ВО ИМЯ АЛЛАХА МИЛОСТИВОГО И МИЛОСЕРДНОГО
ﺑﺳﻡ ﺍﷲ ﺍﻟﺭﺣﻣﻥ ﺍﻟﺭﺣﻳﻡ
Аллах в переводе на русский - Бог, Господь, Всевышний

НДП ВАТАН tatar halyk firkasy. Rahim itegez!


ОТКРЫТОЕ ПИСЬМО ПРЕЗИДЕНТУ РФ ПУТИНУ О ПРЕДОСТАВЛЕНИИ ЯЗЫКАМ КОРЕННЫХ НАРОДОВ РФ СТАТУСА ГОСУДАРСТВЕННЫХ ЯЗЫКОВ РФ https://irekle-syuz.blogspot.com/2015/05/blog-post_72.html

ХОРМЭТЛЕ МИЛЛЭТТЭШЛЭР ПОДДЕРЖИМ СВОЕГО ТАТАРСКОГО ПРОИЗВОДИТЕЛЯ! ПЕРЕЧЕНЬ ТАТАРСКИХ ФИРМ. СПИСОК ОТКРЫТ!

l

УЯН ТАТАР! УЯН! стихотворение

http://irekle-syuz.blogspot.ru/2015/07/blog-post_79.html

зеркало сайта https://ireklesyuzweb.wordpress.com/

Азатлык Радиосы

среда, 18 июля 2012 г.

Татарский национализм 3.0


Татарский национализм 3.0 | 17.07 20:45

Ветераны татарского национального движения создали в республике организацию, альтернативную одиозной националистической структуре «Азатлык» - Татарский патриотический фронт «Алтын Урда» (ТПФ «Золотая Орда»). Основанная экс-азатлыковцем Данисом Сафаргали, «Алтын Урда» являет собой образец «повзрослевшего» татарского национализма. Пребывая в жесткой конфронтации с правящим режимом и называя себя сторонниками конфедеративного устройства России, золотоордынцы, тем не менее, не поддерживают сепаратистов и не склонны апеллировать к широкой аудитории радикальными заявлениями. 
Татарское националистическое движение переживает период активности. В республике создана еще одна организация - татарский патриотический фронт «Алтын Урда». Ее лидером стал Данис Сафаргали, в прошлом член движения «Азатлык». 
ТПФ «Алтын Урда» - националистическое  движение,  в уставных целях которого - препятствие ассимиляции татарского народа, сохранение его единства и культурных догматов.

«Очень не хочется, чтобы татарский народ, у которого есть своя политическая история, своя государственная история, был просто биомассой, каким-то генетическим материалом», - говорит лидер золотоордынцев.

Идеологически новая организация похожа на одиозное движение Союз татарской молодежи (СТМ) «Азатлык», известное в Казани митинговым противостоянием с русскими националистами и Обществом русской культуры (ОРК). От СТМ «Алтын Урда» отличается идеологической гибкостью. Золотоордынцы не призывают к сепаратизму, полагая, что «отделять Татарстан от России и от всей остальной массы татар было бы глупо и неоправданно политически».
В то же время активисты татарского патриотического фронта называют себя конфедералистами и выступают за экономическую автономию Казани  от Московского Кремля. Образно выражаясь, «Алтын Урда» можно назвать татарским национализмом «три точка ноль». Лидер организации относит себя к числу либералов, находящихся «в жесткой оппозиции политике Путина».

Сафаргали стоит в оппозиции и так называемой идеологии булгаризма, которую исповедует  первый президент Татарстана Минтимер Шаймиев.

ТПФ «Алтын Урда» на первых порах будет занят главным образом просветительской работой, и своих целей организация планирует добиваться общественной деятельностью. 
Руководитель Приволжского института региональных и этнорелигиозных исследований РИСИ Раис Сулейманов сомневается в успехе новой организации. 
«Эта организация своего рода противодействие навязываемой Минтимером Шаймиевым концепции булгаризма. Я это называю «политическое золотоордынство». У политического золотоордынства нет будущего, пока это не будет поддержано государством, республиканскими властями.

Булгаризм, по определению Раиса Сулейманова,  - это  концепция этногенеза татар, согласно которой современные казанские татары являются прямыми потомками населения средневековой Волжской Булгарии. В свою очередь золотоордынство применительно к политике - это идеология татарского национализма, культ Золотой Орды.
Артем Малютин 
ТПФ Алтын Урда
#алтынурда   http://vk.com/altin_urda

ТПФ Алтын Урда заявляет ,что данная статья ( kazanweek ) немного искозила позицию ТПФ Алтын Урды. Мы ТПФ Алтын Урда не против независимости Татарстана, считаем что данный вопрос может решить только народ Татарстана на референдуме.

Ответ М.Солонину про коммунистов

Ответ М.Солонину про коммунистов
http://aillarionov.livejournal.com/444113.html
 В комментариях к одному из предыдущих постов М.Солонин спрашивает своего собеседника: «Нет, я понимаю, почему коммунисты не нравились Маннергейму или Черчиллю. А чем вам коммунисты не нравятся?» В принципе, как заметил тот же автор, правда, по другому поводу, если такое надо объяснять, то объяснять уже ничего не надо. Но я все же попробую. Именно потому, что этот вопрос прозвучал не в 1917 г., не в 1936 г., даже не в 1956 г., а в 2012 г. И именно потому, что он прозвучал от человека, казалось бы, занимающегося историей нашей страны, к несчастью, знакомой с коммунистами и коммунизмом не понаслышке. Именно поэтому этот вопрос показался мне заслуживающим ответа. Ниже он и следует – ответ М.Солонину на вопрос: «Почему многим людям в мире не нравятся коммунисты? Особенно тогда, когда они рвутся к государственной власти». Некоторые гражданские войны, начатые или спровоцированные коммунистами в ХХ веке Страна, годы Оценка числа погибших, тыс.чел. Погибшие в процентах к населению страны на начало войны 1 Россия, 1917-1922 2700 1,69 2 Финляндия, 1918 36,6 1,17 3 Китай, 1927-1950 5000 1,03 4 Испания, 1936-1937 500 2,02 5 Греция, 1946-1949 158 2,13 6 Корея, 1950-1953 2424,9 8,00 7 Лаос, 1953-1975 70 3,50 8 Куба, с 1953 г. 92,1 1,50 9 Вьетнам, 1955-1975 4000 14,44 10 Конго, 1960-1966 200 1,20 11 Гватемала, 1960-1996 200 4,88 12 Сев.Йемен, 1962-1970 100 1,63 13 Бирма/Мьянма, с 1962 г. 701 2,97 14 Родезия, 1964-1985 53 1,17 15 Колумбия, с 1964 г. 200 1,10 16 Нигерия, 1967-1970 3000 5,89 17 Камбоджа, 1970-1979 2450 33,13 18 Чили, 1973 2,3 0,02 19 Эфиопия, 1974-1991 1400 4,05 20 Ангола, 1975-2002 500 8,50 21 Мозамбик, 1977-1992 1000 9,01 22 Никарагуа, 1978-1979 70 2,68 23 Афганистан, с 1978 г. 3000 19,61 24 Перу, с 1980 г. 70 0,40 25 Сальвадор, 1980-1992 70 1,53 26 Шри Ланка, 1987-1989 50 0,30 Итого 28048 2,82 Кампании красного террора и массового голода, осуществленные коммунистами во власти Страна, годы Оценка числа погибших, тыс.чел. Погибшие в процентах к населению страны на начало кампании 1 Россия/СССР 15000 8,52 2 Испания 110 0,44 3 Монголия 18 2,57 4 Китай 45000 6,75 5 Эфиопия 500 1,45 6 Северная Корея 1000 5,00 Итого 61628 6,68 Источники данных: List of civil wars, Communist-based civil wars, База данных А.Мэддисона. Всего за семь десятилетий с небольшим в результате только гражданских войн, а также кампаний террора и голода, организованных коммунистами, было убито не менее 90 млн.чел., или почти 5% населения стран, оказавшихся под их частичным или полным контролем. Естественно, это далеко неполный список войн, развязанных, спровоцированных, поддержанных коммунистами. Это далеко не полный перечень людских катастроф, организованных коммунистами, оказавшимися в государственной власти. Это, увы, далеко неточная оценка числа людей, убитых, замученных, умерщвленных пытками, голодом, болезнями, погибших из-за того, что государственная власть в их странах оказалась в руках коммунистов. Не говоря уже о сотнях миллионов людей, физически и морально изуродованных коммунизмом, арестованных, высланных, ограбленных. Но даже эти цифры дают любому – конечно, способному читать, понимать и иметь хотя бы элементарное чувство сопереживания к человеческому горю, - некоторое представление о явлении под названием «мировой коммунизм». Эти факты и цифры также дают и некоторое представление о том, что на самом деле представляла собой подстрекаемая идеологией, подкармливаемая террористами, подпитываемая вооружениями (в основном из СССР) т.н. «борьба за победу коммунизма во всем мире». Кстати, эти же цифры неслучайно показывают резкий спад подрывной коммунистической деятельности в мире после 1991 г., безошибочно указывающий на то, кто был главным спонсором т.н. «международного национально-освободительного движения». Они также дают некоторое представление о том ужасе перед возможным предстоящим, который охватывал жителей свободного от коммунизма мира – от обычных граждан до политических и военных руководителей, которые видели, как коммунисты в их собственной стране еще только подбираются к государственной власти. Или уже получили ее, но пока еще не успели превратить ее в несменяемую тоталитарную диктатуру. Конечно, этот ужас нисколько не оправдывает преступления и мерзости, нередко творившиеся для защиты от коммунизма. Тем не менее насколько неприемлемыми бы они ни были, они не отменяют того факта, что в истории человечества не было более антигуманного общественного устройства, более человеконенавистнической идеологии, более смертоубийственной практики, чем коммунизм. И какими бы красивыми лозунгами он ни расцвечивался, какими бы сладкими картинками он ни приукрашивался, в какие бы легенды о свободе, равенстве и братстве он ни обертывался, не было в мире более опасной организованной силы, чем коммунисты, несшие ужасы переворотов, убийств, войн, голода, террора всему миру. Вот поэтому, Марк Семенович, многим людям в нашей стране, да и за ее пределами (хотя, как видим, не всем), не нравятся ни сами коммунисты, ни их интеллектуальные защитники.

Образованная религиозность


Образованная религиозность

Образованная религиозность

Российская часть всемирной уммы сегодня представляет собой довольно разношерстное и неоднородное сообщество. Это люди разного образования, возраста, взглядов на жизнь, мазхабов и т.д.

Принадлежность к одной религии вовсе не делает наше сообщество однородным и, как правило, это разношерстность вовсе не идет по границам богословских предпочтений, приверженности различным исламским мазхабам, джамаатам и так далее. Зачастую люди одного культурного и образовательного уровня, но принадлежащие к разным мазхабам или джамаатам, могут достигнуть большего взаимопонимания, нежели среди своих единомышленников по мазхабу.

Как говорится в известном произведении Дэна Брауна "Ангелы и демоны" "религия несовершенна настолько, насколько человек несовершенен". Это очень точное и верное замечание, поскольку зачастую люди составляют представление о религии, в том числе и об исламе, по их представителям, и в этом заключается серьезная ошибка. Как известно, на пути каждого из нас может встретиться совершенно любой человек – любого воспитания, образования и культуры. И нет никаких гарантий, что взаимопонимание со случайно встречным может быть достигнуто (даже если этот «случайный» родственник или сокурсник), а это легко может отразиться и на восприятии религии, которую он представляет.

Как правило, восприятие, понимание и осознание религии преломляется уровнем культуры, интеллекта и образования человека, принявшего эту религию. Думаю, многие замечали разницу того как понимают и чувствуют религию, как говорят и пишут о религии люди, имеющий высокий культурный уровень и те, кто этим был обделён.

Говорить и объяснять религию современным языком, который был бы понятен как нынешней требовательной и продвинутой молодежью, так и получившему качественное советское образование старшему поколению может не каждый. Именно такое несоответствие высоким требованиям к образованию представителей духовенства и привело к представлению о том, что все наши муллы не образованные, а большинство практикующих мусульман это ограниченные и темные люди.

Человек, понимающий ислам всегда найдет в нем основание для утверждения, что религия и наука не противоречат друг другу, а могут находиться в гармонии. Конечно, кондовый буквализм всегда будет упираться в более гибкое мировоззрение людей, понимающих сложность и неоднозначность многих вопросов, касающихся религии. Но проблема не в этом, вопрос стоит в форме и манере подачи информации о религии, которую используют наши братья по вере пропагандируя ислам. Сколько людей отстранилось от ислама из-за грубости и бескомпромиссной упертости некоторых наших собратьев по вере?..

Каким образом можно решить эту проблему? Ответ, в общем-то, просто. Мусульмане нуждаются в тотальной образовательной революцииЗдесь речь идет именно о приобщении к светским предметам. Важно отметить, что необходимо не просто всем поголовно получать высшее образование – это и без того происходит, однако, к сожалению это мало исправляет ситуацию. Необходимо, чтобы ценность научного знания, качественного образования стало естественной основой нашего общества. В этом плане у российских мусульман есть серьезное преимущество перед своими братьями из большинства других стран, поскольку они имеют в своем распоряжении сильную систему высшего образования и академической школы, которая досталась им с советских лет.

Значительная часть проблем, с которыми сталкивается исламское сообщество, коренится не в богословских коллизиях, как ошибочно полагают многие, а в элементарном низком уровне образования и культуры. Исламское общество не нуждается в богословских реформах, поскольку уже существующие религиозные богословские школы и образование достаточны для адекватного понимания религии, оно нуждается в самом простом: в качественном светском образовании. При решении этого вопроса большинство проблем исчезнут сами собой: и проблема технологического отставания, и качества проповедей, и решений прав человека и т.д. 
Автор: Сулейман Айдинов
Источникislamio.ru

Башкортстандагы татар конгрессы ябыла


Башкортстандагы татар конгрессы ябыла

Башкортстан татар конгрессы салым инспекциясе таләбе белән ябылган. Татарлар исемне бераз үзгәртеп яңа конгресс төзи.
Мәҗит Хуҗин аклана  http://www.azatliq.org/content/article/24647547.html

ТЕКСТ ЗУРЛЫГЫ
 
Башкортстан татар конгрессы салым инспекциясе таләбе буенча ябылган икән. Бу турыда конгресс җитәкчелегенә ике атна элек кенә мәгълүм булган.

12 июльдә, Башкортстан татарлары конгрессы башкарма комитеты рәисе Заһир Хәкимов, комитет әгъзаларын җыеп шушы көтелмәгән яңалыкны белдерде. Аның әйтүенчә, ике елдан артык салым инспекциясенә хисап кәгазьләре тапшырылмаган. Нәтиҗәдә, диде ул, салым инспекциясе мәхкәмәгә мөрәҗәгать иткән һәм мәхкәмә карары белән татар конгрессы ябылган.

Чүп өстенә чүмәлә, дигәндәй, конгрессның офис бүлмәләренә түләнмәгән аренда хакы да 100 мең сумнан артып киткән. Шуңа күрә, ди Заһир әфәнде, хәтта ничек итеп булса да ябылган конгрессны яңадан эшләтә башларга маташсак та, ул маташу гына булыр иде. Чөнки, әлеге бурычны түләми торып, конгресс кассасына бер тиен дә кертеп булмый. Дөресрәге – кергән бер акчаны бурычны каплар өчен алып торачаклар.

Заһир Хәкимов
​​Башкарма комитет утырышы башында, Заһир әфәнде, шулай ук, моңа хәтле ике ел буена конгрессның башкарма комитетын җитәкләгән профессор Мәҗит Хуҗинга каты гына сораулар бирде: “Ни өчен конгресс гыйнвар аенда ук ябылган булса да, берәүгә дә бу турыда әйтмәдегез? Ни өчен хәлне конгрессны ябуга хәтле илтеп җиткердегез? Конгресска Татарстан җитәкчелеге бүләк иткән микроавтобус кайда?” һ.б.

Мәҗит Хуҗин, үз чиратында, конгрессның ябылуы турында яңа гына, Заһир Хәкимов авызыннан гына ишеттем, диде. Мин, диде ул, вазифаларымны намус белән башкардым, минем конгресс ябылуда бер гаебем дә юк.

Башкортстан Республикасы татарлары берләшмәсе җитәкчесе, бизнесмен Рамил Бигнов әйтүенчә, конгресс җитәкчелегенең бу хәлләр турында хәбәрдар булмавының төп сәбәбе булып рәсми хатларның конгрессның иске адресына килүе тора. Әлбәттә, диде Рамил әфәнде, мәхкәмә утырышына безне тиешенчә чакырмаганнар икән, аның карарын көченнән чыгару өстендә эшләргә була. Әгәр инде шуны кирәк дип тапсак.

Әмма, башкарма комитет әгъзаларының күпчелеге, бу оешманың баш очында 100 мең сумлык бурыч балтасы эленеп торганга күрә, икенче юлны хуп күрделәр: оешманың исемен бераз гына үзгәртеп, яңа конгрессны төзергә. Һәм шушы утырышта ук бу мәсьәләне хәл итеп тә ыргыттылар.

Мәҗит Хуҗин
​​Бертавыштан яңа оешма төзелде, аның җитәкче органнары сайланды. Әгәр, ябылган конгресс “Башкортстан татарлары конгрессы” дип аталган булса, яңасы “Башкортстан Республикасы татарлары конгрессы” булачак. Яңа җитәкчелек алдында ике бурыч тора: яңа оешманы рәсми теркәтү һәм шуннан соң аның корылтаен җыю.

Әйткәндәй, 1997 елда, Башкортстанның рәсми җитәкчелеге тарафыннан оештырылган Башкортстан татарлары конгрессының язмышы үтә катлаулы һәм шактый мәгънәсез булды. Аның II корылтае да адәм рәтле үткәрелмәде. 2002 елның августында аның “беренче этабы” үтте һәм шуннан соң, бер ел диярлек вакыт үткәннән соң, 2003 елның 5 июлендә, Башкортстан президенты сайлавы алдыннан, “икенче этабы” үткәрелде.

Бу сайлауда, татар конгрессы Мортаза Рәхимов файдасына эшләүдән баш тарткач, аның хакимиятләргә кирәге калмады. Шуннан соң, 2005 елда, хакимиятләр катнашлыгыннан башка, Конгрессның III корылтае үткәрелеп, аның җитәкчесе итеп профессор Рушан Галләмов сайланды.

Башкорт түрәләре аны эшеннән куу белән яный башлагач, рәислек вазифасы профессор Тимергази Галиевка йөкләтелде. Бераздан аңа карата да репрессив чаралар кулланыла башлагач, ул рәислек эшеннән читләште һәм конгрессны профессор Мәҗит Хуҗин җитәкләде. Ә өч ай элек конгресс дилбегәсе Заһир Хәкимовка тоттырылган иде.

Әлеге конгрессның җимерелүенә Бөтендөнья татар конгрессы башкарма комитеты башлыгы Ринат Закиров та үз өлешен кертте. Беренчедән, Башкортстан татар конгрессыннан Башкортстан президенты Рәхимов йөз чөергәч, Ринат Закиров та элемтәләрне өзде. Алай гына да түгел, ул Уфага килеп, Мортаза Рәхимов белән очрашып, Башкортстанда икенче, Рәхимов яклы татар конгрессы төзү идеясен күтәреп чыкты. Анысы килеп чыкмады, әмма “искесе” ябылды. Монысы килеп чыкты.


Безнең язмаларны Facebook челтәрендә дә күзәтеп бара аласыз.
Язмада хата күрсәгез, безгә хәбәр итегез: azatliq@rferl.org

25 крупнейших нефтяных компаний мира: игрушки Путина


Кристофер Хелмен | Forbes

25 крупнейших нефтяных компаний мира: игрушки Путина

Ни один лидер нефтяной индустрии не имеет такого влияния, ни один лидер не заключил столько сделок и не "выкрутил столько рук", как российский президент Путин, утверждает обозреватель ForbesКристофер Хелмен. Этот вывод он сделал, проанализировав список 25 крупнейших нефтяных компаний всего мира.
"Газпром" и "Роснефть", контрольные пакеты которых принадлежат государству, - на 2-м и 15-м местах по объемам добычи. "В 2006 году Forbes впервые изучил, как Путин использует "Газпром" в качестве политического инструмента. С тех пор власть Путина над этой компанией, практически имеющей монополию на поставки газа Западной Европе, только окрепла", - пишет автор. Та же картина в "Роснефти", во главе которой Путин недавно поставил Игоря Сечина.
На взгляд автора, Путин также имеет влияние на "Лукойл" (18-е место в списке), хотя это частная компания. Основатель "Лукойла" Вагит Алекперов "регулярно консультируется с Путиным, говорится в статье.
"Но притяжение Путина влечет и многих других нефтяных гигантов", - пишет автор, упоминая о сотрудничестве Royal Dutch Shell (7-е место) с "Газпромом" и сделке Exxon Mobil (номер 4) с "Роснефтью". BP (номер 6) пыталась заключить сходную сделку, но ей воспрепятствовали российские олигархи. "Роснефть" договорилась о сотрудничестве со Statoil (20) и Eni (19).
У Путина есть (или были) и "богатые нефтью приятели-деспоты", как выражается автор, - Каддафи и Чавес. Кстати, Petroleos de Venezuela - на 22-м месте в списке.
Россия напрямую конкурирует с саудовской Aramco (номер 1) за покупателей, но в 2011 году Путин сказал, что Россия будет координировать свою деятельность с ОПЕК, говорится в статье.
Пять лет назад Путин безуспешно пытался склонить Qatar Petroleum (17) и National Iranian Oil Company (3) к созданию "газовой ОПЕК". Но с тех пор глобальный газовый рынок резко переменился благодаря буму сланцевого газа в США.
"Сланцевая газовая революция" - главная угроза для власти Путина над топливно-энергетическим сектором, полагает автор. Стоит американцам построить инфраструктуру для экспорта сжиженного газа, как у "Газпрома" появится еще один глобальный конкурент.
"Неудивительно, что Путин и его приятели ругают сланцевый газ", - добавляет автор. Телеканал Russia Today ("глобальное пропагандистское подразделение Кремля", - именует его автор) показал цикл "однобоких", на взгляд обозревателя, сюжетов против фрекинга - основного метода добычи сланцевого газа.
"Посмотрим, как изменится их тон, когда Exxon и Statoil займутся фрекингом в Сибири. Не верьте, что Путин допустит, чтобы протесты против фрекинга угрожали членству "Газпрома" и "Роснефти" в списке 25 крупнейших нефтяных компаний", - заключает автор.
Источник: Forbes

Булгары и татары

Булгары и татары

http://www.tatartime.com/?p=10000

bulaghyr
За  исключением крайних позиций некоторых ученых, согласно которым современные татары — это  или прямые потомки булгар или же прямые наследники татар Казанского ханства, большинство серьезных исследователей склонны считать, что истина лежит  где-то посередине, то есть, в  формировании  современных  татар участвовал  как  булгарский, так   и  татарский элементы. Различие в подходах этих  ученых  состоит лишь  в том, какой из этих  элементов имел  больший вес и значение в процессе формирования нашего народа. Именно по этому  вопросу велись дискуссии  между “булгаристами” и “татаристами” в начале 90-х годов ХХ века. Сейчас некоторыми этот вопрос начинает снова муссироваться. Что же это за две сосны, среди которых мы заблудились.
Позволю себе  встать  над “схваткой” и задать исследователям шесть  вопросов  (три  из  них  — булгаристам, и три — татаристам), над которыми наша традиционная наука не склонна  ломать голову. Ответы на эти вопросы я и сам долгое  время пытался найти,  а также  искал их в аргументах “булгаристов” и “татаристов”.
Можно сказать, что  эти  вопросы касаются “белых  пятен” нашей  истории и от  правильного  ответа на них  будет зависеть наше  продвижение вперед в вопросе изучения этногенеза татарского народа. Вопросы эти  —  следующие.  Булгаристам:
- Почему  в татарском фольклоре совершенно не  нашло  своего отражения такое грандиозное событие в жизни булгар, как  переселение с Причерноморья на  Среднюю  Волгу? Почему не сохранилось никаких преданий о Великой Булгарии в Причерноморье, о контактах булгар с Византией и, вообще, о южном периоде их жизни?
- Почему булгары  в  своих разговорах с  Ибн  Фадланом также не  упоминали  о своей недавней истории, связанной с Причерноморьем?
- Почему  у традиционных татар почти отсутствует рыбная кухня и не употребляется рыбий жир, тогда как по сведениям Ибн Фадлана булгары ловили много рыбы и каждое блюдо запивали рыбьим жиром до такой степени, что вся их одежда была пропитана им,  и от нее исходил запах этого жира?
Татаристам:
- Почему в  татарском  фольклоре нет героических дастанов и исторических песен, воспевающих ратные подвиги войск Казанского ханства, которые, как  известно, захватывали Вологду, Кострому, Муром, брали  дань  с Москвы, ежегодно брали десятки тысяч русских в плен?
- Почему казанский поэт Мухаммедьяр в своей поэме “Тухфаи Мардан” («Доблесть мужей» — 1540 г.), написанной незадолго до  завоевания Казани русскими,  отзывается о татарах  самым враждебным образом?
- Почему народ Казанского ханства во время  битвы  с русскими в 1552 году, и  последующие 6-8 лет был как бы расколот на две части: 30 тысяч человек обороняли Казань, а 50  тысяч  человек во главе с Шах Гали воевали  на стороне врага,  затем после падения Казани одна часть вела партизанскую войну  против русских, а другая в это время  числом 30 тысяч  человек  участвовала  в Ливонской войне  на стороне Московии?
В поисках ответов  на эти  вопросы я обратился к нашему фольклору. Первое общее впечатление было  таково,  что народ, сотрясавший Византию, переселившийся затем на Среднюю Волгу, сжигавший Кострому, Муром и державший  в страхе  Московию, — это один народ, а народ, создавший наш  фольклор, — это  совершенно другой народ. Это — фольклор  довольно мирного народа,   по  большей части  связанного с лесом,  так  как  степь в  фольклоре не доминирует.  Не  доминируют и такие понятия, как “каган” или “хан”,  а больше употребляется слово “патша” (падишах, царь). В общем, получается,  что в основе нашего фольклора лежит  некая  мирная ментальность, а не военно-героическая. Между тем   булгаристы за основу нашего народа берут булгар, сотрясавших в свое время Византию, а татаристы  беруг  татар, державших  в страхе Московию. Отсюда напрашивается вопрос: “А был ли мальчик?”  То есть, являлись ли булгары или татары Казанского ханства основным этническим компонентом в формировании современного татарского народа? Учитывая, что фольклор создается не в узко  элитарных кругах ханских или президентских дворцов, а в самой  народной гуще,  то  есть,  среди основной и самой  многочисленной части  народа, можно прийти к следующему выводу: Пришедшие с юга  булгары,  хотя и были хорошо организованы в военном отношении и смогли создать государство на Средней Волге,  все же были очень малочисленны по отношению к какому- то местному, более  многочисленному тюркскому народу, который уже до прихода  булгар населял   Среднюю  Волгу. Наш древний фольклор создавался именно этим местным народом, который никогда не был у Черного моря и не знал Византии, поэтому эти факты  и не отразились в нашем фольклоре.  Булгары лишь дали  название государству и принесли местным тюркам свои военные и административные навыки и традиции, а сами  вскоре растворились среди местного тюркского населения. Относительно местного тюркского народа смею предположить, что его прародиной были,  видимо, лесные и лесостепные горы  Алтая, так как  в нашем фольклоре превалирует лесистая местность, а не степь.  Об этом же говорит  близость татарского языка  именно к современному алтайскому языку,  а не к другим языкам алтайско-южносибирского региона. У нас и у алтайцев  очень схожи орнаменты на изделиях из кожи.
Татар заманы блоггеры Рафаэль Мөхәммәтдинов
Иными словами, булгары принесли местному тюркскому народу элементы цивилизации, но не оставили фольклора,  так   как   фольклор создается народом,  а не малочисленной  военно-административной  элитой.
При ответе  на второй  вопрос  надо иметь в виду, что между временем прихода булгар на Волгу (середина VIII в.) и временем  пребывания Ибн Фадлана в Булгарии  (922 г.) прошло всего лишь полтора века, а в разговоре  с арабским путешественником булгары ни разу не упомянули о своей великой истории, связанной с Византией и с переселением с юга на Волгу. Это говорит о том, что к тому времени  булгары  были уже полностью  ассимилированы местным тюркским народом. Как говорится, нет народа,  нет и воспоминаний.  Осталось одно лишь государство и булгарское название его.
Ответ на третий вопрос о рыбе и рыбьем жире я бы сформулировал следующим образом. Рыбий жир в пище недавних кочевников: добулгарского тюркского народа и самих булгар, говорит о том, что они к тому времени уже сильно обогатили свой рацион питания продуктами, свойственными местным финноязычным племенам: предкам марийцев, удмуртов и т.д. Но далее происходит монгольское нашествие, большинство населенных пунктов вдоль крупных рек, видимо, было просто уничтожено вместе с их населением, остается только население внутренних районов, которое не делало упор на рыбу.
После взятия Казани русскими, татарам было запрещено жить вдоль крупных рек. Это тоже отдалило наших предков от крупной волжской осетровой рыбы, икры и рыбьего жира.
Еще свое влияние в этом вопросе оказало и переселение в послемонгольский период на земли Булгарии множества племен новых кочевников, в рационе которых превалировала мясо-молочная пища, которая характерна и для современных татар.
Переходя к ответу на первый вопрос «татаристам», нужно  отметить, что по той же самой причине,  что и у булгар,  у татар также отсутствует фольклор о ратных подвигах  и победах  войск Казанского ханства. А дело в том, что все эти подвиги совершались военно-административной элитой Казанского ханства, под которой понималась группа кочевников­ногайцев, пришедшая в свое время в количестве  трех тысяч воинов во главе с Улуг Мухаммедом и начавшая править Казанским вилаетом (областью). Именно этих ногайцев и называли татарами, так как ногайцы  в свое время были этносом, который в военном отношении  как бы цементировал собой все здание  государства Золотая  Орда. Но ногайцы не  составляли  основного  населения страны. В моменты разных  политических интриг они то приходили  в Казань, то уходили из нее. После  взятия  Казани  русскими  часть их перешла на службу Москве,  а другая часть вернулась в свои родные степи. Местное  же,  основное, население называло себя “казан кешелэре”(казанские люди),(казанцы) или просто “мусульмане’,  и, естественно,  в их фольклоре победные  войны «татар­ногайцев” никоим образом  не могли отразиться.  Отсюда и нет этой военно­героической линии в нашем фольклоре. А вот в фольклоре ногайцев эта линия есть.
Русские источники  на протяжении долгого  времени   очень  ясно  фиксируют разделение населения  Булгарского вилаета, Казанского ханства и Казанской губернии на две части, а именно  на:
1. Татар и булгар. (1407  г.) -” … и с  ним  (Едигеем. -  РМ.) мнози  татарове,  и болгарская сила, и мордва”.
2. Татар,  и бесермян.   (1429  г.) — “…(Отряд Федора Пестрого. — Р.М.) угонища да  их биша,  татар и бесермян, и полон весь отняша”.
З. Татар  и  казанских людей   (1-я половина  ХVI века).
4. Татар или служилых татар и ясачных татар   (После завоевания  Казани).
Самое интересное то, что та часть населения Золотой Орды и Казанского ханства, которую русские называли “татарами’,  сама себя “татарами” не называла. Золотоордынские  и казанские ханы ни в одном из своих писем турецкому султану и польскому королю не называют себя “татарами”,  а свои ханства  “татарскими”.   На данный  момент мне известно лишь о двух случаях, когда золотоордынцами и ногайцами употреблялось в отношении  самих себя слово “татарин”.
Первый случай. Это фраза «И прислали Ваша милость…  до мене… слугу своего  толмача татарского Афендея з листы свои”  из письма казанского хана Сафа-Гирея польскому королю Сигизмунду I (1538-1545 гг.).
Второй случай. Это грамота князя Ногайской Орды Исмагиля  Ивану IV (1555).  Исмагиль  пишет:  “…Астрахани без царя и без татар.  быти нелзе, и ты (Иван. — РМ.) Кайбуллу царевича  царем  учинив одного  отпусти. А похочешь Татар, ино Татар  мы добудем.   Татарове.  от нас буди”.
В первом случае, я думаю,  казанский  хан употребил фразу  “толмача татарского” только потому,  что его письмо  обращено к европейскому христианскому  монарху, а  в  Европе того  времени  ногайцы  и другие  тюрки Восточной Европы назывались “татарами”, то есть, хан как бы употребил иностранный термин  для облегчения понимания  письма.
Во втором же случае князь Ногайской  Орды  просто  вынужден  перейти на терминологию русских  и называть ногайские военные  отряды  при  будущем  хане  Астрахани   “татарами”.  Он прямо пишет,  что эти “татарове  от нас буди’   то есть, “татарские” отряды формируются  из нас, ногайцев.
Здесь в обоих случаях видно, что слово “татарин”  для ногайцев не было самоназванием, оно предназначалось только для экспорта, то есть, употреблялось при разговоре с русскими.
Вполне можно предположить, что слово “татарин” в ногайской  среде первоначально обозначало тюрков, принявших христианство  и перешедших  на службу  русскому царю.  А далее  в Казанском ханстве  “татарин” было ругательным словом, которое означало невежественного в смысле знания  ислама ордынца-кочевника.
Продолжение следует.
Рафаэль Мухаметдинов, для Татар заманы.

Готовится арест еще троих человек по делу о «беспорядках» 6 мая


Готовится арест еще троих человек по делу 

о «беспорядках» 6 мая


Во время разгона «Марша миллионов» 6 мая © Сергей Карпов/ИТАР-ТАСС
Следователи намерены арестовать еще как минимум троих молодых людей, которых они подозревают как участников стычек с полицией во время разгона «Марша миллионов» 6 мая. Об этом пишет «Независимая газета», которая ссылается на материалы, предоставленные активисткой «Солидарности» Анастасией Рыбаченко.
«Эта информация получена мною от проверенных источников, близких к следствию», – говорит Рыбаченко.
По словам активистки, речь идет о трех молодых людях, двое из которых наносили удары по металлическим заграждениям и были в медицинских масках – их опознали по оперативной видеозаписи. По третьему фигуранту известны даже фамилия и инициалы – некто Брагин В.А.
«По Брагину у следователей есть и видео, и все материалы, подтверждающие его присутствие на Болотной площади. У него дома уже был произведен обыск», — утверждает Рыбаченко.
Фамилии двух других следователи сейчас выясняют, а их словесный портрет выглядит следующим образом: «Молодой человек лет 20, рост около 175 см, телосложение среднее или худощавое, волосы короткие, темные, был одет в ветровку светло-зеленого цвета, на голове капюшон, на лице медицинская маска, темные бриджи. Маску периодически снимал». Другой парень в материалах, имеющихся у Рыбаченко, охарактеризован так: «Возраст примерно 25 лет, рост около 180 см, телосложение нормальное, волосы короткие, темные, одет был в черную футболку, черные штаны и черные ботинки, на лице маска, без маски замечен не был».
Сама Рыбаченко тоже проходит как подозреваемая по этому делу, недавно у нее дома прошел обыск. Как и некоторые другие активисты, Рыбаченко успела уехать в Европу, и на днях подала документы на получение политического убежища в Германии.
Всего в рамках дела о «беспорядках» на акции «Марш миллионов» 6 мая были задержаны 13 человек: Александра Духанина (она находится под домашним арестом), Андрей Барабанов, Максим Лузянин, Денис Луцкевич, Ярослав Белоусов, Рихард Соболев, Владимир Акименков, Олег Архипенков, Федор Бахов, Артем Савелов, Александр Каменский, Михаил Косенко, Степан Зимин. Каменского затем отпустили, не предъявив обвинение, при этом обвиняемой по делу стала Мария Баронова, находящаяся под подпиской о невыезде.
В качестве свидетелей уже допрошено почти 1,3 тысячи человек. В поддержку арестованных создана общественная организация «Комитет 6 мая». Комитет планирует провести акции солидарности с «узниками Болотной» 26 июля.

Университетта татар теле һәм әдәбияты белгечлеге бетерелә


Университетта татар теле һәм әдәбияты белгечлеге бетерелә

Казан федераль университетында татар теле һәм әдәбияты башка белгечлек белән кушылып укытыла башлый. Татар журналистикасына читтән торып укуга студентлар кабул ителми.

    ТЕКСТ ЗУРЛЫГЫ 
    Университет мәктәпне тәмамлаучыларны һәм югары белем алырга теләге булганнарны үзгәрешләр белән каршы ала. Журналистика һәм социология факультеты деканы Васил Гарифуллин сүзләренчә, һуманитар белгечлекләргә бюджет урыннары шактый киметелгән. Казан университеты җитәкчелеге Русиянең яңа фән һәм мәгариф министры Дмитрий Ливановның әйткән сүзләренүзенчә тормышка ашыра башлаган.

    – Васил әфәнде, татар журналистикасына түләүсез укуга быел ун урын сораганыгызны белдергән идегез. Күпме бирделәр?

    – Безнең татар журналистикасына тугыз бюджет урыны бирелде. Бәйге бар, хәзер безгә утыздан артык гариза керде. Исем, фамилияләрен карап утырдым, араларында газет һәм журналлар аша таныш булганнар күп. Ике имтиханнан 160-164 бик югары баллар белән килгән җиде-сигез бала бар.

    Васил Гарифуллин
    ​​Алар 19 июльдә иҗади имтихан бирәчәк. Анда аларның татар әдәбиятен, грамматиканы белүләрен, иҗади сәләтләрен дә тикшерәчәкбез. Шушы өч имтихан нәтиҗәсе белән август башында иң яхшылары түләүсез тугыз урыннарга кабул ителәчәк.

    Көндезге бүлектә түләүсез укуга без ун урын сораган идек, тугызга калды. Бездә генә түгел, һуманитар белгечлекләрне шактый киметтеләр. Бездә түзәрлек әле ул, алай ук түгел. Политология, юридик белем, икътисадчыларның бюджет урыннарының өчтән беренә кадәр кыскарттылар.

    – Татар журналистикасына читтән торып укуга түләүсез урыннар булдымы?

    – Быел без татар журналистикасына читтән торып укуга студентлар кабул итмибез. Бу Русия мәгариф системы белән бара торган әйбер хәзер сәясәткә әйләнеп китте инде дияргә була. Яңа министрның әйткән сүзләренә күп кенә уку йортлары шунда ук керешеп тә китте. Безнең уку йортында быел читтән торып уку алдан игълан ителгән булса гына алалар. Без алдан игълан итмәгән идек, шуңа күрә безнең филиаллар гына кабул итәчәк. Албуга филиалы һәм Чаллы филиалы журналистика белгечлегенә читтән торып укуга алачак. Бездә Казанда бары тик көндезге бүлек кенә кала.

    – Башка курсларда читтән торып татар журналистикасын өйрәнүчеләр күпмеләп соң?

    – Безнең хәзер татар журналистикасында читтән торып укучылар саны төрле курста төрлечә. Быел утызлап укучы чыгардык. Ул утыз кабул ителмәгән иде, төрле елларда кайсы бала табып, кайсы эше белән бер ел килә алмыйча калганнар бергә җыелып шулай булды ул.

    Төрле редакцияләрдә эшләүчеләр өчен читтән торып уку бүлеге начар әйбер түгел иде. Кызганыч, соңгы елларда читтән торып уку бүлегенә журналистика белән бернинди элемтәсе булмаган, редакцияләрдә эшләмәүчеләр, урта мәктәпне тәмамлап килүчеләр дә бар иде. Гадәттә болай уку нәтиҗәле түгел дип саныйм мин.

    Абитуриентлар җәлеп итү беренчел...

    Казан университеты элекке елларда татар телен һәм әдәбиятын тирәнтен өйрәнү, бу өлкәдә белгечләр әзерләүдә билгеле уку йорты иде. Татар теле һәм әдәбияты белгечлеге алып һуманитар тармакта гына түгел, ә башка өлкәләрдә дә үзләрен танытканнар да бар. Быелдан башлап татар теле һәм әдәбиятына башка белгечлек тә кушылып укыта башланачак. Казан федераль университетындагы филология һәм сәнгать институтының татар бүлеге җитәкчесе Флера Сәйфуллина сүзләренчә, абитуриентларны җәлеп итәр өчен алар әнә шундый адымга барырга мәҗбүр булган.

    – Әле мәктәпләрдә чыгарылыш имтиханнары тәмамланганчы ук классик татар теле һәм әдәбияты белгечлегенә бюджеттан 25 урын сораячагыгызны әйткән идегез. Бу урыннар булдымы?

    – Үзгәрешләр белән булды. Ватан филологиясе, татар теле һәм әдәбияты төркеменә, ягъни классик филологиягә үзенә генә булмады. Безгә аңа 25 урын бирделәр, аның 11е татар теле, әдәбияты һәм гарәп теле, монда ислам тарихын һәм мәдәниятен тирәннән өйрәнү дә карала. Тагын 14 урын татар теле, әдәбияты һәм мәгълүмати технологияләргә бирелде. Бу 25 урынлы бер төркем булачак.

    – Алга таба татар теле һәм әдәбияты белгечлеге үзе генә булмаячак мени?

    – Үзе генә булмаячак, бер ягында гарәп теле, ә икенче төркемдә мәгълүмати технологияләр булачак. Алга таба белгечлек "татар теле, әдәбияты һәм..." дип барачак. Менә шулай үзгәрде ул. Документлар кабул итү алдыннан гына әнә шундый үзгәрешләр булды.

    – Кем теләге белән үзгәрде соң?

    – Укырга керергә теләүчеләр өчен татар теле һәм әдәбияты күңеллерәк бит. Эшкә урнашу якларын да исәпкә алып шулай эшләнде. Мәгълүмати технологияләр дә көн кадагында, узган ел моңа аерым кафедра ачылган иде. Ул филологиядә мәгълүмати технологияләр дип атала. Кафедрасы бар, ә студентлар булмаса күңелле булмый бит. Гарәп проектына да үзенә генә тулы бер төркем җыеп булмас иде. Хәзер яңа таләпләр белән төркемдә 25 кеше булырга тиеш. Шуңа күрә, алай да, болай да уйлап, җитәкчелек белән уйлашып үзебез әнә шундыйрак нәтиҗәгә килдек. Өстән саннар бирелеп, менә шулай җыясыз дип кенә төшмәде ул. Абитуриентларны ничек җәлеп итеп булыр дип уйлана торгач, әнә шулай килеп чыкты.

    Флера Сәйфуллина
    ​​Татар теле, әдәбияты һәм инглиз теле төркеменә бюджеттан 25 урын бирделәр. Хәзер 50гә якын кеше моңа керергә теләп документларының төп нөсхәләрен тапшырды. Татар теленә һәм әдәбиятына тагын бер нәрсә булса гына балаларны җәлеп итә. Шуларның бөтенесен уйлап, балаларга киләчәктә нинди диплом бирәчәгебезне, хәзер нәрсә белән кызыксындыра алуыбызны исәпкә алып эшләнгән эш булды ул.

    Татар теле һәм инглиз теле педагогик белем бирү юнәлеше ул. Ул элеккеге педуниверситет юнәлеше. Педагогик белем бирүгә ике төркем җыела. Беренчесе татар теле һәм әдәбияты инглиз теле белән булды. Аннары татар теле һәм әдәбияты һәм мәктәпкәчә белем бирү дигән төркем бар. Аңа да 25 бюджет урыны бирелде.

    – Гомумән бюджет урыннарын бирүне, белгечлекләргә үзгәрешләр кертүне кем хәл итә, университетмы, әллә Мәскәүме?

    – Университетка Мәскәүдән гомуми урыннар килә, аннары университет җитәкчелеге мондагы институтларга һәм факультетларга бүлә дип беләм мин. Татар теле һәм әдәбияты шуңа тагын бер өстәмә белгечлекне дә кушып безгә көндезге бүлеккә 75 бюджет урыны бирелде. 19 түләүсез урын читтән торып укуга бирелде. Читтән торып укуның шарты бар – керергә теләүчеләр татар теле һәм әдәбияты юнәлешендә көллият бетергән булырга тиеш.

    – Татар теле һәм әдәбиятын гына тирәннән өйрәнү элегрәк фәнни юнәлешне дә үзенә ала иде. Гарәп телен дә өйрәнеп, мәгълүмати технологияләрне дә өйрәнеп татар теленә башкача күзлектән карау өчен шулай эшләндеме бу?

    –Абитуриентларның игътибарын җәлеп итү өчен шулай эшләнде ул. Өстәмә белгечлек булгач, бетергәч эшкә урнашу мөмкинлекләре дә күз алдында тотылды. Быелга әнә шулай эшләнде. Киләсе елга бәлки икенчерәк юнәлештә эшләргә туры килер.

    – Димәк, әле бу үзгәрергә мөмкинме?

    – Үзгәрергә мөмкин. Былтыр гарәп теле педагогик белем бирү юнәлешендә иде. Былтыр педагогик белем бирүдә дә чиста татар теле һәм әдәбияты төркеме бар иде. Инглиз белән бергә булганы да бар иде. Киләсе елга тагын да үзгәрешләр булачак. Безнең әле татар телен хокук белеме белән ачу да планыбызда бар. Быел ук ачарга теләгән идек, бюджет урыннар чикләнгәнгә тормышка ашырып булмады.

    Удмуртиядә дәүләт теленә башка караш

    Күршеләргә күз салсак, Удмурт дәүләт университетының удмурт филологиясе деканы Любовь Федорова үзләрендә республикадагы дәүләт телен үзләштерү белгечлегенә урыннарның киметелмәвен әйтә.

    Любовь Петрова
    ​​Удмурт теле һәм әдәбияты белгечлегенә 32 бюджет урыны бирелгән. Аннан да кала читтән торып укуга түләүсез җиде урын биргәннәр. Узган ел биш кенә булган. Магистратурага ун урын алганнар алар. Федорова сүзләренчә, университет җитәкчелеге дәүләт теленә аерым игътибар кирәклеген аңлый.

    Быел да удмурт теле һәм әдәбияты белгечлегенә укырга керергә теләүчеләр бер урынга ике кеше булыр дип торалар. Бүгенгә бер урынга 1,8 гариза бирелгән. Федорова бер урынга биш-алты кеше булуга караганда, ике кеше булуны хуп күрә. “Элек бәйге зур булганда удмурт телен һәм әдәбиятын бик үк яхшы белмәгәннәр дә бәлки анда үтәрмен дип гаризаларын тапшыра иде, хәзер алай түгел, удмурт телен һәм әдәбиятын бик яхшы белеп, аны өйрәнергә теләүчеләр генә килә безгә”, ди ул.



    Безнең язмаларны Facebook челтәрендә дә күзәтеп бара аласыз.
    Язмада хата күрсәгез, безгә хәбәр итегез: azatliq@rferl.org

    “Фәрхәт һәм Фәрхәд” проектында тәнәфес


    ТЕКСТ ЗУРЛЫГЫ 

    “Фәрхәт һәм Фәрхәд” проектында тәнәфес



    Артта 24 бүлем, меңләгән тамашачы калды. Видеоларны гомуми карау ике миллионнан артып китә. Ләкин популярлык югары булуга карамастан, “Фәрхәт һәм Фәрхәд” проекты туктала. Билгесез вакытка. Кайчан яңадан чыгасын авторлар әле үзләре дә белми. Бәлки бөтенләй ябылып куячагын да инкяр итмиләр. Бу хакта Байбулат Батулла белән сөйләштек.

     – Байбулат, «ФһФ” проекты бетте дип сөйлиләр. Нигә туктарга уйладыгыз?

     – Көн дә, төн дә бер үк йөзләрне күрә торгач ара башлыйсың. Бу табигый хәл. Кешенең җаны-тәне ял итәргә тиеш. Шуңа күрә аз гына тәнәфес ясап алырга булдык. Яңа идеялар туплап, яңа форматта икенче сезонны башлап җибәрергә уйлыйбыз. Дөнья хәлен белеп булмый, бәлки икенче сезон булмас та. Бүгенге көндә моны бәян итү авыр, кем әйтмешли, күз күрер.

     – Беренче сезон нәтиҗәләре белән канәгатьме?

     – Мин үземне тыңларга да, карарга да яратмыйм, ләкин вакыт-вакыт иске бүлемнәрне карыйм да күңелем күтәрелеп китә. Үзем эшләгән әйберләрдән беркайчан да канәгать булганым юк. Бәлки үземә артык тәнкыйтьчел карыймдыр.

     – Алдыгызга нинди максат куелды һәм аңа ирешә алдыгызмы?

     – Дөресен генә әйткәндә, “кил-апкил” дәрәҗәсендә башланып китте. Бездә мөдир юк, кәгазь эше юк. Башлаганда андый максат куелмады, бары тик җаныбызга нәрсә ошады – шуны эшләдек. Без барыбыз да шундый эгоистлар, чөнки үзебезгә ләззәт алу өчен генә шөгыльләндек. Соңгы нокта куяр өчен эшләнгән 24 нче бүлемне исәпкә алмаганда, 23 өлешен эшләү ләззәт бирде.

     – Бу эшкә алынганга үкенмисезме?

     – Без моны үз теләгебез белән башлап җибәрдек. Аның нәтиҗәләре белән мактанырлык дисәм дә була бит, чөнки “Вконтакте” сәхифәсендә 26 мең язылучы бар, беренче чыгарылышны 200 меңнән артык кеше караган. Татар проектлары өчен бик яхшы күрсәткеч дип уйлыйм.

     – Проект бүгенге көндә барлык чыгымнарны каплар хәлдәме?

     – Без моңа беркайчан да коммерция ягыннан карамадык. Кайчак реклам бирүчеләр булды, хәтта аларны да җентекләп сайлап алырга туры килде. Әмма анда да тамашачының күзен “әчеттермәслек” материал булса гына, реклам эшли идек. Алар азмы-күпме керем бирде, әмма бүгенге көндә проект акча китерә торган өлкә түгел. Хәтта Рунетта йөрүче проектлар да күп акча эшли дип уйламыйм. Татар интернетында андый индустрия юк, без ятимнәр. Әкренләп “Исәр кино” дигән тапшыру популярлашып килә. Болардан тыш яшьләр дә төшерә башласа, сыйфаты да булыр иде, акча эшләү мөмкинлеге дә артыр иде. Шәхсән без нидер үзгәртү ягында. Яңа форматта эшләп карыйсы килә.

     – Сезне Татарстанда да карыйлар, чит илдә дә карыйлар. Әмма күбрәк Башкортстан татарлары ярата дип беләм. Күптән түгел Башкортстан якларында булып кайттыгыз. Нинди тәэсирләр калды?

     – Аны сизенә идек инде. Башкортстан татарлары гына түгел, ә башкортлар да кызыксынып карый. Алар актив тамашачылар рәтендә, чөнки алар тәнкыйтьләрен вә тәкъдимнәрен язалар, элемтәгә керергә тырышалар. Ә инде Казан урамында танучылар еш очрый, ә Уфада тану очраклары шаккатырды.

    Башкортстан татарлары безне җылы кабул итә дигән фараз йөри иде, әмма Уфага концерт белән килгән вакытта безне бик җылы каршы алдылар. Уфада яшәүче татарларга һәм башкортларга зур рәхмәтебезне җиткерәсе килә. Үзләренең дә шундый проект эшләргә теләгәннәрен ишеттек. Бездән киңәшләр сорадылар. Башкортстанда актив яшьләр яши. Бәлки киләчәктә Башкортстан якларында да безгә конкурентлар барлыкка килер, Алла бирсә. Шәхсән мин шат кына булачакмын.

     – “ФһФ” проектын караучы иң экзотик тамашачыны кем дип әйтер идең? Башкортлар, урыслар карый дип беләм. Тагын кем?

     – Иң экзотик тамашачы дип әтиемне әйтер идем (Рабит Батулла – драматург, язучы, режиссер – авт.).

     – Әти-әниегез бу мавыгуга ничек карыйлар? Сезнең гаиләләрегез шактый билгеле.

     – Әти болай баш ватып йөргәнебезне үзе хуплый. Концертыбызга да килде. “Сәләт” оешмасы мөдире Җәүдәт абый да безгә җылы карый. “Сәләт” – татар яшьләренең базасы дип әйтер идем. Аларга зур рәхмәтебезне белдерәсебез килә, чөнки чыгарылышларны “Сәләт” офисында төшерәбез.

    Әни көлеп карый, әти көлмичә карый. Әти “Шаяннар һәм тапкырлар” уенын башлап җибәрүче буларак яңа идеяләр тәкъдим итә. Без татар телендә камил сөйләшмибез, шуңа күрә Батулла киңәшеннән чыгып булмый. Ул – безнең мөхәррир.

     – Киләсе сезон үткәненнән аерылачакмы? Видеога яңа персонажлар, махсус рубрикалар кертергә ниятегез юкмы?

     – Соңгы чыгарылыш чыкканнан бирле, “ФһФ” турында сөйләшкән юк. Әлегә әйтүе кыен. Бәлки “Гуфи” КВН такымыннан кешеләр пәйда булыр. Музыка, яңа сәхифәләр, урамга чыгып сораштыру – боларны да планлаштырабыз. Шул безнең төче юморны дәвам итәргә уйлыйбыз.

    Безнең иҗат күп файда китерә дип уйлыйм. Урыс телендә сөйләшеп йөргән татарлар тамырларын искә алалар, халыкның күңеле күтәрелә. Менә шуның өчен булса да, бу проектны ташлыйсы килми. Үз тарихыбызны, үз телебезне исләренә төшерсәк тә, миссия үтәлгән дип уйлыйм. Соңгы чыгарылышта Америкада яшәүче Илһан Садри видеосын куйдык. Аның сүзләре күңелгә кереп калды: “Тарихыңны, телеңне белү – пәлтә кебек. Пәлтә белән җылырак та, рәхәтрәк тә”. Менә шул тамашачыларга пәлтә кидерүне дәвам итәсе килә.



    На домбайском форуме мусульман выступила активистка из Саратова


    На домбайском форуме мусульман выступила активистка из Саратова

    На домбайском форуме мусульман выступила активистка из Саратова
    В минувший четверг, 12 июля, в поселке Домбай Карачаево-Черкесской республики состоялось открытие III Кавказского форума российской молодежи "Евразийский союз: лучше вместе". Организаторами мероприятия выступили "Российский конгресс народов Кавказа" и Фонд "Содействия развитию карачаево-балкарской молодежи "Эльбрусоид" при поддержке администрации президента РФ. В форуме принимают участие 250 человек: представители молодежных и общественных организаций России и стран СНГ, в том числе из Саратова.
    На открытии вице-премьер правительства КЧР Мурат Озов поприветствовал гостей от имени главы республики Рашида Темрезова. С теплыми словами к участникам обратились член Общественной палаты РФ, доктор философских наук, профессор МГУ имени Ломоносова Фатима Албакова, лауреат премии "Тэфи", соучредитель Фонда "Эльбрусоид", режиссер Ильяс Богатырев, заместитель председателя Союза студенческих землячеств Азамат Минцаев, руководитель РКНК по делам молодежи Султан Тогонидзе, заместитель председателя международного евразийского движения Павел Канишев и др.
    Выступила и представительница женской мусульманской организации "Родник" при Духовном управлении мусульман Саратовской области Айжан Садыкова. Она призвала всех участников изменять положение в обществе к лучшему, начав с самих себя и  отметила, что домбайский форум играет важную роль в налаживании добрых отношений между представителями различных народов России.
    В ходе недели форумчан ждут лекции и мастер-классы, встречи и дискуссионные мероприятия с известными политиками, бизнесменами, журналистами, общественными и религиозными деятелями России.
    Духовное управление мусульман Саратовской области. На территории региона располагается 47 мечетей. С 1992 года муфтий Бибарсов Мукаддас Аббасович. Бибарсов является сопредседателем Совета муфтиев России с первого дня его образования. Награжден орденом Дружбы, почетным знаком губернатора Саратовской области. С 2008 года было также принято решение о создании женской мусульманской организации "Родник", в которую входят саратовские мусульманки, принимающие активное участие в работе ДУМСО.
    Источникsaratovnews.ru

    “Азатлык” яшьләренең ялгыз пикетлары дәвам итә


    “Азатлык” яшьләренең ялгыз пикетлары дәвам итә

    Якшәмбе кичендә шушы оешманың Чаллы бүлеге рәисе Илмир Салих Тукай һәйкәле кырына пикетка чыккан иде. Дүшәмбе кичендә яшьләр тагын дүрт урында ялгыз пикет оештырды.
    Дамир ШәйхетдинТЕКСТ ЗУРЛЫГЫ
    Әлеге пикетлар өчен кичке сәгать җиде һәм Чаллының үзәк мәйданнары, ягъни халык күп йөри торган урыннары сайланган иде. Беренче бистәдәге Фидакарьләр аланына Чаллы “Азатлык” берлегенң элекке рәисе Дамир Шәйхетдин шигарь-рәсем белән килгән.

    Дамир Шәйхетдин янында
    ​​“Русия хакимияте федерализм юлыннан тайпылып, империя сәясәтен дәвам иттерү ягын карый. Милләтләрнең хокукларын ныгытасы урында, ана телләрендә укытуларга чикләүләр кертте. Милли белем бирү чылбыры өзелде. Бу очракта без янәдән милли һәм дәүләт бәйсезлеге мәсьәләсен күтәреп чыгабыз. 309нчы канун - “уптымизациягә” һәм милли асылны юк итүгә корылган. Югары уку йортларыннан татар мәгарифен сөреп чыгару - суверенлыкка каршы көрәшнең дәвамы, безне аборигеннар хәленә калдырмакчылар. Без киләчәктә дә 309нчы канунны тәнкыйтьтә тотачакбыз. “Азатлык” мондый “суверенлык”тан, “федерализм”нан гарык. Без бәйсезлек шигарьләре белән юнәлеш алырга тиеш. “Азатлык” баштан ук милли һәм дәүләт бәйсезлеге өчен көрәш алып барды. Шәймиев кебекләр безнең казанышларны сатып җибәрделәр. “Азатлык” оешмасының дошманнары юк, ләкин аның сәяси мәнфәгатьләре бар. Менә шуларны яклау һәм тормышка ашыру максатыннан без бүген мәйданнарда басып торабыз”, диде Азатлык радиосына Дамир Шәйхетдин.

    Илмир Салих бу юлы пикет өчен “Азатлык” мәйданын сайлаган һәм ул да мәктәпләрдә татар телен укытуны кире кайтаруны таләп итә.

    Илмир Салих
    ​​“Татар теле дәүләт теле буларак Конституциядә генә теркәлгән. Татар теле мәктәпләрдә фән буларак кына укытыла. Татарча укыту мәсьәләсе инде чишелгән иде, 1990 елларда бу эшне җайга салдылар бит. Кануный юл белән әлеге юнәлешне кире кайтарырга була. Хәзер урыс теленә тулы өстенлек бирелде, бу дөрес түгел”, дип саный Чаллы “Азатлык” яшьләре берлеге рәисе Илмир Салих.

    Ураза аенда хәмер сатуны тыю турындагы яшьләр таләбе безгә инде беркадәр мәгълүм. Бу юлы әлеге шигарьне Булат Гатин “Омега” сәүдә үзәге мәйданына алып килгән иде.

    Булат Гатин
    ​​“Без төрле шигарьләр белән төрле урыннарда җәмгыятьне уйландырырга теләдек. Халык фикер йөртергә өйрәнсен, дигән максатны куйдык”, дип белдерде Булат Гатин.

    Кичке сәгать сигезләр тирәсендә без Чаллының “Сәүдә Кварталы”на киләбез. Биредә Әмирхан Евграфов татар гаиләләрендә балалар санын арттыру зарурлыгы турындагы шигарьне күтәргән.

    Әмирхан Евграфов
    ​​“Халык санын алу буенча шуны күрәбез, соңгы 10 ел эчендә генә дә татарлар 200 мең кешегә кимегән. Шуңа, татар гаиләсендә кимендә өч бала булырга тиеш, дип саныйм. Бер-ике генә бала алып кайтып, без кимү ягына барабыз. Кимүнең тагын сәбәпләре – катнаш никахлар һәм шәһәрләшү күренеше. Шуңа, татарда өч бала алып кайту максаты торырга тиеш. Әлбәттә, минем шигарьне укыган кайбер кешеләр, акча ягы такыр, өчне дә, дүртне дә алып кайтыр идек, диючеләр булды”, - ди Әмирхан Евграфов.

    Әлеге чара ялгыз пикет дип аталса да, шигарьләр күтәреп торучылар янына кызыксынып килүчеләр, шигарьләрнең эчтәлеген аңлатып бирүне сораучылар да булды. Хәттә бу гамәлне “одобряем”, ягьни хуплыйбыз, дип әйтеп китүчеләр дә бар иде. Чаллы яшьләре мондый чараларны алга таба да дәвам итәчәкләрен әйтте.


    Безнең язмаларны Facebook челтәрендә дә күзәтеп бара аласыз.
    Язмада хата күрсәгез, безгә хәбәр итегез: azatliq@rferl.org