректным самому не курить и другим не давать. Поскольку люди любят высказывать "правильные" идеи, чтобы заработать репутацию в обществе, такие каскады, названные Кураном репутационными, гораздо устойчивее к внешним шокам, и их очень трудно развернуть — при всей схожести механизма с информационными каскадами.
В социальных информационных каскадах возникает феномен группового мышления, о котором говорил американский социолог Ирвинг Дженис в своей книге "Групповое мышление" 1977 года: члены идеологически сплоченной группы подгоняют свои мысли и выводы под то, что принято считать консенсусом. Группа дает иллюзию неуязвимости (ее члены чересчур оптимистичны, могут проигнорировать очевидную опасность и пойти на экстремальный риск), создает иллюзию морального поведения (ее членам кажется, что коллективное решение является правильным с моральной точки зрения независимо от его реальных этических последствий), группа слишком полагается на стереотипы (в частности, стереотипно негативным является образ тех, кто не входит в группу: кто не с нами, тот против нас), в группе происходит коллективная рационализация (опасения, высказываемые в противовес "мнению группы", "аргументированно" отбрасываются), возникают конформистское давление на тех, кто высказывается против мнений, убеждений или иллюзий группы, и самоцензура (ее члены перестают высказывать и доказывать мнения, противоречащие "мнению группы"). В результате создается видимость единогласного принятия решения (кажется, что если никто не высказался или не проголосовал против, то все и на самом деле согласны). Наконец, возникают самовыдвиженцы на роль защитников интересов группы — эти люди считают своим долгом охранять ее членов от информации, которая может нарушить умиротворенность. Дженис считает, что ошибки правительства США в военной сфере, такие как война во Вьетнаме или высадка в заливе Свиней на Кубе, связаны с принятием неадекватных решений в жестких группах.
"Арабская весна" застала врасплох всех, включая самых информированных политиков и дипломатов

"Арабская весна" застала врасплох всех, включая самых информированных политиков и дипломатов

Фото: РИА НОВОСТИ
В информационных каскадах по социальным вопросам групповое мышление, по Дженису, проявляет себя в том, что люди, у которых в результате изучения вопроса, опыта или встречи с несогласными развиваются сомнения относительно расхожего убеждения, могут обнаружить: обнародуй они свои взгляды, они станут непопулярными, а вероятность того, что в результате этого общественное мнение переменится, крайне невелика. Предпочитая молчать или даже высказаться в духе новой общей мудрости, они будут способствовать сохранению преобладающей в обществе линии и связанных с нею ошибочных взглядов. Но как только, так сразу: если общественное мнение переменится, они окажутся горячими сторонниками новой идеи, они всегда ими были, просто молчали, ведь все молчали.
Отсюда и внезапность революций. Тимур Куран переносит идею о двух полезностях на человека, принимающего решение о том, поддерживать существующий режим или нет: с одной стороны, он хочет действовать в соответствии со своими убеждениями, жить по совести, с другой — боится репрессий со стороны режима. В какой-то момент, когда в борьбу уже вовлечено большое количество людей, желание жить по совести перевешивает, и человек присоединяется к несогласным. А дальше — полицейский кричит, но демонстрант не отводит глаз, и революция началась. Существующий режим не мог наблюдать истинных предпочтений людей: если никто не высказывается против, то кажется, что все за, и революция становится неожиданностью. Джинн находился в бутылке, только в неоткупоренной и из темного стекла, пробка вылетела внезапно — от одного толчка, и он явился теперь во всей красе.
Как сформулировал Гавел во "Власти безвластных", Пражская весна 1968 года была лишь "финальным актом длинной драмы, которая разыгрывалась в театре духа и сознания общества". У начала этой драмы стояли люди, которые хотели жить по правде даже в самые тяжелые времена. Вирус правды распространился через слои лжи. Не попытка политических реформ была причиной пробуждения общества, а пробуждение общества было причиной попытки реформ.
Из теории каскада следует: чтобы не допустить революции, режим должен быть жестче, а не терпимее. Оппозицию нужно подавлять в зародыше. Не потому, что она сильна уже в зачаточном состоянии, а потому, что выход правды на поверхность может привести к непросчитываемым трансформациям в социальном поведении. А они однажды могут вызвать непредсказуемые политические последствия. Именно этой логикой Гавел объяснял в свое время изгнание Солженицына из СССР.
Смягчение же режима уменьшает боязнь репрессий за переход на сторону оппозиции и увеличивает вероятность революции. Это объясняет и "необходимость" террора после революции: чтобы удержать власть. Иначе разочарование в новом режиме быстро отвратит от него сторонников, и они с легкостью переметнутся обратно. По мнению Курана, российская революция стала возможной именно потому, что Николай II был мягким царем, слишком либеральным был и иранский шах: будь он диктатором, удержался бы дольше. О Горбачеве нечего и говорить.
Есть все основания полагать, что российские власти с этими соображениями знакомы. И что из нынешних событий на Украине будут сделаны выводы. Возможно, схожие с теми, которые были сделаны в 2004 году, после "оранжевой революции"

Ринат Закиров: Татар дөньясы бүген Татарстан белән бергә хәрәкәт итә

Ринат Закиров: Татар дөньясы бүген Татарстан белән бергә хәрәкәт итә




ZAKIROV-11
Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты рәисе Ринат Закировның БТК БКның киңәйтелгән утырышында сөйләгән чыгышын укып китик.
Газиз милләттәшләр! Хөрмәтле коллегалар!
Ел йомгакларына багышланган җыен уздыру – Бөтендөнья татар конгрессы эшчәнлегендәге традицияләрнең берсе. Инде 11нче тапкыр Казанда Бөтендөнья татар конгрессының киңәйтелгән утырышы уза. Шунысын да әйтергә кирәк, бүгенге җыелыш алдыннан, кичә Башкарма комитет каршында эшләп килүче даими комиссияләрнең утырышлары узды.
Ә хәзер ел дәвамында башкарылган эшләр турында әйтергә телим.  Һәм шушы татар дөньясы бүген Татарстан белән бергә хәрәкәт итә дип әйтергә тулы нигез бар. Мондый уңышлар күктән төшкән бәхет түгел, алар Бөтендөнья татар конгрессының һәм бөтен дөньяга сибелгән халкыбызның тырышлыгы нәтиҗәсе. Барыгыз да күреп торасыз, бүген Татарстан читтәге татарларга таянып күп эшләр алып бара. Әлеге эшләр Республика ярдәме белән бик күп юнәлешләрдә бара, әйтик, сабантуйлар уздыруда, балаларны уку әсбаплары белән тәэмин итүдә, мәчетләр төзү эшендә, милли – мәдәни үзәкләр оештыруда, татар тарихына багышланган һәйкәлләр һәм музейлар ачуда, татарча көрәш турнирлары, ат чабышлары уздыруда. Шунысын да әйтергә кирәк, тагы бер матур гадәт гамәлгә кереп бара. Татар тормышын үстерүгә багышланган проектларга Татарстан Президенты грантларын тапшыру – үзе бер яңа, рухландыргыч күренеш.
Тарихи ватаныбыз Татарстанның, татар башкаласы Казанның даны дөньяга киң таралап килә. Төрле юнәлешләрдә бара торган безнең хәрәкәттә сез җитәкләгән татар оешмаларының да үз урыны бар. Бу өлкәдә Татарстанның төбәкләрдәге һәм чит илләрдәге вәкилллекләре дә актив эшли. Әйтик, Мәскәүдә һәм Ташкент каласында уза торган Татарстан көннәре анда яшәүче милләттәшләребезнең зур бәйрәменә әверелде. Бу чараларны оештыруда Татарстан вәкилләренең әһәмияте гаять зур. Гомумән, төбәкләрдә һәм чит илләрдә уза торган зур күләмле чараларда Республика делегацияләренең катнашуы милләттәшләребезне Татарстанга тагы да якынайта. Без Татарстан Президенты Рөстәм Миннихановка бик рәхмәтле. Күреп торабыз, ул ил буйлап та, чит илләргә дә бик күп йөри. Вакыты искиткеч тыгыз булуына карамастан, һәр барган җирендә ул татар җәмәгатьчелеге белән очрашмыйча калмый. Әйтергә кирәк, нәкъ шушы очрашулар нигезендә конгрессның да, урындагы оешмаларның да эш юнәлешләре билгеләнә. Мондый очрашулардан соң Президент тарафыннан Татарстан хакимиятләренә, төрле оешмаларга беркетмә нигезендә күрсәтмәләр бирелә. Татар конгрессы да бу эштән читтә калмый.
Быел да киң җәелгән Сабантуй хәрәкәте үзен халкыбызны җәлеп итә торган масштаблы чаралар сыйфатында күрсәтте. Төмән җирендә узган гомум федераль сабантуй, Пермь краеның атаклы Бардасында узган Бөтенрусия авыл сабантуе, болар, һичшиксез, татар халкының бай мәдәниятен, матур традицияләрен бөтен илгә күрсәтә алды. Илебезнең бик күп төбәкләреннән килгән милләттәшләребез шушы чаралардан көч-дәрт алып, рухланып, канатланып туган якларына таралдылар.
Сабантуй хәрәкәте Русиядә генә түгел, дөньяның 23 илендә үзенең лаеклы урынын алды. Әйтик, Казахстанның Уральски шәһәрендә узган илкүләм Сабантуенда бөтен төбәкләрдән килгән делегацияләр катнашты. Әлеге бәйрәмдә Татарстан Президентының катнашуы аны зур халыкара вакыйгага әйләндерде. Әйтергә кирәк, татар Сабантуйлары Алма-ата һәм Семи шәһәрләрендә дә шулай ук Татарстан җитәкчеләре катнашында узды.
Елдан ел татар тарихына багышланган вакыйгалар саны артканнан арта бара. Быел Чувашстанда II Бөтенрусия ат чабышлары узды. Бу ярышларның бөтен чыгымнарын Ульян каласында яшәгән Шыгырдан авылы егете милләттәшебез Фәрит Әюпов үз өстенә алды. Шушы елда гына, Әстерхән, Мәскәү шәһәрләрендә. Барда районы үзәгендә бөек татар шагыйре Габдулла Тукай истәлегенә һәйкәлләр ачылды. Казахстанның Уральски шәһәрендә Тукай яшәгән йортка Татарстан ярдәме белән ремонт ясалды. Бу өлкәдә әле эшләребез бик күп, чөнки һәр төбәктә татар тарихы белән бәйле ядькәрләр җитәрлек. Әйтик, Казахстанда Нәҗип Җиһанов һәм Латыйф Хәмиди, Үзбәкстанда Чыңгыз Әхмәров, Мордовиядә Габдрахман Әпсәләмов, Тамбовта Хади Такташ, Уралда Нияз Даутов, Түбән Новгородта Рәшит Ваһапов һәм Хәйдәр Бегичев, Әзербайдҗанда Газиз Гобәйдуллин кебек шәхесләрнең һәрберсе, һичшиксез, һәйкәлләр һәм музейлар ачуга лаек. Биредә утырган милли оешмалар лидерларына шуны әйтәсем килә, әлеге эшләр искиткеч сәяси әһәмияткә ия. Беренчедән, бу татарның бөек шәһесләрен дөньяга таныта, икенчедән татар халкының илдә тоткан урынын билгели, өченчедән, сезнең хакимиятләр белән хезмәттәшлек итә алуыгызны күрсәтә.
итог 2
Моңа өстәп шуны да әйтергә була, бик күп төбәкләрдә милләттәшләребез депутатлар булып сайланалар. Билгеле, депутат статусын алу – ул мөмкинлекләрне күпкә арттыру дигән сүз. Шуңа күрә милли оешмаларга шушы депутатларга таянып тарихи шәхесләребезне мәңгеләштерү юнәлешендә эшне активлаштырыга кирәк. Монда безнең үрнәк алырлык оешмаларыбыз бар. Әстерхан каласындагы татар лидеры Әнвәр Алмаев турында аерым әйтәсем килә. Аның тырышлыгы белән соңгы елларда бу шәһәрдә бик күп эшләр эшләнә. Әнвәр әфәнде бу эшләргә урындагы татар депутатларын да тарта алды. Әстерхан шәһәрендә ачылган Тукай һәйкәле, Ак мәчетне үзгәртеп кору да шушы бердәмлекнең җимешләре булып тора. Әлбәттә, бу эшләрдә Татарстан ярдәме дә шактый булды. Әстерхандагы татар депутатларының җыелышып Казанга килүләре дә һәм республика җитәкчеләре белән очрашулары да милләттәшләребезгә зур эшләрендә этәргеч булгандыр дип уйлыйм. Безгә барыбызга да эшләрне шушындый масштабта алып барырга кирәк.
Барыбызга да мәгълүм, туган телне өйрәнү һәм саклау мәсьәләсе елдан-ел кискенләшә бара. Әлбәттә моның сәбәпләре төрле-төрле. Дөнья күләмендә бара торган глобализация шаукымы да безне әлеге мәсьәлә белән тагын да тырышыбрак шөгыльләнергә мәҗбүр итә. Тормышыбызда да телне саклау мәсьәләләре гел каршылыкларга очрап тора. Әйтик, мәгариф өлкәсендә 20 ел бара торган реформалар гына да бу эшкә күпме зыян салды. Илдә татар мәгълүмат мөһите шул хәтле кысылды, хәтта совет чорында булган дәрәҗәдән дә түбән тәгәрәдек. Әйтик, совет чорында үзәк радио-телевидение каналларыннан даими рәвештә татарча концерт-спектакльләр, махсус тапшырулар булып тора иде. Ә бүген шулар урынына үзәк каналларга масскультураның иң түбән сыйфатлы, яшьләрнең зәвыгын боза торган продукция кереп урнашты. Билгеле, аны җитештерүчеләргә синең туган телең дә, милли мәдәниятең дә кирәк түгел.
Сез беләсез, Татар конгрессы үзенең беренче көннәреннән башлап мәгариф мәсьәләләренә аеруча зур әһәмият бирә. 90 нчы елларда халкыбыз да бу өлкәдә зур активлык күрсәтте, халык ихтияҗларын танып Татарстан җитәкчелеге дә милли мәгариф системасын торгызу һәм үстерү эшенә ныклап алынды. Нәкъ шул елларда Казанда һәм республика шәһәрләрендә, район үзәкләрендә дистәләгән татар мәктәпләре, гимназияләре, төрек-татар лицейлары ачылды. Казан каласында татар гуманитар институты эшли башлады, яшьләребез анда бик теләп укырга керәләр иде. Казан дәүләт университетында аерым бер татар теле, әдәбияты һәм тарихы факультетыты ачылды. Шулай ук Татарстан югары уку йортларында да татар телле группалар туплана башлады, алар күп фәннәрне татарча укыдылар. Һичшиксез, боларны милләтебезнең зур казанышы булды дип танырга кирәк. Дөресен әйткәндә, шушы булган уңышларны искә төшереп, бүгенге чигенү-югалтуларның зыянын тирәнрәк аңлый башлыйсың.
Танырга кирәк, соңгы елларда Татарстан мәгарифен дә миллилектән ерак торган шәһесләр җитәкләде. Моның да зыяны үзен нык сиздерде. Менә, ниһаять, Татарстан мәгариф һәм фән министырлыгын милли проблемаларны тирән аңлаган, бу өлкәдә үзен бик яхшы күрсәткән шәхес җитәкләде. Ул озак еллар алдынгы Актаныш районын җитәкләгән Энгель Фәттахов. Без беренче көннән үк Энгель Нәвапович белән тыгыз элемтә урнаштырдык. Хәер, ул Бөтендөнья татар конгрессының күптәнге дусты, без аның белән инде озак еллар хезмәттәшлек алып барабыз. Әлбәттә, Энгель әфәнде җитәкче булып килгән мәгариф өлкәсе бик авыр хәлдә иде, ул әле дә җиңел түгел, әмма яңа министр вәзгыятьне уңай якка үзгәртә башлады дисәк, ялгышмабыз. Әйтик, Татарстанның 16 район үзәгендә татар мәктәпләре калмаган иде. Ә менә быел, яңа уку елына кергәндә, андый район үзәкләренең саны җидегә генә калды. Бу бик өметле борылыш, димәк, район җитәкчеләре дә аңлый башлаган: милли мәгарифне торгызу-ул Татарстан Республикасының җитди сәясәте. Монда бернинди икеле-микеле уеннар булырга тиеш түгел. Юкка гына яңа мәгариф министрының рәсми статусын көчәйтмәделәр, ул бүген Татарстан премьер–министры урынбасары да.
Ничек инде татарлар күпләп яшәгән Балтачта һәм Нурлатта әлегә хәтле бер генә татар мәктәбе дә булмасын. Бу бернинди дә әхлак кагыйдәләренә сыймый. Туган телгә мондый мөнәсәбәт, турысын әйтик, халкыбызны юлдан ядыра, үз милләтеңнәң читлаштерә.
Монда минем сезгә бер кызыклы мисал китерәсем килә. Мин Арча районыннан сайланган Дәүләт Советы депутаты. 1 сентябрьдә, “Белем бәйрәме” көнендә миңа район үзәге мәктәпләрендә булырга туры килде. Шунда татар гимназиясе дип аталган уку йортында бер күренеш мине бик хәйранга калдырды. Биредә бер генә фәнне дә татар телендә укытмаулары, татар телен чит тел дәрәҗәсендә генә, предмет буларак кына укытулары ачыкланды. Гимназия директоры мондый хәлне берничек тә аңлата алмады. Бу хәлдән соң без башка татар гимназияләрендә дә туган телдә укытуның торышы белән кызыксындык. Һәм, әйтергә кирәк, мондый күренеш шактый таралып өлгергән булып чыкты. Без турысын әйтергә тиеш, мәктәпләребезне мондый хәлгә республика мәгариф һәм фән министрлыгының элеккеге җитәкчеләре китереп җиткерде. Уйлап карагыз, республика урта мәктәпләренең 9нчы сыйныфында татар теле буенча тапшырыла торган төп имтиханны укучыларның теләгенә генә калдыру – милләтебезгә каршы кылынган чын җинаять дип бәяләнерлек хәл. Моның нәтиҗәсе коточкыч: быел мәктәп тәмамлаучылар арасында татар теленнән бердәм дәүләт имтиханын тапшырырга теләүче бердән бер укучы табылган. Әгәр бүген университетның татар теле бүлегенә керергә теләүчеләр саны нык кимегән икән – бу, әлбәттә, шушы ямьсез уеннар нәтиҗәсе.
Әлеге хәлләрдән чыгу йөзеннән без ашыгыч чаралар күрүне тиеш дип таптык. Беренчедән, Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты структурасында милли мәгариф бүлеген булдырдык. Ул республика шәһәрләре һәм район үзәкләре мәктәпләрендә туган телдә укыту мәсьәләләрен контрольгә алды. Быел яз без татар теле буенча I халыкара олимпиада уздырган идек. Министрлыкның яңа җитәкчелеге белән без II халыкара татар теле олимпиадасын зур күләмдә бөек Тукайның туган көненә туры китереп апрель аенда уздырырга килештек. Аның йомгаклау кичәсе Муса Җәлил театрында 26 апрель көнне меңләгән кеше катнашында узачак. Шунда туган телебезне нык яраткан һәм яхшы белгән яшьләребез халык алдында тиешле бәяләрен алачак. Мин ышанам, бу бәйгенең җиңүчеләре белән бергә туган телебезнең дә дәрәҗәсе һичшиксез күтәрелер.
Мәгариф өлкәсенә кагылган тагын бер проект турында әйтәсем килә. Сүз Казанда милли интернат-гимназия булдыру турында бара. Мондый мәктәп булдыру – ул бөтен татар дөньясының күптәнге хыялы. Былтыр бу изге эшкә Татарстан президенты да үзенең фатихасын бирде. Бүген Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгы әлеге гимназиягә җир алу һәм проект документларын әзерләү белән мәшгуль. Әлбәттә, Казанда мондый интернат-гимназия ачылса, бу бөтен татар халкы өчен искиткеч зур вакыйга булачак. Бирегә төрле төбәкләрдән һәм илләрдән килгән сәләтле балалар, һичшиксез, милләтебез алгарышына хезмәт итәчәк.
Мәгариф мәсьәләләре безнең җирле оешмалар эшчәнлегендә дә тиешле урын алып тора. Әле соңгы вакытларда гына да Свердлов, Ульян, Самара өлкәләрендәге татар теле укытучыларының зур җыеннарында катнашырга туры килде. Әйтик, Екатеринбургта мондый җыенны Татарстан вәкиллеге оештырган булса, Ульян каласында Өлкә милли мөхтәрияте, ә Самарада “Дуслык” татар җәмгыяте башлап йөрде. Җыеннарда шулай ук Татарстан мәгариф һәм фән министрлыгы вәкилләре дә эшлекле катнашты. Болар, һичшиксез, өметле күренеш, ни генә сөйләмәсеннәр, халкыбыз милли мәгариф мәсьәләләренә битараф түгел. Шул ук Самара шәһәрендә ата-аналар милли оешмалар белән бергәлектә инде икенче татар гимназиясен ачу нияте белән янып йөриләр. Бүген биредә 16 ел дәвамында эшләп килгән “Яктылык” мәктәбе укырга теләүчеләрнең гаризаларын канәгатьләндереп бетерә алмый. Димәк, анда татарча укыту һәм тәрбия сыйфаты югары. Бүген бу мәсьәләдә җирле хакимиятләр белән өметле сөйләшүләр бара. Самарада тагын бер татар мәктәбе ачылачагына без ышанабыз һәм андагы милли лидерларга бу эштә уңышлар телибез.
Соңгы елларда Татарстан җитәкчелеге читтә яшәүче яшь милләттәшләребезне республика югары уку йортларына укырга китерү эшенә игътибарны арттырды. Бу бик өметле күренеш, чөнки төбәкләрдәге милләттәшләребезгә үзләренә кирәк кадрларны әзерләргә мөмкинлек бирә. Кирәк икән сезгә татар теле укытучысы, үзешчән сәнгать җитәкчесе, татар телле хәзрәт, рәхим итеп, балаларыгызны Татарстан югары уку йортларына җибәрегез. Әлбәттә, яшьләр башка һөнәрләр үзләштерергә теләсәләр, андый мөмкинлекләр дә бар. Быел гына да Татарстан югары уку йортларына 400 дән артык читтән килгән яшь милләттәшебез укырга керде. Әмма Татарстанның бу өлкәдә мөмкинлекләре күпкә артык, рәхим итеп, җибәрегез яшьләрегезне бирегә, һәркемгә урын табылыр.
Кызганыч, бу бик кирәк эштә әлегә оешканлык җитеп бетми. Без инде күптән әйтеп киләбез, гариза-документларыгызны алдан ук җибәреп куегыз. Бүген Бөтендөнья татар конгрессы сайтында укырга керергә теләүчеләргә алдан теркәлергә мөмкинлек бар, моны да онытмагыз. Безнең халык нигәдер соңгы минутта гына хәрәкәткә килә, шуннан төрле аңлашылмаучанлыклар, җитешсезлекләр килеп чыга. Җәмәгать, әйдәгез оешканрак булыйк, укырга керергә теләүчеләрнең исемлеген яз башына ук булдырыйк.
Шунысын да билгеләп үтәсем килә, бүген Казан югары уку йортлары, андагы яшәү, көнкүреш шартлары илдә иң яхшылардан санала. Шулай булгач, безгә дә бу өлкәдә урнашкан мөнәсәбәтләрне үзгәртергә кирәк. Казанда уку, биредә белем алу һәр татар баласы өчен дәрәҗә булсын. Яшьләребез биредә белем алу белән генә чикләнмәс, туган телебезне, мәдәниятебезне, тарихыбызны үзләштерер, димәк, татар мохитен да ныгытыр.
Биредә Татар конгрессының Татарстан шәһәрләре һәм районнарындагы җирле оешмалар җитәкчеләре дә утыра. Республикада төп эшләрне дәүләт оешмалары алып барганга күрә без милли мәсьәләләрне нигездә аларга таянып хәл итә идек. Ләкин мәгариф өлкәсендә соңгы вакытта килеп чыккан вәзгыять сезне дә ныклап эшкә җигүне таләп итә. Безгә инде милли мәгариф өлкәсендә барган чигенүләрне туктатырга кирәк. Үзебезнең Татарстанда, татар гимназияләре дип аталган кайбер уку йортлары бер генә фәнне дә татарча укытмый торган дәрәҗәгә килеп җиттек. Әлки районы үзәге Базарлы Матакта Нәби Дәүли исемен йөрткән уку йорты күптән инде татар гимназиясе булудан туктаган. Аның директоры хөкүмәт карарлары булуына карамастан, аларны үтәмичә гимназиягә бөтенләй башка юнәлеш биргән, биредә туган телдә укытуның эзе дә калмаган.  Югыйсә районнардагы конгресс оешмалары мондый башбаштаклыкны вакытында күреп алырга һәм чаң сугарга тиешләр. Нишләп соң безнең Матактагы оешманы 6 елдан бирле җитәкләгән Азат Низамиев моны күрмәгән? Бүген вәзгыять төптән үзгәрде, туган телдә укыту мәсьәләләренә игътибар нык артты. Шуңа күрә бу залда утырган һәркемгә мөрәҗәгать итәм: әйдәгез, мәгариф өлкәсендә югалтылган позицияләрне кире кайтарыйк, ата-аналарга аңлату эшләрен киң җәелдерик.
Татарстан җитәкчелеге бүген бу мәсьәләләргә зур игътибар бирә. Шул ук республика мәгариф һәм фән министрлыгында күптәп түгел милли мәктәпләр өчен махсус идарә яңадан торгызылды. Берничә ел элек кыскартылган район-шәһәр мәгариф бүлекләренең мили мәктәп буенча урынбасарларын кире кайтару да шулай ук өлгергән мәсьәлә.
Бер заманны гөмер-гөмергә татар мәктәбе дип аталган уку йортларына әллә нинди сәер исемнәр бирә башладык. Бүген хәтта татар башкаласы Казанда да “татар гимназиясе” дип түгел, ә “гимназия с татарским языком обучения” дигән такталар эленеп тора, аны бит Мәскәүдән килеп элмәгәнләр. Мәктәп исемнәре тирәсендә уеннар күптән башланды, без моңа каршы дәшмәдек. Ә бит болар гасырлардан килгән татар мәктәбеп юкка чытарырга юнәлтелгән гамәлләр. Мәгариф законында мәктәп исемнәре турында бер сүз дә юк, димәк, мондый үзгәрешләр директив хатлар нигезендә генә кертелгән. Әгәр без мең еллык тарихы булган милли мәгарифне торгызырга алыиганбыз икән, аңа карый торган уку йортларының да исемнәре “татар мәктәбе, татир гимназиясе” булырга тиеш.
20 ел бара торган базар шартларында татарның булдыклы эшмәкәрләр катламы барлыкка килде. Һәр төбәкнең андый кешеләре җитәрлек, иң мөһиме, аларның милли тормышка ярдәме, йогынтысы елдан-ел үсә бара. Бер ун еллап элек татар конгрессы төбәкләрдәге эшмәкәрләр белән хезмәттәшлекне уңышлы гына башлап җибәргән иде. Аерым көчле төбәкләрдә һәм илләрдә татар эшмәкәрләре тырышлыгы белән “Татарстан” сәүдә йортлары барлыкка килде. Алар үз вакытында Татарстанда җитештерелгән тауарны шул төбәкләрдә сатуны оештыра алдылар. Бу сәүдә йортлары тарафыннан җирле милли оешмаларга да ярдәм күрсәтелеп килде. Сәүдә йортларының һәм милли оешмаларның уртак эшчәнлеге нигезендә без Татарстан икътисад һәм сәүдә министрлыгы белән бик файдалы хезмәттәшлек оештыра алдык. Ул елларда бик күп эшлекле кешеләрне җәлеп иткән “Татарстанның эшлекле хезмәттәшләре” дигән зур күләмле форумнар уза иде. Аларның ни дәрәҗәдә әһәмиятле булуларын шуннан да күрергә була: һәр елны анда Татарстан премьер-министры үзе катнашты. Ул җыеннарда катнашкан эшмәкәрләр Татарстан белән хезмәттәшлеккә зур өметләр баглаган иде. Ләкин соңгы елларда бу өметле күренеш, ни кызганыч, юкка чыкты. Ә бит читтәге милләтәшләребез бу форумнарның уздырылуын көтә, әйтик, Томски өлкәсендәге сәүдә йорты җитәкчесе быел Татарстан президентының эшлекле сәфәре вакытында аңа бу мәсьәлә белән турыдан-туры мөрәҗәгать итте.
Татар дөньясында киң таралган эшмәкәрлекнең тагын бер төре турында әйтәсем килә — ул авыл эшмәкәрлеге. Без бу хәрәкәтне татар авылларын саклап калу эшендә төп көч дип саныйбыз. Без моның шулай икәнен нык алга киткән авылларыбызның тәҗрибәсендә күрәбез. Шушы бай тәҗрибәне тарату йөзеннән конгресс һәр елны Казанда Бөтенрусия татар авыллары эшмәкәрләре җыеннарын уздыра башлады. Әлеге җыеннар кыска вакыт эчендә халыкта зур абруй казанды, анда Татарстан президенты да катнашмыйча калмый. Соңгы җыенда президент Казанда “Агропромпарк” дип аталган базар ачылу турында хәбәр итте, төрле төбәкләрдән, районнардан килгән эшмәкәрләр әлеге хәбәрне зур канәгатьлек белән кабул иттеләр. Рөстәм Нургалиевич бу мәсьәләдә үзенең күрсәтмәләрен дә биргән иде. “Агропромпарк” ачылуга елга якын вакыт үтеп барса да, әлегә аның эшчәклегенә эшмәкәрләр дә, халык та ризасызлык белдерә. Бәлки, базар хуҗалары бөтен илдән татар эшмәкәрләре ялынып килеп чиратка басарлар дип уйлаганнардыр, ә безнеңчә аларга хуҗалар тарафыннан тап-гади җылы караш җитмәде кебек. Бирегә бик теләп килеп урнашканнары да бераздан кире кайтып китү ягын кулай күрделәр. Киләсе елның март аенда авыл эшмәкәрләренең III җыены узачак. Хөрмәтле коллегалар, әйдәгез бу җыенга әзерлекне бүгеннән башлыйк, һәр төбәк җыенга үзеннән иң булдыклы, тәҗрибә уртаклашырлык эшмәкәрләр җибәрсен иде.
Узып барган 2013 ел төрле чараларга бик бай булды, алар арасында иң күркәме, әлбәттә, Дөнья студентлары Универсиадасы иде. Безнең оешмаларыбыз да әлеге спорт бәйрәменнән читтә калмады. Бик күп төбәкләрдән, чит илләрдән сез җибәргән вәкилләр Татарстан кунаклары рәвешендә бәйрәмдә катнаштылар. Килешәсездер, Универсиаданың уңышын илебез генә түгел, бөтен дөнья таныды. Һичшиксез, Универсиада Татарстанны да, халкыбызны да дөнья майданына чыгарды.
Ел дәвамында узган күп кенә күләмле чаралар татар халкының бердәмлеген ныгытты, алар телебезне, динебезне, мәдәниятыбызны саклау юлында яңа көчле адымнар булдылар.
Съезд карарларын тормышка ашыру йөзеннән Бөтендөнья татар конгрессы Башкарма комитеты каршында Магълүмати-аналитик идарә эшли башлады. Шушы идарә тырышлыгы белән конгрессның яңа сайты һәм “Дөнья” мәгълүмат студиясе барлыкка килде. Бүген безнең сайтның презентациясе булачак, шунда аның эшчәнлеге белән якынрак танышырга мөмкин булыр. Сезгә таныш булган “Халкым минем” гәзите, “Яңа гасыр” каналында “даими чыгып килә торган “Халкым минем” тапшырулары ел дәвамында чыгып килделәр һәм киләсе елда да эшләрен дәвам итәчәк. Җирле оешмалар җитәкчәләренә шуны әйтәсем килә: кайбер төбәкләрдә татар тормышын җанландыру өчен булган мөкинлекләрдән файдаланмыйлар. Әйтик, “Халкым минем” гәзите гомумрусия каталогына кертелгән, димәк, аны илнең теләсә кайсы төбәгендә яздырып була. ТНВ-телевидение каналы белән дә шундый ук хәл, спутник антеннасы куйсаң, аны дөньяның кайсы илендә дә карап була, Русия төбәкләрен әйтеп тә тормыйм. Эшләребез алга барсын дисәк, без бөтен мөмкинлекләрдән дә файдаланырга тиеш.
Халкыбызның милли мәнфәгатьләрен яклау татар оешмаларына зур җаваплылык өсти, бигрәк тә аларның лидерларына. Ә шундый уңган, булдыклы лидерлар бездә җитәрлек. Бик күпләренең исемнәре үзләре яшәгән төбәкләрдә генә түгел, бөтен татар дөньясында билгеле. Аларның зур эшчәнлеген танып, Татарстан Республикасы җәмәгать эшенә зур өлеш керткән милләттәшләребезгә ел саен дәүләт бүләкләрен тапшырып килә. Димәк, берәүчең дә лаеклы хезмәте күләгәдә калмый, аны халык та, дәүләт тә югары бәяли.
Әмма кызганыч, безнең уртак эшләребездә тискәре мисаллар да очрап тора. Әйтик, Украина башкаласы Киевта “Туган тел” татар җәмгыяте төрле ыгы-зыгыларга кереп баткан. Оешманың озак еллар җитәкчесе булып торган Канәфия Хөснетдинов бүген инде Украинадагы төбәк оешмалары ышанычын югалткан. Татарстан тырышлыгы белән булдырылган Киевтагы Татар мәдәнияте йорты да аның шәхси мәнфәгатьләренә генә хезмәт итә. Шунысы юанычлы, мондый мисаллар әлегә сирәк очрый. Бөтендөнья татар конгрессы Украинадагы милләтәшлеребез әлеге эшләрне тәртипкә салыр дип ышана. Хөрмәтле коллегалар, мин сезгә боларны гыйбрәт алыр өчен сөйлим, мондый күренеш безнең сафларда гомүмән булырга тиеш түгел.
Соңгы арада татар конгрессына тагын бер мәсьәлә буенча мөрәҗәть итүчеләр күбәйде. Бу мөрәҗәгатьләр галимнәр тарафыннан эшләнә торган Русия тарихының яңа концепциясенә кагыла. Дөрес, бу эштә Татарстан ягыннан Рафаил Хакимов җитәкләгән тарих институты да катнаша. Алар тырышлыгы белән Русия тарихының әлеге концепциясе татар халкының да мәнфәгатьләренең шактый өлешен искә алды. Ләкин әлегә бер бик четерекле мәсьәлә хәл ителмәгән, ул да булса Алтын Урда дәүләте тарихын яктырту. Тәкъдим ителгән концепция буенча татар халкының Алтын Урда дәүләте белән бәйләнеше юк булып чыта. Ә бу тарихи дөреслеккә һич туры килми, чөнки дөнья тарихында бу чор бик тәфсилләп яктыртылган. Шушы мәсьәлә буенча Бөтендөнья татар конгрессы бу эшләрнең башында торган Дума рәисе Сергей Нарышкинга хат белән мөрәҗәгать итте. Аның тексты белән сез конгресс сайтында таныша аласыз. Бу татар халкының күптәнге йөрәк ярасы. Чөнки мәктәп дәреслекләрендә гел “татар-монгол игосы” турында сөйләү нәтиҗәсендә төрле төбәкләрдә татар балаларын җәберләү очраклары еш булып тора иде. Моңа чик куярга вакыт җитте.
Еллар үткән саен Татар конгрессы башлаган эшләрнең масштабы, офыклары киңәя бара. 20 елдан артык барган хәрәкәтнең нәтиҗәләре дә бүген ачык күренә, безнең сафлар елдан-ел ныгый, киңәя, буыннар алышына, яңалары килә. Ләкин бер нәрсә үзгәрешсез кала, ул халкыбызның көчле рухы, киләчәккә омтылышы. Димәк, халкыбыз яши, алга бара. Безгә сезнең белән шушы зур эшләрдә катнашырга насыйп булган икән, — сынатмыйк, бергә булыйк, бердәм булыйк.