ВО ИМЯ АЛЛАХА МИЛОСТИВОГО И МИЛОСЕРДНОГО
ﺑﺳﻡ ﺍﷲ ﺍﻟﺭﺣﻣﻥ ﺍﻟﺭﺣﻳﻡ
Аллах в переводе на русский - Бог, Господь, Всевышний

НДП ВАТАН tatar halyk firkasy. Rahim itegez!


ОТКРЫТОЕ ПИСЬМО ПРЕЗИДЕНТУ РФ ПУТИНУ О ПРЕДОСТАВЛЕНИИ ЯЗЫКАМ КОРЕННЫХ НАРОДОВ РФ СТАТУСА ГОСУДАРСТВЕННЫХ ЯЗЫКОВ РФ https://irekle-syuz.blogspot.com/2015/05/blog-post_72.html

ХОРМЭТЛЕ МИЛЛЭТТЭШЛЭР ПОДДЕРЖИМ СВОЕГО ТАТАРСКОГО ПРОИЗВОДИТЕЛЯ! ПЕРЕЧЕНЬ ТАТАРСКИХ ФИРМ. СПИСОК ОТКРЫТ!

l

УЯН ТАТАР! УЯН! стихотворение

http://irekle-syuz.blogspot.ru/2015/07/blog-post_79.html

зеркало сайта https://ireklesyuzweb.wordpress.com/

Азатлык Радиосы

суббота, 21 марта 2009 г.

Татарский путь: права народа и политкорректность

Татарский путь: права народа и политкорректность
Текст дается в сокращении.
http://www.mirzayanov.com/10531040106210481054105310401051104810571058.html
Слово «националист» да еще и «махровый» и сейчас употребляется при устных спорах, в печати и даже в высших кругах. Оно звучит как клеймо, как определение инакомыслящего изгоя, врага народа и политического преступника.

Абсолютно точного определения национализма в учебниках не существует, несмотря на разницу в определениях, суть остается примерно такой:

«Национализм — реакционная, буржуазная или мелкобуржуазная идеология и политика, состоящие в проповеди национальной исключительности и национального превосходства. Национализм выступает в форме разжигания национальной розни между национальностями и народностями, в форме натравливания одного народа против другого».

Так нас учили в течение восьмидесяти лет, учат и сейчас. Парадокс получается, друзья-товарищи. Выдвигая обвинения в национализме, ГПУ, НКВД с 1917 года уничтожали самых лучших сынов татарского, башкирского, азербайджанского, украинского и других народов. Как же в таком случае называть людей, под этим «махровым» предлогом уничтожающих, уничижающих самых настоящих интернационалистов: коммунистами, гуманистами, интернационалистами или же шовинистами, фашистами, политическими садистами?

По мне бы так: национализм — это протест против национального и социального гнета. Против чьего гнета? Против гнета шовинистов, против гнета самовластия, против национальной несправедливости. В каждом отдельно взятом национализме есть стремление к самоопределению нации, а никак не стремление к национальной исключительности.

Вышеприведенная цитата абсолютно точно определяет не тенденцию национализма нерусских народов, а национальную (шовинистическую) политику России на сегодняшний день. И царская Россия, и Советская власть натравливали один народ на другой, давая кому-то привилегии, кого-то используя лишь в качестве рабочей силы.

Советская власть, компартия СССР заложили бомбу замедленного действия между татарами, с одной стороны, и башкирами, чувашами, марийцами — с другой, оставив тысячи татарских деревень, целые татарские районы, миллионы жителей-татар за пределами Татарстана, раздав их другим республикам, оставив татар без автономии. Это была политика насильственной ассимиляции татар.

Тихая ассимиляция татар особенно усилилась с 1955 года, когда приступили к разработке нефтяных пластов в Татарстане, началось строительство Заинской ГРЭС, Нижнекамска, КамАЗа. (Слава Аллаху, что строительство АЭС приостановили.) В Татарстан хлынул поток людей нетатарской национальности, увеличилось число русских школ, уменьшилось число татарских, деревню поглотил город. Под угрозой исчезновения оказались татарские древние обычаи, язык, своебразная деревенская культура, традиции. Строительство КамАЗа в Татарстане было ошибкой, завод должен был строиться ближе к сырью, на Урале, однако был построен именно в Татарстане, как сказал поэт Сибгат Хаким, для того, чтобы поглотить самые чисто татарские районы, близлежащие к КамАЗу. И говорят, что очень уж усердно добивался строительства КамАЗа в Татарстане тогдашний первый секретарь Татарского обкома партии. Он всячески поддерживал стройку и часто публично выражал свою гордость за строительство КамАЗа у нас. Но ведь он прекрасно знал, что стройка союзного масштаба в национальной республике — это безоговорочная ассимиляция коренной национальности региона.

Если татарский национал требует открытия хотя бы одной татарской школы вне Татарстана, то ему обязательно пришьют ярлык «махрового националиста» и «разжигателя межнациональной розни», дай им возможность, тебя за это с превеликим удовольствием на эшафот отправят.

Крымских татар депортировали в 1944 году в телячьих вагонах, придумав ложное обвинение. При депортации они «путешествовали» без воды, без туалета, без пищи целый месяц, вагоны открывали только для того, чтобы выбрасывать разлагающиеся трупы, и половина народа погибла в пути. Вместо того чтобы повиниться перед народом, компенсировать материальные и моральные убытки татарам, правительство СССР ничего не предпринимало, и правительство Украины не решало проблемы татар.

В 1993 году в Крыму прошла волна убийств политических деятелей из татар, были устроены погромы палаточных городков вновь возвратившихся татар. Убит лидер национального движения Ю. Османов. Из автомата в собственном доме был расстрелян Эскендер Меметов, депутат Верховного Совета Крыма. Убито много других граждан татарской национальности, часть этих преступлений до сих пор не раскрыта. Не выдерживая жестокого насилия, люди погибали в огне самосожжения.

Больше половины чеченцев погибло при депортации. Вместо того, чтобы извиниться перед чеченским народом и покаяться в содеянном, чтобы компенсировать моральные, материальные убытки, правительство России жестоко бомбит Чечню. Господа президенты, уничтожайте террористов, а не мирных жителей. Русский офицер насилует и убивает чеченскую девочку, и российский суд оттягивает приговор, и, судя по всему, насильник будет оправдан. Давно уже пресловутое «наведение конституционного порядка» в Чечне переросло в захватническую войну и геноцид целого народа.

Как же может человек, борющийся за элементарное равенство татар и русских, оказаться человеком, проповедующим национальную исключительность и превосходство? Какое превосходство должно быть у крымского татарина, когда у него нет элементарных условий жизни и коммуникаций по сравнению с украинцами и русскими, живущими в домах крымских татар! О каком превосходстве может идти речь в случае с месхетинскими турками, когда они, бедные, вот уже почти шестьдесят лет скитаются по «демократической» России. Их не пускает на исконные земли Месхетии грузинский парламент под руководством Шеварднадзе. Если месхетинский турок потребует возврата родины, то он конечно же получит ярлык «махрового националиста».

Бедный националист мечтает лишь об элементарных уступках со стороны властей.

«Националист» — это хилый человечек, связанный по рукам и ногам, шовинист (который считает себя интернационалистом), это богатырь-боксер без защитных перчаток, наотмашь бьющий связанного и беззащитного. Если связанный начинает защищаться, судья его останавливает как нарушителя правил боя. Все суды, милиция, законы — на стороне шовиниста, у националиста нет никаких прав на защиту. И конечно же шовинист-богатырь побеждает. Борьба с татарскими националистами после революции именно так и происходила. Под клеймо злостного националиста подпали и невинные муллы, учителя, деятели искусства и литературы, политики. Обвиняемый не имел адвоката, его лишали всяких прав на защиту. Обвинения были сфабрикованы до смешного примитивно: «член организации свержения советской власти», «японский шпион», «турецкий лазутчик», «при ремонте здания сельского совета злостно порвал бумажный портрет вождя Сталина».

Обычно против «националистов» выступают или же обрусевшие представители национального меньшинства или же махровые шовинисты. Кто дал им право вмешиваться во внутренние дела татарского народа, в проблему алфавита и языка, когда они ничего не смыслят в татарском языке: ни в его грамматике, ни в правописании. Оставайся ты на кириллице, прими латинский или же китайский шрифт, все равно они никогда не читали татарскую литературу и не будут читать, но считают своим священным долгом учить татарских литераторов и ученых, какими буквами писать. Кто же лучше знает проблему: татарский писатель или же по-татарски ни бельмеса профессора?

Обрусевшим можно назвать того человека, который, в силу ли обстоятельств, в силу ли добровольного стремления обрусеть, начисто забыл или вовсе не знал язык своих предков, обычаи, историю, фольклор, литературу и другие виды искусства того народа, из которого он вышел, и не имеет ностальгии по исторической родине, по историческим ценностям своего народа, и в его психологию «вмонтировано» презрительное или же равнодушное отношение к своим бывшим сородичам. Да, действительно, как сказал «вождь пролетариата», такие обрусевшие перегибают палку больше, чем шовинисты.

Но есть и другие инородного происхождения личности, которые становились настоящими служителями русского народа. Какой же русский не будет гордиться великими деятелями искусства, литературы и великими полководцами татарского происхождения: Державиным, Карамзиным, Денисом Давыдовым, Аксаковым, Куприным, Рахманиновым, Юсуповым, Шереметьевым, Римским-Корсаковым, Суворовым, Кутузовым, Нахимовым, Ахматовой, Михаилом Львовым (Рафкатом Маликовым)... Эти личности и не скрывали своего происхождения, они гордились этим. Но они истинно русские люди. Воистину прав был великий завоеватель: поскреби каждого русского — найдешь татарина. Их так много, что лучше самим прочесть книги русского ученого Николая Баскакова и татарского ученого Альфреда Халикова о множестве русских фамилий тюрко-татарского происхождения.

Есть и другого склада «обрусевшие», которые мимикрируют, линяют, меняют имена и фамилии, тщательно скрывают свое происхождение из «поганых татар». Они активно ненавидят все татарское, в любую минуту бросаются в оппозицию, активно вмешиваются во внутренние дела татарского народа, в которых мало что смыслят. Такие опаснее шовинистов.

Но среди «обрусевших» есть лица, способные самостоятельно мыслить. Получив образование, они стремятся понять суть национального вопроса и начинают усердно интересоваться своим происхождением, историей, культурой своего народа, желают изучать татарский язык и обычаи. Это и есть возвращение к истокам своим. Зачастую в национальных вопросах такие действуют активнее, чем даже «националисты». Обычно у таких татарских националистов жены бывают русские. Недаром же говорят среди татар: у татарского националиста — жена русская, у башкирских, казахских, узбекских националистов — жены татарки.

Некий татарин-москвич Габидулла, хороший специалист — инженер, консультант и экскурсовод по достижениям советской техники на зарубежных выставках, хорошо обеспеченный, семьянин, вдруг совсем сник, ему закрыли загранкомандировки, его понизили в должности. В общем, парню не повезло: он попал в опалу. Это было в шестидесятые годы, когда мы учились в Москве. Позже стала известна причина «падения» нашего друга. Он в течение десяти лет скрупулезно собирал объявления о разводах при смешанных браках, напечатанных на последней странице газеты «Вечерняя Москва», особенно его интересовали заметки лиц, состоящих в русско-татарских браках. Он переговорил со всеми этими разводящимися и выяснил, что основной причиной разводов является национальный вопрос, ущемление прав нерусской стороны. Габидулла составил документ о необходимости внесения изменений в Конституцию. Он считал, что надо внести специальную статью: во время бракосочетания обе стороны должны сдать экзамен по истории и обычаям обоих народов, русская сторона — на татарском, татарская— на русском, и они должны дать клятву не обижать и не попрекать друг друга на национальной почве. И наш друг отнес этот документ в Кремль. В ЦК Габидулла получил прозвище «националист». Карьере — стоп! Но слава Аллаху, что он миновал психушку.

Вообще-то слова «националист», «национализм» по-татарски пишутся так: «миллгтче», «миллгтчелек», и в татарском языке они не обозначают такое страшное понятие, как разжигание национальной розни, высокомерие национала и ненависть к человеку иной национальности. В начале прошлого века миллгтче (националист) почитался среди татар, этим высоким словом называли самых настоящих интернационалистов. Наш миллгтче Ваиси был другом Льва Толстого, а впоследствии был расстрелян. Наш миллгтче Исхаки дружил с Максимом Горьким и другим русским писателем — Аросьевым. Борец за национальные права татарского народа, Исхаки был объявлен врагом народа номер один. Он спасся от гибели, лишь эмигрировав в Турцию. Наш миллгтче Султангалиев был одним из выдающихся политиков мирового масштаба, впоследствии был расстрелян. И так далее, всех не счесть.

С гордостью говорю, что я — националист в татарском понимании этого слова, я — миллгтче! И представитель любого народа должен быть националистом, то есть продолжателем вековых традиций своего народа, хранителем обычаев. Разве это плохо и вредоносно для других? Я — миллгтче, но я никогда не сделаю замечания людям, говорящим в трамвае на непонятном мне языке. А татары это испытывают на каждом шагу. Я — миллгтче, но я никогда, ни под каким предлогом не закрою национальной школы другого народа. Я — миллгтче, но если бы мне пришлось жить хотя бы два года в другой национальной республике, я бы выучил их язык, песни и обычаи из уважения к тому народу. Многие представители других национальностей, родившиеся, выросшие, живущие в Татарстане по пятьдесят и более лет, вообще не знают ни языка, ни истории, ни обычаев татарского народа. Это или равнодушие к татарам, или же нелюбовь. Но раз тебе не люб татарский язык, татарский народ, так почему ты не уедешь в Москву, Грузию, Прибалтику? Я ни за что не жил бы рядом с ненавистным мне народом.

Я — татарский националист, но я никогда не потребую больше прав, чем русский. Я хочу лишь заполучить отобранные у нас права — на самоопределение, равноправные отношения Татарстана с Россией, систему образования по традициям, развитие татарского языка как государственного, и мне не нужно формальное равноправие, которое не действует в жизни. Нам нужны система институтов, университетов на татарском языке, широкая сеть татарских школ, которые были закрыты во всех регионах России. И только. Разве это злостный национализм? Все это было до тридцатых, до семидесятых годов, и никто не страдал от этого, и Россия не рухнула из-за того, что татары обучались на своем языке во всех диаспорах. Ведь татары имеют на это право, ибо татарский народ вставал на защиту России в трудные для нее моменты жизни, на отечественные войны татары посылали своих лучших сыновей, чтобы они на передовой линии фронта защищали Россию. Хотя войны не шли на территории Татарстана, воины-татары погибали за Россию, Белоруссию, Украину миллионами. Во время второй мировой войны героически сражались татары — и крымские, и казанские, и сибирские. Чего только стоят подвиги легендарного летчика, дважды Героя Советского Союза Ахметхана Султана! Им восхищались Кожедуб, Покрышкин, немецкие асы. Татарин Гази Загитов первым водрузил знамя победы над рейхстагом, и его имя было предано забвению. Золотая звезда, миновав раненую грудь Загитова, украсила мундиры грузина Кантария и русского Егорова. Несмотря на тяжелую рану, Гази Загитов выздоровел и вернулся на родину. Смерть настигла его в мирное время. Он попал в автокатастрофу и погиб. Случайно ли? Не потому ли он погиб, что знал правду? Родственники дважды героя Советского Союза Ахметхана Султана были выселены из собственного дома как изменники родины. Странно как-то, избежавший тысячи смертей, герой-летчик погибает в мирное время. Ахметхан, пользуясь своим авторитетом, начал бороться за возвращение своего народа в Крым. И неожиданно погиб. Не многовато ли случайностей? Эти случайности выстраиваются в какой-то один закономерный ряд.

Несмотря на заслуги, татар-воинов не торопились повышать в чинах. Я разговаривал со многими служившими в армии татарскими офицерами: армяне, грузины, русские, украинцы после звания полковника быстро становились генералами, а генералы — маршалами. Но вот татарам «не везло», ни одного маршала! О татарских воинах много лестного говорили самые видные полководцы России. Татары по количеству Героев Советского Союза стоят на четвертом месте: после русских, украинцев и белорусов. Война-то шла на их территории. Татары защищали и Украину, и Белоруссию, и Россию, как свой дом. Татары могли бы занять и более высокое место, проявив героизм во время войны, но имена десятков и сотен героев-татар преданы забвению, они были обойдены военными наградами. Имя героя Гази Загитова было предано забвению потому, что он не был ни русским, ни грузином, ни украинцем. Имя героя Бреста Петра Гаврилова тоже было забыто на многие годы. Последний защитник Бреста, весь израненный, он попал в плен, советские власти сначала его освободили из фашистского плена, привезли в Советский Союз и упрятали в тюрьму на десять лет. Потом реабилитировали, присвоили звание Героя Советского Союза. Он стал легендой, но нигде в русских источниках вы не найдете сведений о том, что это был сын татарского народа. О другом легендарном герое, Александре Матросове, написаны книги, были бы сняты и фильмы, но выяснилось, что Матросов не русский герой, а татарин. Большая Советская энциклопедия (издание 1954 г.) не дает о Гаврилове вообще никаких сведений, а про Матросова пишет вопиющую ложь, что он родился в городе Днепропетровске. А родился Матросов в татарской деревне Кунакбай.

Один грузин, когда во время водного круиза в салоне парохода зашел разговор о татарах, не без злорадства сказал:

— Что за народ татары? Ни одного знаменитого татарина
я не знаю. Кого татары дали миру?

Я не стал доказывать предвзятому грузину, что грузинский эпос «Витязь в тигровой шкуре» Шота Руставели — это обработка и перевод булгаро-татарского письменного памятника IX века (865 г.), автором которого является наш предок Шамси Башту, дворцовый каллиграф булгаро-татарского хана Алмуша (см. журнал «Майдан», 1998 г., # 1, 53 с.).

Я не стал рассказывать грузину и о том, что татары дали миру достаточное количество известных личностей: выдающегося ученого-русиста Хай руллу Махмудова (который одним из первых начал изучать текст «Слова о полку Игореве»; это он посоветовал поэту Олжасу Сулейменову написать книгу «Аз и Я», вызвавшую бурю страстей); героя-поэта Мусу Джалиля; гения танца, любимца всех народов Рудольфа Нуриева; второго гения танца мирового масштаба Ирека Мухаммедова; несколько чемпионов мира по художественной гимнастике династии Шакуровых; легендарного летчика Ахметхана Султана... Я просто сказал:

— Татарский народ, если бы никого и не дал миру, имеет право вечно гордиться тем, что он не дал миру таких палачей, как Сталин и Берия!

Мой народ дал множество героев на поле брани, защищая Россию. Неужели этот народ не имеет права наряду с другими определять свою судьбу сам?! Мой народ уже определился, связав свою жизнь с Россией, но эта связь должна быть не как отношения хозяина и слуги, а как хозяина с хозяином. От этого выиграют и татары, и Россия.

Как писал Тукай в 1913 году в стихотворении «Надежды народа в связи с великим юбилеем России»:

Как тигры, воюем, нам бремя не бремя,
Как кони, работаем в мирное время,
Мы — верные дети единой страны,
Ужели бесправными быть мы должны?

(Перевод Семена Липкина.)

Действительно, татары всегда защищали Россию, но после войны становились бесправными, «презренными нацменами». Помните историческую вывеску на воротах парка в Казани: «Татарам и собакам в парке гулять запрещено!»?

Впрочем, националисты бывают разные. При стечении обстоятельств некоторые становятся ярыми защитниками национальных прав татарского народа, но когда начинается «облава» на «националов», переселяются в другие республики и быстро мимикрируют, превращаются в ярых националистов другого народа. Когда и там начинаются гонения, они возвращаются обратно в Татарстан и, сбросив плащ националиста соседней республики, заново становятся ярыми татарскими националистами. Из них легко можно сделать провокаторов. Я всегда был настороже с такими перебежчиками. Всегда держался на почтенном расстоянии от них. Они могут продать тебя со всеми потрохами в любую минуту. И обычно такие люди начинают «клевать» активных, самых настоящих деятелей местной культуры.

Бывают и такие татары-антинационалисты, для которых важно предстать перед Москвой активными интернационалистами. Они всячески поносят свою нацию. Один такой крупнейший руководитель партии в Татарстане во время выступления перед молодежью с сарказмом порочил татарский танец: «Нет у татар танца! Разве это танец? (Пародирует движения. А хороший бы клоун из него получился!) Татарский танец— это конвульсии чахоточного человека! Я понимаю, грузинский — вот это танец, молдавский, русский танцы — это здорово!»

Да, таково было отношение высшего руководства Татарстана к национальному искусству. Как ушел тот крупный функционер партии с поста, так сразу Татарский ансамбль танца с успехом стал гастролировать по Европе, Японии, африканским странам. В чем же дело? Или крупнейший руководитель партии ничего не понимал в татарском искусстве, или же он, выслуживаясь перед Москвой, специально тормозил рост искусства. Ведь ничего не изменилось, танцоры те же, ансамбль тот же. Просто изменилось в республике отношение к татарскому искусству.

В семидесятые годы я был в опале. Что бы я ни говорил, все становилось известным в верхах. Я преподавал тогда в институте культуры. Уроки по актерскому мастерству и режиссуре в татарской группе вел только на татарском языке и этим кого-то раздражал. Замдиректора по АХЧ при одном споре с ним как-то обмолвился: «На закрытом партсобрании сказали, что ты ярый националист!»

«Дух тридцать седьмого» время от времени и сейчас дает о себе знать. Кое-кто втихомолку собирает компромат на активных деятелей национального движения, кое-кто без устали спекулирует термином «националист», кое-кто угрожает судом за разжигание национальной розни.

Жесткий контроль цензоров над художественными произведениями создал особый вид произведений татарской литературы, как говорится, с подтекстом. Татарские поэты и писатели, не имея возможности писать открытым текстом, вынуждены были «вуалировать» свою мысль, прятать эту мысль в подтексте, переводить в иносказание. Татарская поэзия богата такими хитросплетениями, тончайшими намеками. Для того чтобы обойти строгого, натасканного на поиск антисоветчины цензора, необходимо было особое, отшлифованное, как алмаз, произведение. И получался красивый стих, сказка с тайной, глубоко спрятанной внутри. Молодые критики и литературоведы, кто возьмется за расшифровку этих тайн?! Интересная тема для диссертации! Быть может, действительно, поэтам нужно благодарить КГБ за красивую, глубокомысленную поэзию?

Идейно подкованные функционеры-главлиты из кожи вон лезли, чтобы и намека на советскую действительность не было в печати. КГБ стал испытательным полигоном истинных талантов на прочность. Мелок талант — он сломается и, отбросив свое призвание, станет строчить дешевые панегирики в адрес властей. Велик талант — он не поддастся искушениям красного дьявола.

К великому счастью, таких талантов в татарской литературе предостаточно!

Слава Аллаху! Аминь!
******************************************************************************************


ОБРУСЕВШИЕ ИЛИ ЖЕ РУССКОЯЗЫЧНЫЕ?
Рабит Батулла

Среди русскоязычных татар немало тех, кто живо интересуется прошлым, сегодняшним и будущим татарского народа. Обычно такие татары носят европейские, русские имена под татарскими фамилиями - Альберт Мифтахов, Михаил Шамсутдинов, Виктор Абдуплин... Они начитанны, so их недостаток - это незнание татарского языка, литературы и истории.
При разговоре один из таких обрусевших татар выразил свое отношение к данному вопросу так:
- Друг мой, я не обрусевший, - начал он. - Я русскоязычный татарин. Язык не основной компонент определения нации. И не религия составляет основу нации. Историю и лицо татарского народа составляют знание, наука и национальный характер. Если отсутствует знание, то история исчезнет. Те, кто хорошо владеет татарским языком, обычно бывают малограмотными. Обрусевшие татары более организованны, я бы даже сказал, интеллигентнее. Те, кто во все горло кричит: "Моя татарская нация, мой татарский народ, да, мы татары", являются в основном малограмотными фанатиками, они даже свою-то историю знают понаслышке, мировую историю они вообще не знают, и свою-то религию они как следует не знают, они громко кричат об исламе, но не соблюдают законы шариата. И те женщины, которые демонстративно закутываются в платки, выставляя напоказ свою принадлежность к мусульманству, в прошлом были продавцами пива и водки, и эти спекулянтки вдруг стаями стали абыстаями... Бывшие атеисты, коммунисты вдруг стали муллами. Слов нет, если они искренне покаялись и встали на путь истинный, слава Аллаху. Таким - уважение и восхищение, спасибо им! Но ведь и немало тех, кто следует лишь моде. Сейчас модно строить мечети, которые пустуют. Если вдруг ход событий изменится в другую сторону, они же первыми сбросят с себя каляпуши, платки и достанут надежно спрятанные партбилеты... Татарские депутаты в большинстве своем не способны думать о будущем нации и бороться за права татарского народа. Они мало что понимают в законодательстве и юриспруденции, просто они малообразованны. Они озабочены личными интересами. Их не интересуют ни история, ни печальное положение родного языка, ни будущее татарской нации, ни утечка богатства, из Татарстана. Это и есть надежда нации? И очень жаль, что судьба народа в руках таких вот полуграмотных, но зато богатых татар. Впрочем, народ сам избрал таких депутатов. Бедный народ достоин таких богатых депутатов! Позвольте заметить: судьба татарской нации не в их руках, судьба татарской нации в руках у русскоязычных татар.
Они спасут историю татар, жертвуя родным языком и исламом. В основе светлого будущего татарской нации лежит ее национальный характер. Вы, татарские националисты, берите Пример с евреев! Евреи испокон веков вынуждены были скитаться по миру, их изгоняли отовсюду, их преследовали, убивали массами, и, наконец, они осели в России. Они забыли родной язык, они превратились в русскоязычных евреев. Они даже начисто забыли и религию отцов. Но евреи сохранили национальный характер. Еврея можно безошибочно узнать по лицу и по поступкам. Их национальный характер - это взаимопомощь, круговая порука, еврей не имеет права бросить еврея в беде. Евреи никогда не забудет тех, кто когда-то ему помогал, независимо от национальной принадлежности, и ответит тем же. Родным языком российских евреев является русский. Ни для кого не секрет, что русскоязычные еврейские деятели внесли огромный вклад в развитие русской литературы и искусства. А вы, татарские националисты, ругней ругаете нас - русскоязычных татар. Вы нас считаете русскими, обрусевшими, раз мы не знаем татарского языка. А необрусевшие, татароязычные татары являются ли настоящими татарами и верны ли они отцовским традициям? Татарские националисты, татарская интеллигенция начисто отказались от настоящих татарских имен, среди детей татарских деятелей искусства и литературы вы очень редко встретите татарские имена. Справочники татарских деятелей наводнены чуждыми для татар европейскими именами -Рафаэль, Роберт, Клара, Луиза, Эдуард, Альберт, Марсель: полная эклектика! Слава Аллаху, у меня имя татарское: Ихлас!
Да, я не владею татарским языком, но я прочитал несколько произведений татарских писателей в переводе, я бы сказал, не в обиду вам, - это суррогат, повтор, вторично-третичные сюжеты и темы. Это давно прой-денный этап в мировой литературе... Я не читаю произведения татарских писателей, но взахлеб читаю книги, посвященные древней истории татар. Они написаны талантливыми руками татарских историков.
Литература и искусство, созданные русскоязычными татарами, такими как Михаил Львов (Рафкат Маликов), Рустем Кутуй, Альберт Мифтахетдинов, Диас Валеев, Рауль Мирхайдаров, Роман Солнцев (Ринат Сутиев), Рудольф Нуриев, Ирек Мухамедов, София Губайдулина, принадлежат русской и мировой культуре!
Идет открытая и скрытая ассимиляция татар. Многие из них обрусевают. Но мы-то не обрусевшие! Мы - русскоязычные татары, любящие, изучающие татарскую историю.
Да, вы не сможете остановить или же замедлить процесс русскоязычия. Поезд ушел! Обратного пути нет. Остается лишь один-единственный путь - путь русскоязычных татар... К татарскому языку подошел инкыйраз, исчезновение. Почти все татарские школы за пределами Татарстана закрыты. Дела татарских школ, находящихся в самом Татарстане, ничуть не лучше. В школах Татарстана уроки татарского языка постепенно сокращаются. Государственным языком татарский никогда не был и вряд ли будет. Вы нас отрицаете и принимаете за русских, русские нас считают татарами. А куда же нам деваться? Объединиться! И это объединение укажет путь в будущее новой татарской нации. И не считаться с русскоязычными татарами по крайней мере не умно!
Вот такой разговор, вернее, монолог состоялся недавно. В конце концов, принадлежность человека к данному народу решает не имя, а его деяния. Русский человек Александр Ключарев, прекрасно владеющий фольклорной музыкой татар и татарским языком, стал выдающимся татарским композитором. Русская девушка Елизавета Шляхтина стала выдающейся артисткой татарского театра Лизой Сыртлановой. Татарский народ будет гордиться их творчеством во веки веков. Аминь.
Люди, по происхождению татары, с именами пророка Мухаммеда или же первого карачи Булатбека, могут так напакостить татарскому народу, что за сто лет не соскребешь эту пакость, что любой нетатарин тебе покажется настоящим святым!
Кстати, так называемые "русскоязычные татары", значительная часть которых душой болеет за татарский народ (в том, что они не владеют татарским языком, не их вина), они стремятся приблизиться к проблемам своего народа, изучают историю, пытаются выучить татарский язык. Но некоторые, индивидуумы из кичливых татар своим грубым, бестактным отношением к ним отталкивают их от общего дела. Отталкиваемые остаются меж двух Огней, татары их называют "русскими", для русских они все-таки остаются татарами. Собственно, крайние националы-татары делают грубейшую ошибку, отталкивая их от себя. Ведь они Могли служить нам, общим нашим целям. Не воспринятый татарами русскоязычный татарин, если он умный, зажав обиду на своих сородичей, все равно будет стремиться к сближению со своим народом, в конце концов татары его примут как своего. Иной, отвергнутый крайними националами русскоязычный татарин уйдет в стан оппозиционеров и сделает больше вреда татарскому народу, чем нетатарин; как правило, такие становятся прислужниками шовинистов.
Ни для кого не секрет, русскоязычные татары теперь составляют значительную прослойку татарского общества, они образованны, интеллигентны, большинство из них являются успешными бизнесменами - не считаться с ними, как сказал мой собеседник, "по крайней мере не умно". Не давая стремящимся русскоязычным татарам приблизиться к истокам своей нации, мы приобретаем лишнего недруга.
Страдающие от шовинизма татары порой сами становятся на позицию шовиниста в отношении некоторых слоев татарского общества. Можно услышать из уст чванливых казанских татар такую фразу: "Кряшены, они предатели ислама и татарского народа!".
Если кряшены - предатели татарского народа, то как же они, кряшены, ревностно охраняют чистоту татарского языка без примеси арабско-персидских слов? Если кряшены - предатели ислама, то они сначала должны были быть мусульманами. Насильно или же добровольно крещенных новокряшен почти нет. Настоящие мусульмане-татары ни за что не согласились креститься и, бросив свое богатство на произвол грабителей, уходили в горы, в степь, в леса, подальше от Казани. Насильно крещенные татары вскоре вернулись в ислам, их порой называют возвращенцами. Те, кто из-за привилегий согласился принята христианство, вскоре обрусели, забыв татарский язык и обычаи, женившись на русских женщинах. Они не кряшены, они уже становились русскими. Те татары, кто с легкостью принимал христианство, как правило, были выходцами из других отатарившихся народов Поволжья, недавно принявших мусульманство. Им не так болезненно было менять религию. Предки сегодняшних татар-кряшен никогда не были в исламе, будучи язычниками, они приняли от миссионеров христианство, минуя ислам, и никогда не предавали нашу религию, они остались при своей вере, ревностно охраняя родной татарский язык. Поэтому уговаривать или заставлять сегодняшних кряшен принять ислам -дело бесперспективное, я бы даже сказал, вредоносное для всей татарской нации. Какой веры держится народ, решает он сам, вмешиваться в его религиозные дела, мягко говоря, было бы бестактностью со стороны татар-мусульман.
Порой из уст крайних татарских националов можно услышать и такую фразу: "Мишари - предатели! Они помогали московским войскам разрушить город Казань!".
Во-первых, в составе войск свергнутого хана Шах Гали, штурмовавшего казанскую крепость, были не только мишари, там были и казанские татары-перебежчики, там были и татары-казаки (казаклар) из других татарских ханств, убежавшие на службу к русскому царю. Обвинение целой этнической группы татар-мишарей в предательстве ничем не обосновано, я бы добавил, вредно для всеобщих интересов татарского народа.
Не так давно можно было услышать и такое суждение: "Крымские татары - предатели, гони их, бей их!".
Киев был сдан фашистам без единого выстрела, фактически все полицаи были украинского, русского, белорусского происхождения. Некоторая часть их вообще сражалась против Красной армии. Но почему-то эти народы мы не называем предателями и не изгоняем их с исторической родины, как крымских татар. До сих, пор крымские татары испытывают муки гонения. Это гнусная ложь органов НКВД и нечистоплотной советской пропаганды! Крымские татары ожесточенно сопротивлялись фашизму - начиная с дважды героя Советского Союза, легендарного летчика Ахмедхана Султана и заканчивая рядовым татарином.
Вот такие провокационные воззвания официальной пропаганды и самих крайних татар под корень косили единство татарской нации, раздробляя ее на мелкие народности. Нет таких наций под названиями кряшены, мишари, бараба, тептяри, есть единая нация - татары, -объединяющая все эти этнические группы. В Китае проживают 56 народностей, но все они входят в состав великой китайской нации. В России есть кержаки, есть кацапы, с большими отличиями в языке и быту, даже в религии, но все они называются русскими. Отличия в говоре, отличия в религии не могут разъединить единую татарскую нацию. Такие межэтнические разногласия льют воду на мельницу антитатарских сил, которые называются "разделяй и властвуй".
На страницах периодической печати уже годами идет изнурительная тяжба учёных, журналистов, недостойная людей высокого звания. Речь в таких публикациях идет не столько о насущных проблемах нашей республики, сколько о мелких дрязгах между коллегами. Личностные отношения выпирают из таких публикаций. Необоснованные обвинения некоторых деятелей татарского искусства и литературы, порой переходящие границы журналистской этики, разнузданно-зарвавшихся авторов ставят под удар демократию. Эти "отравленные стрелы", пущенные в отдельные личности, рикошетом попадают в высокое руководство. Ведь скоро начнется предвыборная кампания. И таким элементам, видимо, выгодна обстановка недоверия и нестабильности в республике.
Выдающийся скульптор Баки ага Урманче как-то сказал:
- Господа татары! Если вы хотите стать представителями единой нации, то перестаньте писать друг на друга кляузы, перестаньте подзуживать мишарей, кряшен, башкир, чуваше, и русскоязычных татар друг против друга! Это будоражит не только татар, но и всю Россию!
Я бы не согласился со всеми выводами моего собеседника Ихласа, скажем, об инкыйразе (исчезновении) татарского языка. Да, татарский язык прошел "огни, воды и медные трубы" в течение многих лет после ликвидации государственности. Хотя и писал знаменитый русский поэт Ярослав Смеляков: "Вы, прадеды наши, мукою запрудившие лик, на мельнице русской смололи заезжий татарский язык".
Наш выдающийся поэт Назар Наджми ответил ему словами:
Долинам Волги соприродный,
Высокий, словно лунный лик:
Не заезжий и не безродный
Татарский золотой язык.
И храбрых предков ты достоин,
И перед временем привык
Не гнуться, как пред саблей воин,
Татарский кованый язык.
Веков приветливый наследник,
Ты дружелюбен и теперь,
Как та, что, повязав передник,
Пред гостем открывает дверь.
Умеешь выразить к тому же
Ты мудрость зрелого чела,
И государственного мужа,
И стихотворца, и посла.
И в степи на бешеном карьере,
И на страницах вещих книг
Не изменял отцовской вере
Ты, гордых всадников язык.
И, словно тетива тугая,
В пределы вечности сумел
Вознести стихи Тукая,
Как стаи оперенных стрел.
Чтоб у славы быть в зените,
Сквозь стены камер ты проник,
Тюремщиками в Моабите
Не перемолотый язык.
Живи, все горести осиля,
Неиссякаемый родник.
Похожий на звезду Джалиля
Татарский золотой язык.
И современная татарская литература богата талантами. Сегодня татарская литература имеет десятки талантливых поэтов, десятки драматургов, современный татарский театр известен не только в Татарстане и России, его знают и признают во многих странах мира. Татарские художники завоевали общее признание во всем мире.
В прошлом году татарские драматурги написали 110 пьес, 20 из которых признаны лучшими и вовсю ставятся на сценах театров Татарстана и Башкортостана. Немалый урожай! Татарские художники, такие как Расих Ахметвалиев (Уфа), Эдуард Щагеев (Москва), Ахсан Фатхутдинов (Татарстан), Илгиз Хасанов (Казань), Альфия Ильясова (Казань), Бахтияр Табиев (Казахстан), Камил Муллашев (Алма-Ата) и другие, завоевали мировую известность...
Но мой собеседник по-своему прав: не признавать проблему русскоязычных татар - это близорукость, он прав и в том, что необходимо объединить русскоязычных татар, сдружить их с остальными региональными группами. Для этого есть надежный и очень простой путь: в каждом регионе создать общество молодых разноязычных татарских интеллигентов и созидать в направлении решения насущных проблем вместе с преуспевающими татарскими бизнесменами.

Тарихи Корылтай

Тарихи Корылтай


1552 елда үзенең дәүләтчелеген югалткан татар халкы яңадан бәйсез дәүләтен торгызырга беркайчан да өметен өзмәде. Башта ул аңа кораллы юл белән ирешергә теләде, әмма таркалган милләтне тупларга, ныклап аякка баскан Россияне җиңәргә татарның көче җитмәде. Инде узган гасырда Россиядә бераз гына демократик якка үзгәрешләр булу белән, татар халкы хокукый юл белән үз хокукларын таләп итә башлады. 1905-1906 елларда уздырылган беренче мөселман корылтайлары, шул елларда төзелгән татарның беренче сәяси партияләре, 1917-18 елларда шаулап үткән милли корылтайлар, татар халкының Милләт Мәҗлсен төзү, Милләт идарәсен оештыру, “Идел-Урал штаты” игълан итәргә әзерләнү – болар барысы да татар халкының бәйсезлек юлында хокукый адымнары иде. Әмма 70 елга сузылган коммунистик режим татар халкының бәйсезлеккә омтылышын таш белән бастырып куйды, милләтебездән телсез, динсез, рухсыз совет кавеме ясауны максаты итте. Бары тик бу режим җимерелә башлагач кына татар халкы үзен бастырып куйган ул таш астыннан чыга алды, милләтнең исән калган акыл ияләре тагы корылтайлар җыеп, тагы дәүләт бәйсезлеге мәсьәләсен күтәрделәр. 1989, 1990, 1991, 1992 елларда уздырылган һәр милли корлытайда татар халкының дәүләт бәйсезлеге мәсьәләсе куелды, бүгенге көндә дә татар милли хәрәкәтенең төп максаты - Татарстанның дәүләт бәйсезлеге, милләтебезнең азатлыгы.
Шушы корылтайлар исемлегенә кермәгән, әмма милләтебез өчен аеруча әһәмияткә ия булган тагы бер тарихи корылтай бар, ул – Икенче Бөтенья сугышы вакытында Германиягә әсирлеккә төшкән “Идел-Урал” легионы татарлары корылтае. Ул 1944 елның 4-5 мартында Германиянең Грайфсвальд шәһәрендә була, һәм анда милләттәшләребез Идел-Урал халыкларының дәүләт бәйсезлеген игълан итәләр. Бүгенге көндә бу корылтай турында бик аз беләләр һәм язалар, ул нигездә тарихчыларның гына өйрәнү объекты. Әмма рус, алман, хәтта татар тарихчылары да Грайфсвальд корылтаена тискәре бәя бирәләр, бу татарларны дошман белән хезмәттәшлек итүдә һәм тормышка ашмаслык эш белән шөгыльләнүдә гаеплиләр. Бу темага иң куп архив материаллары туплаган һәм иң җентекле хезмәтләр язган тарихчы Искәндәр Гыйлаҗев та легиончыларның бу адымын “авантюра” дип атый, “Германиянең, СССРны җиңгән очракта, бәйсез төрки дәүләтләр төзүгә бернинди омтылышы булмавын” күрсәтә, алманнарның җиңүенә ышанып татарның бәйсезлеген игълан итүчеләрне “сәяси сукырлыкта” гаепли. (Искандер Гилязов. Легион “Идел-Урал”. – Казань, 2005, стр. 276-283, 383.)
Язучы Рафаэль Мостафин да Грайфсвальд корылтаена бәя бирүдә Искәндәр Гыйләҗевтан ерак китми, ул татарларны “портфель бүлешүдә” гаепли, татарларның җитәкчесе Шәфи Алмаздан һәм башка милләтпәрвәрләрдән мыскыллап көлә һәм нәтиҗә ясап: “Наконец-то они оформились в «настоящий” национальный комитет – нечто вроде эмигрантского правительства!” – дип яза үзенең “Идел-Урал” : взгляд из Германии” дип аталган мәкаләсендә. (Тәрҗемәсе: “Ниһаять алар «чын” милли комитет булып оештылар – мөһаҗирлектәге хөкүмәт сыманрак” . – Журнал “Гасырлар авазы” – “Эхо веков”, 1995, май саны, 146 бит.)
Күрәсез, татар тарихчыларының һәм язучыларының “Идел-Урал” корылтаена биргән бәяләре уңай түгел. Гомумән, татар матбугатында бу тарихи корылтай турында мәгълүмат бик аз, булганы да органнар иләге аша үтеп, сөзеп кенә бирелә. Сугыш вакытында алманнарга әсирлеккә төшкән, аннан “Идел-Урал” легионында хезмәт иткән, илгә кайткач, Сталин төрмәләрендә газап чиккән Гарәф Фәхретдинов та бу корылтайда катнашкан була һәм болай дип язып калдыра:
“Бишенче корылтай. 1944 елның яз башы иде. Хәрбиләрчә тиз генә җыенып, “Идел-Урал”ның бишенче корылтаена катнашырга дип, “Гроссен Дойчланд”ка (Бөек Германия) китеп бардык....
Корылтайны Гариф Солтан ачты. Гимн уйналды. Көчле алкышлар яңгырады. Менә мөнбәргә “президент” Шәфи Алмаз күтәрелде. Габдрахман ага алдагы корылтайларның Кытайда, Төркиядә, ә бу – бишенче корылтайның Алман илендә ачылуы хакында әйтте. Халкыбызның тарихына тукталды. Илебезне кызыл чүпрәклеләрдән азат итәчәкбез, мөстәкыйль дәүләт төзиячәкбез, яшәсен Идел-Урал дәүләте дип сүзен тәмамлады. Президиумнан нимец кунаклары да чыгып сүз әйттеләр. Соңыннан инде Гариф Солтанов татарча һәм нимесчә нотыклар сөйләп, корылтайны япты. Тагын гимн уйналды.” (Кайда минем илем? – Казан, ТКН, 1996, 43-44 битләр.)
Татар матбугатында бу корылтай турында башкача мәгълүмат булмады дияргә була. Югыйсә бит анда бик мөһим мәсьәләләр күтәрелә, җитди карар һәм мөрәҗәгатьләр кабул ителә, зур оештыру эшләре башкарыла. Иң мөһиме – татар легионерларының һәм мөһаҗирләренең бу корылтаенда мөстәкыйль Идел-Урал милли дәүләте игълан ителә! Татар ир-егетләре, әсирлек шартларында да, хәтта Гитлерның үзенә ияреп булса да, Татар Илен, Идел-Уралны большивизм богауларыннан азат итәргә, халкыбызга бәйсезлек алып бирергә карар кылалар! Бәлки шуңа күрәдер дә совет матбугатында бу корылтай турында бары тискәре итеп кенә яздылар, хәзер дә шундый караш дәвам итә. ФСБ бу теманы һаман да үз карамагында, үз кешеләре кулында тота, шуңа күрә башка төрле фикерне алар дөньяга чыгармаска тырышалар.
Әмма хакыйкатьне таш белән бастырып куеп булмый, ул барыбер дөньяга бәреп чыгачак. Моннан 65 ел элек уздырылган тарихи корылтай материаллары белән дә шулай булды – алар минем кулыма үзләре килеп керде. 2008 елның октябрь аенда Германиягә баргач, Мюнхен шәһәрендә яшәүче милләттәшебез, шушы корылтайны үзе оештырып йөргән Гариф Солтан миңа “Идел-Урал Корылтае” дип аталган брошюраны бирде. Бу зур булмаган китапта, яңалиф латин хәрефләре белән, 1944 елның 4-5 мартында Германиянең Грайфсвальд шәһәрендә уздырылган Идел-Урал Корылтаеның материаллары, барлык чыгышлар, карар һәм мөрәҗәгатьләр бастырылган иде. Тарихчы өчен моннан да зур табышның булуы мөмкинме?! Бигрәк тә - милли азатлык хәрәкәтен өйрәнүче һәм үзе дә шул көрәштә башлап йөрүче татар сәясәтчесе өчен! Мин бу хезмәтне ныклап өйрәнергә тотындым, Гариф абыйның үзеннән дә күп мәгълүмат алдым һәм белгәннәремне башкалар белән дә уртаклашырга булдым. Әмма бу тарихи корылтай турында сөйләүгә күчкәнче, мин “Идел-Урал” легионы турында да бераз мәгълүмат биреп үтүне кирәк дип таптым.
Билгеле булганча, сугышның беренче көннәрендә үк миллионлаган совет сугышчылары алманнарга әсирлеккә төшә, алар арасында татарлар да күп була. 1941 ел ахырында 3 миллионнан артык совет сугышчысы Германия тоткыны була, сугыш ахырында бу сан инде 5 миллионга җитә. Көнчыгыш Европаның төрле илләрендә тоткынлыкта яткан бу әсирләрдән, беренче чиратта, урыс булмаган милләт вәкилләреннән, Германия ягында сугышу өчен легионерлар туплый башлыйлар. Беренчеләрдән булып 1942 елның башында Кавказ халыкларының легионнары, аннан инде 1942 ел барышында Төркстанлылыр һәм Идел-Урал халыклары вәкилләренең дә легионнары төзелә. Шушы вакыт эчендә төрле милләт вәкилләреннән булган әсирләрне лагерьлар буенча барлау, аерым туплау һәм легион өчен әзерләү эше алып барыла. Хәер, бу эш сугыш беткәнче дәвам итә, әмма ул вакыта инде легионнар формалашып беткән булалар һәм төрле фронтларда Германия ягында сугышларда катнашалар.
Татар әсирләрен аерым туплау 1941 елның көзендә башланса да, ул аерым легион булып бер елдан соң гына формалашып бетә. Шунысын да әйтергә кирәк, бу тоткыннарны барлап, аларга әсирлектән котылырга, исән калып милләткә хезмәт итәргә милләттәшебез профессор Әхмәт Тимер зур ярдәм итә. Сугыш алдыннан гына Һамбург университетында төрки телләр буенча докторлык диссертациясе яклаган Әхмәт Тимер Көнчыгыш министрлыкта татар мәсьәләсе буенча төп белгеч була һәм алманнарда милләтебезгә карата хөрмәт уятуда зур этәреч ясый. Әхмәт Тимер 1942-1943 елларда 15 әсирләр лагерында булып, ике меңнән артык татар-башкортны, чуаш-мариларны үлемнән коткара. (Бу хакта тулырак мәгълүматны Әхмәт Тимернең 1998 елны Анкарада басылып чыккан “ 60 ел Алманиядә” китабыннан табарга була.)
Төрки-татарларны башка әсирләрдән аерып алырга 1941 елның 25 июлендә Германиягә килгән төрек сәясәтчесе Нури Киллигиль дә тәкъдим итә. Ул Беренче Бөтендөнья сугышы вакытында Германиягә әсирлеккә төшкән төрки-татарлар өчен аерым лагерь булганлыгын, соңыннан аларның Төркияне яклап сугышуларын мисалга китерә. Дөрестән дә, милләттәшебез Габдрәшит Ибраһимов Төркия сәясәтчеләре белән киңәшеп, татар әсирләре лагеры Вюсендорф мәчетендә имам булып тора һәм 1916 елны 2 мең татар-башкорт әсирен атка атландырып, Төркиягә алып кайтып китә. Һәм Икенче Бөтенья сугышы вакытында бу тарих тагы кабатлана.
Нәтиҗәдә, 1942 елның 1 августында Гитлер Идел буе татарларының, башкортларның, шулай ук татарча сөйләшүче чуаш, мари, удмурт һәм мордваларның аерым легионын төзү турында приказга кул куя. Аларны, нигездә, партизаннарга каршы көрәштә файдаланырга тиеш булалар. Шушы елның 6 сентябренә инде татар легионы төзелеп бетә һәм аңа үз байрагы тапшырыла. Шунысын да әйтергә кирәк, легионның байрагында да, төрки-татар легиончыларының җиңнәренә таккан тамгаларында да “Идел-Урал” эмблемасы була, ул – яшел һәм күк җирлектә кисешкән ук һәм хәнҗәр, ә өстә карага ак белән латин әлифбасында “Идел-Урал” дип язылган. “Идел-Урал” легионының төп базасы Польша территориясенә урнашкан Едлино лагерында була, моннан тыш тагы Седльце, Демблин һәм башка урыннарда да лагерьлары эшләп килә.
Гариф абый Солтанның әйтүенчә һәм кайбер рәсми чыганаклардан да күренгәнчә, “Идел-Урал” легионында төрле чорда 40 меңнән 60 меңгә кадәр легиончы була һәм аларның күпчелеген татарлар тәшкил итә. Татар легиончылары арасында капитан, майор, полковник, хәтта генерал дәрәҗәсендә хәрбиләр булса да, “Идел-Урал” легионы белән җитәкчелек итәргә алман подполковнигы фон Зеккендорф билгеләнә. Татар энциклопедия сүзлегеннән күренгәнчә, бу гаскәри берәмлектә барлыгы 7 батальон булып, легиончылар Европада, Белоруссиядә һәм Украинада партизаннарга каршы сугышка җибәрелә һәм күпчелеге партизаннар ягына чыгып, Германиягә каршы көрәшә башлый, диелгән. Бу, әлбәттә, дөреслеккә туры килми, чөнки сугышка озатылган татар легиончылары барысы да коралларын алманнарга каршы борган булсалар, Германиядә калган легиончыларның барысын да тиз арада концлагерьларга озаткан булырлар иде. Ә “Идел-Урал” легионы сугышның ахырына кадәр тулы тормыш белән яши, Бельгия, Франция, Голландия, Польшада хәрби операцияләрдә катнаша, татарча газета-журналларын, китапларын чыгара, милли ансамльләрен эшләтә, үзләре өчен бирелгән махсус ял йортларында ял итә, корылтайларын уздыра...
- Татар легионерларының 3 ял йортлары бар иде, монда профессор фон Менденең ярдәме зур булды, - дип искә ала Гариф абый ул көннәрне. – Алман гаскәриләре сугыштан ял алып, өйләренә кайтып хәл җыеп китәләр иде, шундый ук мөмкинлекне татарларга да бирделәр. Моннан тыш Көнчыгыш министрлык каршында татар комитеты эшләп килде, анда легионерлар өчен атналык “Идел-Урал” газетасы, айлык “Германча-татарча белешмә” бюллетене, “Төрек берлеге” газетасы, “Татар әдәбияты” журналы, аерым татарча китаплар басылып чыкты. Шулай ук татар легионының тынлы һәм кыллы оркестрлары, үз җырчылары, үзешчән артистлары бар иде. Алман радиосыннан татарча тапшырулар оештырылды. “Идел-Урал” легионы үзенең маршы итеп Заһидулла Яруллинның “Тукай маршы”н алды һәм аны бөтен тантаналы очракларда уйный иде. Дин тотучылар өчен дә бөтен мөмкинлекләр тудырылган иде, ислам бәйрәмнәре бик зурлап, бөтен легион белән намазлар укып уздырылды. Бу елларда Германиядә легионерчы татарлар өчен хәтта берничә урында муллалар әзерли торган мәктәпләр дә ачылды, анда теләгән кеше ислам дине нигезләрен өйрәнә ала иде. “Идел-Урал” легионының күп чаралары Коръән укып һәм милли маршлар белән башланып китә иде.
Шунысын да әйтергә кирәк, югарыда телгә алган тарихи корылтай да Коръән һәм “Тукай маршы” белән башланып китә. Легиончылар ул марш өчен махсус сүзләр дә язалар, мин аны соңыннан “Кайда минем илем?” дип аталган китапта Гарәф Фәхретдинов язмасыннан эзләп таптым.

Туган илем, Идел-Урал, син, Кояшым, бик гадел.
Бәйсезлек син алсын өчен улларың сафта хәзер.
Гасырлардан сине буган богауларны ватырлар.
Ил дошманын тар-мар итеп, туган илгә кайтырлар.
Идел-Урал, син матурсың, тугансың, бик якынсың,
Киләчәктә бетмәс шатлык белән тормыш корырсың!

“Идел-Урал” легионында хәрби яктан алманнар җитәкчелек итсә, идеологик эш Көнчыгыш министрлык каршындагы татар комитеты кулында була. Бу комитетның җитәкчеләре булып татар мөһаҗирләре Әхмәт Тимер һәм Шәфи Алмаз хезмәт итә. Алар икесе дә Төркия ватандашлары булалар. Әхмәт Тимер Төркиягә 1929 елда СССРдан качып чыкса, Шәфи Алмаз инде гражданнар сугышы вакытында ук Россиядән киткән була. Шәфи Алмазның чын исеме – Габдрахман Галиуллин, ул 1885 елда хәзерге Татарстанның Дөбъяз районында туа, эшмәкәрлек белән шөгыльләнә, башта Төркиядә, ә инде 1928 елдан Берлинда яши, капитал туплый. Сугыш башлангач исә алар Әхмәт Тимер белән әсирләр лагерьларында йөреп, татарларны туплый башлыйлар. Төркия ватандашлары булган бу ике татар да сәяси яктан бик әзерлекле, милли тарихыбызны, телебезне бик яхшы белгән, моның өстенә алман телен дә су урынына эчкән, татарның милли азатлыгына ахыргача тугры булып калган кешеләр. Әхмәт Тимер 1944 елның башында Төркиягә кайтып китә һәм гомере буе фән белән шөгыльләнә, ул бөтен дөньяга танылган алтаист булып өлгерә, татар, төрек, рус, кытай, алман, инглиз, француз телләрен камил белә һәм төрки халыклар буенча өч йөзгә якын фәнни хезмәт язып калдыра. Шәфи Алмаз исә 1945 елның башында Төркиягә кайтып китә, кызганычка каршы, безгә аның алга таба язмышы билгесез. Татар матбугатында, фәнендә һәм әдәбиятында Шәфи Алмаз нигездә кире яктан гына тасвирланды, аның милли азатлык өчен көрәшенә әле дөрес бәя бирелмәде.
Шулай итеп, 1944 елның 4-5 мартында Грайфсвальдта узган тарихи корылтайны, “Идел-Урал” легионы белән берлектә, Көнчыгыш министрлыкның татар бүлеге бергәләп оештыралар, анда күп кенә алман хәрбиләре, галимнәр, башка милләт вәкилләре дә катнаша. Алман архивларыннан алынган мәгълүматларга караганда, корылтайда 200 гә якын делегат катнаша. (BA – Potsdam. NS 31\31, BI. 1-8) Делегатлар татар легионнары урнашкан бөтен җирдән – Германиядән, Франциядән, Польшадан һәм башка урыннардан инде февраль азагында ук Даргибель ял йортына җыелалар һәм корылтайга әзерлек эшләрен башлыйлар. Корылтай уздыру өчен татарларга Грайфсвальд шәһәренең иң зур бинасын бирәләр, ул Идел-Урал һәм Германия байраклары һәм милли юлбашчыларның рәсемнәре белән бизәлгән була. Корылтайның көн тәртибеннән күренгәнчә, анда “Төрек-татар милли оешмасы җитәкчесе Шәфи Алмазның нотыгы, нотык буенча чыгышлар, карар һәм мөрәҗәгатьләр кабул итү, корылтай вәкилләренең герман хөкүмәте һәм герман хәрби командалыгы вәкилләре белән бердәм утырышы” каралган була һәм болар тулысынча үтәлә. Корылтайда чыгыш ясаулар һәм карар кабул итүләр, шулай ук оештыру эшләре 2 көн барса, төрле милли-мәдәни чаралар әле 10 мартка кадәр дәвам итә. Кыскасы, корылтай делегатлары һәм кунаклар 2 атна буе аралашып, үткәннәргә гадел бәя бирәләр һәм киләчәккә ныклы планнар коралар. Аларның ни дәрәҗәдә тормышка ашуы инде икенче мәсьәлә.
Корылтайны татар легионы вәкиле Айтуган әфәнде ачып җибәрә һәм кереш сүзе белән корылтай эшенә төп юнәлеш бирә һәм рух өсти:
“Туганнар! – ди ул. – Без бу Корылтайда милли азатлык көрәшебездәге бүгенге иң кирәкле чараларны билгеләп үтәргә тиеш. Татар халкы үткән дәверләрдә дөнья тетрәткән көчле милли дәүләткә ия булган. Ул – югалткан иреген даулап килгән өч-дүрт гасырлык каты көрәшләрдә үзен югалтмады. Ул – данлыклы бабаларыбызның азатлык байрагын яңадан җилфердәтергә ашкына. Уйлыйм, тарихи даныбыз һәм намусыбызны бер татар да тарихтан җуярга риза булмас! Без яшәргә хаклы, яшәрбез һәм яшәячәкбез!” (Идел-Урал Корылтае. – Берлин, 1944, 12 бит.)
Һәм шушындый көчле рух корылтайның башыннан-ахырына кадәр дәвам итә. Һәр чыгыш ясаучы төп максат итеп татар халкының дәүләт бәйсезлеген кабат торгызу мәсьәләсен куя. Шунысын да әйтеп үтәргә кирәк, бу – корылтайда гына туган фикер түгел, “Идел-Урал” газетасы битләрендә дә, легионерлар каршында чыгышларда да татарның дәүләт бәйсезлеге турында сүз кат-кат әйтелә, бу фикер мөһаҗирлектәге татарларга ныклап сеңдерелә. Германия җиңгән очракта кораллы татар гаскәренең Идел-Уралга кайтып үз бәйсез дәүләтләрен торгызачакларына беркемнең дә шиге булмый, моңа алман хәрбиләре дә үз фатихаларын бирәләр.
Корылтайда төп докладчы Шәфи Алмазның нотыгы да башыннан-ахырына кадәр татар тарихын нигез итеп алган, дәүләтчелек рухы белән көчле сугарылган, милләтнең урыс-большевиклар кул астындагы аянычлы хәлен дөрес тасвирлаган һәм бу фаҗигадән чыгу юлларын конкрет күрсәткән чыгыш була. Ул татар тарихын болгар чорларыннан башлап җибәрә, 1552 елда дәүләтчелегебезне югалту фаҗигасен җентекләп сөйли, аннан соң да татар халкының гасырлар буе милли азатлык көрәшен туктатмавын аңлата, февраль инкыйлабыннан соң барлыкка килгән Милләт Мәҗлесе тарихына туктала. Шәфи Алмаз дөрес әйткәнчә, “Идел-Урал” дәүләтен торгызу ул - Милләт Мәҗлесе карарын үтәү булып тора. Гомумән, Шәфи Алмаз һәм корлытайда башка чыгыш ясаучылар Милләт Мәҗлесе материалларын да, Гаяз Исхакыйның 1933 елда Берлинда басылып чыккан “Идел-Урал” китабын да яхшы файдаланганнары күренә, кайбер нотыкларда аның хезмәтләре җөмләсе-җөмләсе белән кереп киткән. Доклаадчылар шулай ук төркиче-профессор фон Менденең татарлар турындагы фәнни хезмәтләрен дә киң файдаланганнар.
“Большевиклар төрек-татар милләтен мәгънәви һәм гади яктан бетерү өчен куллларыннан килгән бөтен чараларны күрделәр һәм күрәләр, - дип сөйли татар оешмсы җитәкчесе Шәфи Алмаз. – Большевикларның сәясәте – урыс булмаган милләтләрдә милли хисне, тойгыны бетерү, әгәр дә милли хисне бетереп булмаса, ул милләтнең үзен бетерүдән гыйбарәт. Большевиклар безнең мең елдан бирле килгән милли, мәдәни гореф-гадәтләребезне, ислам динендә булган тугрылык һәм инсафлыкны бетерделәр. Большевиклар боларның урынына үзләренең “тәрбия”ләрен бирергә тырышалар. Большевик “тәрбия”сенең ничек булганлыгы бөтен дөньяга мәгълүм. Ул: каракчылык, ялганчылык, әләкләүчелек, хөрмәтсезлек, шәфкатьсезлек һәм башка бик күп төрле җинаятьчелекләрдән гыйбарәт. “ (Күрсәтелгән хезмәт, 20 бит.)
Шунысын да әйтергә кирәк, корылтайда чыгыш ясаучыларның күпчелеге большевикларның явызлыгын үз күзләре белән күргән, җәбер-җәфаларын үз башларыннан кичергән кешеләр була. Динне юк итү, мал-мөлкәтләрен талап алып, көчләп колхозга куып кертүләр, моның белән ризалашмаган кешеләрне сөргенгә сөрүләр, Сталин лагерьларында черетүләр, бер гаепсез кешеләрне атып үтерүләр – болар барысы да диярлек аларның тормышында да булган. Германиядә һәм Европаның башка илләрендә исә бу легионер татарлар бөтенләй башка төрле тормыш күрәләр, СССРдагы вәхшилеккә, явызлык дөньясына яңадан кол булып аларның кайтасылары килми. Алар милләтнең дә бетеп барганын күрәләр һәм кулларына корал тотып, алман гаскәрләренә ияреп булса да, татар халкын, Идел-Уралның башка милләт халыкларын коллыктан коткарырга кайтырга карар бирәләр.
Татар легионерларының бу адымнарын соңыннан совет тарихчылары, шул исәптән, татар галимнәре дә гаепләп чыктылар, имеш, алманнар аларга барыбер дәүләт бирми иде, имеш, алар бер елдан сугыш бетәсен дә чамалый алмаганнар. Дөрес тарихны белгәннән соң алманнар татарларга бик яхшы караганнар, аларга зур өметләр багълаганнар, хәтта җәлилчеләр белән килеп чыккан провокацион хәлләрдән соң да татарларга тимәгәннәр, легионы таратмаганнар, ә бит моның өчен барысын да юк итә алалар иде! Ә инде татар легионерларының “алдан күрә алмауларына” килгәндә, бу корылтай үткәндә әле икенче фронт ачылмаган, Европа һәм СССРның бер өлеше әле һаман Германия кул астында була, алманнар яңадан-яңа корал җитештереп торалар, фау ракеталарына зур өмет багълыйлар.
Шуңа күрә татар юлбашчысы Шәфи Алмазның: “Без, югалткан истиклалыбызны кире кайтарыр өчен йөз еллар буенча каләм белән, халкыбыз арасында фикер тарату сүзләре белән, уңае килгәндә кулыбызга корал алып көрәшеп килдек. Ләкин безгә хәзерге вакыттагы кебек Идел-Урал истиклалы өчен көрәшергә уңайлы вакытның булганы юк иде... Бу сугыштан Германиянең җиңеп чыгуы безгә азатлык китерәчәк. Шуның өчен безгә Германия халкы белән кулга-кул тотынып көрәшүдән башка юл юк”, - дип сөйләвенә гаҗәпләнергә кирәкми. (Күрсәтелгән хезмәт, 21, 25 битләр.)
Корылтайда алман ягыннан чыгыш ясаучы хәрбиләр һәм галимнәр татар халкының азат булырга хаклы булуын кат-кат искәртәләр, бу юнәлештә Германиянең Идел-Урал халыкларына ярдәм итәчәгенә вәгъдә бирәләр, сугыш беткәч тә алман һәм татарларның дус булып калачагына ышандыралар. Менә аларның корылтайда яңгыраган кайбер фикерләре:
Генерал-майор фон Һейгендорф: “Бу Корылтай герман-татар дуслыгын тирәнәйтеп, аларның берлектәге эшләрен тагын да ныгытып, яңа төзелгән милли көрәш берлеге татар легиончылар күңеленә көчле сугышчан рухы урнаштырыр, фәкать Германия җиңгән хәлдә генә татар халкына бәхетле язмыш туачагын ачык аңлатыр, дип ышанам... Хәзерге сугышта бер сафта туганнар кебек булуыбыз, сугыш беткәч тә Германия халкы белән татарлар арасында чын дуслык бирер.” (Күрсәтелгән хезмәт, 75-76 битләр.)
Легион командиры фон Зеккендорф: “Сезнең иң зур теләгегез – үз ватаныгызга кайтып, үз тормышыгызны үзегез кору. Ләкин ватаныгызга кайту юлы әле бик ерак һәм авыр. Сезнең көрәш юлыгызда нык коралланган большевизм гаскәрләренең өере тора. Шуның өчен үз азатлыгыгызны үзегезгә яулап алырга, дошманыгызга каршы аяусыз көрәш алып барырга туры киләчәк. Татар халкы – булдыклы халык. Татар халкының батыр уллары алларында торган һәр төрле кыенлыкларны үтәргә сәләтлеләр. Татар легиончылары үзләренә йөкләнгән бурычларны оста һәм җитез рәвештә үтәп, югары бүләк алучыларның саны аз түгел. Мин киләчәктә дә татар легиончыларының үз өсләренә төшкән бурычларын намус белән үтәячәкләренә нык ышанам. Һәм чын күңелемнән сезнең туган илегезгә җиңүчеләр булып кайтуыгызны, үз тормышыгызны үзегез төзүегезне телим.” (Күрсәтелгән хезмәт, 26 бит.)
Башка алман хәрбиләре һәм галимнәре дә шул юнәлештә чыгыш ясыйлар, бу корылтайда адвокат Унглаубе, профессор фон Менде, командир Оберст Боллер татарларга нык ышаныч күрсәтәләр һәм бергәләп большевизмга каршы көрәш юлларын барлыйлар. Корылтайда башка милләт вәкилләре дә чыгыш ясый, гомуми утырышта Кырым татарлары һәм Төркстанлылар исеменнән махсус котлаулар яңгырый. Әйткәнебезчә, “Идел-Урал” легионында, татарлардан тыш, татарча сөйләшә белгән башкорт, чуаш, мари, мордва, удмурт халкы вәкилләре дә булган. Гасырлар буе татар дәүләте составында бәхетле яшәгән бу халыклар рус империясе һәм большевизм тарафыннан күп җәбер-җәфалар күрәләр, тәмам юкка чыгу куркынычы астында калалар. Шуңа күрә корылтайда башка милләтләр исеменнән чыгыш ясаган чуаш халык вәкиле Скобелев узган тарихка һәм бүгенге көнгә бик дөрес бәя бирә:
“Ни өчен бу милләтләр урыс дүләтенең һәм хәзерге большевиклар өстенлек иткән СССР да бер агач җимеше була алмыйлар? Бу сорауга түбәндәгечә җавап бирергә була. Борынгы дәүләттә татар милләте сан ягыннан күп булып, дәүләт белән татарлар идарә итә иде. Алар азчылык милләтләрне – чуашларны, мордва, мариларны һәм удмуртларны изү сәясәтен алып бармадылар. Бу дәүләттәге барлык миләтләр ирекле үсүгә, телдә иреклек, матбугатта, мәдәниятта һәм дин өлкәсендә бер тигез хокук белән файдаландылар. Ә урыслар бөтен азчылык милләтләре җир йөзеннән юк итү, урыслаштыру сәясәтен алып бардылар. Большевиклар милли мәсьәләне тагын да кискен рәвештә куеп, азчылык милләтләргә каршы ачыктан-ачык көрәш игълан иттеләр. Аларның тарихын, мәдәниятен, телен бетерергә, моның белән аларның аерым бер милләт булу билгеләрен юк итәргә теләделәр.” (Күрсәтелгән хезмәт, 31-32 битләр.)
Докладчы чуашлар арасында да төрле фикерләр барлыгын, кайберәүләрнең татарлардан аерым дәүләт төзәргә чакыруларын әйтә һәм моның һич кирәксез эш икәнлеген, уртак дошманга каршы булган көчләрне таркатуга китерәчәген исбат итә. “Без татар халкы белән һәр вакытта бергә булдык. Хәзер дә бергә, киләчәктә дә бергә булырбыз, - ди ул. – Моны тарихи фактлар һәм мисаллар дөресли. Хәзерге көндә безнең, азчылык милләтләрнең теләге бер – гомуми дошманыбыз булган большевизмны бетерү, илебезне азат итү. Киләчәктә күп милләтле булган Идел-Урал дәүләтен төзү. Шул вакытта гына без Идел-Урал дәүләтенең ирекле хуҗалары, әгъзалары була алабыз һәм үзебезнең саф ана телендә сөйләшә алабыз.” (Күрсәтелгән хезмәт, 33 бит.)
Корылтайда күпчелек чыгышларның бик уйланып, алдан ук махсус темаларга бүленеп, максатчан әзерләнгәне күренә. Әйтик, “Милли көрәш берлегенең әһәмияте һәм вазыйфалары” (К.Салих), “Милли максат һәм кораллы көрәш” (К.Мәҗит), “Безнең башка милләтләр белән мөнәсәбәтләребез” (Габдулла-Солтан), “Пропаганда турында” (Ш.Нигъмәти), “Көрәш берлегенә милли фонд төзү” (Ирек), “Дин – милли әхлакъның нигезе” (Габдуллан), “Без Германия белән бергә көрәшәбез” (Алиев), “Өч көрәш системасы” (Чишмәле) төпле анализлары, милләткә юл күрсәтерлек ачык фикерләре һәм көчле рухлары белән аерылып тора. Шулай ук Ибраһим аганың “Ватаныбыз бүген кан эчендә” дип аталган һәм Касыймовның “Пропаганда эшләрен көчәйтик” дигән кыска чыгышлары да уйланырлык. Югарыда телгә алган чыгышларның һәрберсендә милләт һәм дәүләт проблемасы куела, аларны хәл итү юллары күрсәтелә. Чыгыш ясаучыларның исем-фамилияләре тулы булмавы да табигый хәл, чөнки кемлекләре билгеле булса, Сталин карчыгалары аларның илдә калган туганнарын харап итеп ташларлар иде.
Бу чыгышларда яңгыраган күп кенә фикерләрне бүген дә милли программа итеп алырга була, чөнки аларны акыл ияләре әйткән, чөнки аларның күпчелеге әле бүген дә тормышка ашмаган. Моннан 65 ел элек ерак алман илендә яңгыраган бу фикерләрнең кайберләрен кыскача халыкка да җиткерәсебез килә:
К.Салих. “ Безнең максатыбыз халкыбызны большевизм коллыгыннан коткарып, милли дәүләт төзү һәм шуның нигезендә милләт халкын тәрәккыять юлына чыгару... Бәйсезлеген югалтып күп гасырлар чит милләт хакимиятендә яшәгән халыкка яңадан милли аерым дәүләт төзү, әлбәттә, җиңел мәсьәлә түгел. Төрек-татар халкына урыс дәүләтеннән аерылырлык, бик сирәк очрый торган көннәрнең берсе бик якынлашты. Петр I заманыннан башлап, 1917 нче елда патша төшерелгәч инкыйлаб еллары ул көннәрнең берсе булса, Сталин хөкүмәте бетерелгән көн аның икенчесе булачак. Шул көнгә кадәр калган кыска дәвердә, хәзерге көрәшне алып бару белән бергә, киләчәктә туачак бар мәсьәләләрне тулысынча хәл итәрлек дәрәҗәдә хәзерләнү – милләт халкының бүгенге көнге иң зур вазыйфасы. Тәшкиләтсез таркау булган хәлдә, халык киләчәктәге тартынкылык һәм хәл иткеч көннәргә, әлбәттә, кирәкле хәзерлек чараларын үти алмый. Шунлыктан, хәзерлек вазыйфасын тулысынча хәл итү, милләт халкын берлеккә китерү һәм хәзерге көрәшне алып бару өчен Корылтай тарафыннан милли оешма, милли тәшкиләт үзәге тәгаенләнеп калдырылырга тиеш. Бу оешманы “Идел-Урал төрек-татарларының мөстәкыйльлеге өчен милли көрәш берлеге” дип әйтергә мөмкин.” (Күрсәтелгән хезмәт, 27 бит.)
К.Мәҗит. “Дошманны җиңү өчен безгә милли командирларыбызны үстерергә һәм аларга юлбашчылыкны өсләренә алып, үзләренең осталыгы һәм батырлыгын танытырга мөмкинлек бирергә кирәк. Милли командирларны үстерү өчен югары тәҗрибәле, ләкин әле безнең сафка кермәгән командирларны үзебезгә тартырга, алардан гыйлем алырга кирәк. Пропаганда эшен тагын да югарырак күтәрергә кирәк. Безнең ни өчен көрәшкәнебезне һәрбер легиончыга аңлатырга һәм большевикларның ялган пропагандаларын ачып салырга кирәк... Дошман юк ителергә тиеш. Фәкать большевизмның юк ителүе безнең милләтнең аяз тормышын тәэмин итәчәк. Европа халыклары белән дус булу – безне дошман тырнагыннан коткарып, яңа бәхетле тормышка чыгарачак.” (Күрсәтелгән хезмәт, 36 бит.)
Габдулла-Солтан. “Хәзер, Руссиядә яшәүче халыкларның көчләре көрәш юлына күчкән вакытта, безнең – төрек-татарларның милли хәрәкәт сәясәтебез көзге кебек ачык булырга тиеш. Милли сәясәтебез Европа тарафыннан якланган һәм безнең мөстәкыйльлегебез танылган чорда, аны дөрес аңламаучы татар булырга тиеш түгел... Легионыбыз йөзендә барган милли азатлык хәрәкәтебез башка дәүләтләр һәм халыкларга карашы безне уратып алган халыкларның тарихына һәм сәяси көчләрнең һәр күзәнәгенә зур күрсәтә торган пыялалы күзлектән карап, анализ ясау белән ачык булырга тиеш. Безнең дусларыбыз һәм дошманнарыбыз кем булуы халыкка ачык булсын. Бер милләтнең көче бер теләктә, бер үк юл белән баруда булганлыктан, шул көчне хасил итүче сәяси юлның бер генә булуы белән, аның тарихи чаралардан чыгып нигезләнүе, һич шиксез, мөмкин бер нәрсә.”(Күрсәтелгән хезмәт, 39-40 битләр.)
Ш.Нигъмәти. “Безнең милли идеябез иске, мөстәкыйльлек максатыбыз йөзәр еллар буенча алга куелып килгән булса да, хәзерге халыкара хәлләр, без яши торган дәвернең сәяси шартлары көрәш тактикасын үзгәртүне, шул максатка ирешү өчен яңа юллар белән баруны таләп итәләр. Менә шул юлларны аңлату, халыкка төшендерү өчен безгә көчле пропаганда кирәк. Хәзерге көрәш дәверендә безнең пропаганда эше халкыбызның милли хисен көчәйтү, дошманга каршылыкны арттыру, үз халкыбызны Европага таныту, милли әдәбиятне үстерү бурычларын алга куярга тиеш. Халкыбызда милли хисне көчәйтү, анда киләчәккә ышанычны тудырырга тиеш... Халкыбызның биредәге һәм теге яктагыларына бу көрәштә безнең Бөек Германия халкы белән бәйләнешебез, Германиянең җиңүе безнең җиңү, Германиянең җиңелүе безнең җиңелүебез икәнлекне аңлатырга тиешбез. Германия коралы җиңгәндә генә безнең үз максатыбызга ирешүебез мөмкин. Шуның өчен, фронтның нинди генә өлешендә, Германиянең нинди генә дошманына каршы көрәшсәк тә, үз милләтебез өчен көрәшкәнебезне халыкка аңлатырга кирәк. Безнең милләтнең башка халыкларга карашы ачык булырга тиеш.” (Күрсәтелгән хезмәт, 43 бит.)
Ирек. “Без хәзерге көндә чит илдә оешкан иң күпчелек Идел-Урал халыкларының вәкилләре булып хисапланабыз. Шуңа күрә иң кирәкле ихтыяҗларыбызны үтәүдә, аптыраган, кыен хәлдә калган милли кардәшләребезгә ярдәм оештыруда, без милли көрәш берлеге карамагында даими керемле милли фонд оештырырга тиешлебез. Милли фондны оештыру чаралары минемчә түбәндәгеләрдән тора: 1/ Милли фондка даими керем булып торсын өчен, бөтен төрек-татарларга милли салым оештыру, аның күләме айлык хезмәт хакының бер %. 2/ Ихтыяри иганәләр җыю белән милли фондны баету. 3/ Вафат булып васыять калдырмаган, яки аның милкен дауларга хаклы кешеләр булмаган тәкъдирдә, ул милекне фондка үткәрү.» (Күрсәтелгән хезмәт, 49 бит.)
Габдуллан. “Дин безнең милли әхлагыбызның нигезе. Безнең бөтен әхлагыбыз дингә бәйләнгән. Бүгенге көрәштә бары тик үзләренең милли әхлакълары булган халыклар гына мөстәкыйль булып, көрәшеп җиңә алалар. Бу табигый канун. Милли әхлакълары булмаган халыклар югалырга яки башка халыклар кулы астында калырга мәҗбүрләр. Шул сәбәпле безгә динне күтәрергә, бары тик коръәни булган динне генә алырга кирәк. Дин ихтыяри булырга тиеш һәм динне көрәш нигезе итүдә зур көчле эш алып барырга кирәк. Халыкның милли әхлагын күтәрүдә дин безгә ярдәм бирәчәк!” (Күрсәтелгән хезмәт, 52 бит.)
Алиев. “Әгәр дә без җитди рәвештә милли байракны күтәреп чыгабыз икән, без үзебезгә ярдәм бирүчеләр сафында булырга тиешбез. Германия безгә милли көрәш берлеге һәм комитет төзәргә, милли гәзит чыгарырга, легион җыярга мөмкинлек тудырды. Безнең каршыда бер мәсьәлә - я без гомуми көрәшкә катнашып милли азатлыгыбызны яулап алабыз, я язмышка буйсынып тарихыбызны иске хәлдә калдырабыз. 1944 нче ел – хәл иткеч ел!” (Күрсәтелгән хезмәт, 54 бит.)
Ибраһим ага. “Мин Германиягә килүчеләр арасында иң соңгыларыннан берсе. Шуның өчен илебездә нәрсәләр булганын яхшы беләм. Ватан бездән ярдәм көтә. Без халкыбызны большевизм тырнагы астыннан коткарырга тиешбез… Милләт безнең һәммәбезне эшкә, үзен азат итү көрәшенә чакыра. Ватаныбыз бүген кан эчендә һәм ул сездән, яшьләрдән, ярдәм көтә. Без аңа ярдәм итәргә хәзер булырга тиешбез. Ватаныбызга җиңүчеләр булып кайту өчен большевизмга каршы көрәшне яхшырак, җитезрәк рәвештә оештырыйк!» (Күрсәтелгән хезмәт, 55 бит.)
Чишмәле. “Бу сугышта төп өч сәяси система көрәшәләр: капитализм, большевизм һәм милли социализм... Большевиклар безнең халыкның милли берлеген ясалма бүлү белән генә тукталмадылар, безнең ана телебезгә һөҗүм итеп, милләтлегебезне бетерергә яңа адым ясадылар. Яңа әлифне бетереп, большевиклар тарафыннан урыс хәрефләрен кертү – төрек-татар халкының милләтлеген бетерүдә булган һөҗүм, Казан ханлыгы җимерелгәннән соң иң авыр һөҗүмнәрнең берсе. Бу сәясәт нәтиҗәсендә безнең милләт берничә ун елдан соң үзенең саф әдәби телен югалтачак иде. Моңа карата бер фәлсәфәченең: - Телне саклау милләтне саклау дигән сүз, - дип әйтүен китерү урынлы. Шулай итеп большевикларның чын милли сәясәте дөнья күләмендә хакимиятне үз кулларына алу өчен азчылык милләтләрне бетереп, үзенең хәрби көче итеп туплауга юнәлтелгән сәясәт булды... Безнең милли азатлык хәрәкәтебезнең нык нигезе бар. Бары тик милли социализм идеясе генә кешелек дөньясында булган эчке һәм тышкы каршылыкларны гадел хәл кыла алачак. Гаделлек һәм киләчәк милли азатлык өчен көрәшүчеләр ягында!”(Күрсәтелгән хезмәт, 55-67.)
Касыймов. “Безнең төп бурычыбыз булып – легиончылар арасында пропаганда эшләрен көчәйтү тора... Пропагандист һәм рота командиры, безнең легиончылар арасында милли тәрбиягә киң урын бирергә, аларда үз милләтен сөю тойгыларын үстерергә тиешләр. Безнең арабызда төп максатыбызны аңлауга сусаган егетләр күп. 25 ел большевизм тырнагы астында изелгән яшьләребез арасында дәвамлы, нигезле пропаганда булганда гына, без максатыбызыга ирешәчәкбез!» (Күрсәтелгән хезмәт, 67-68 битләр.)
Корылтай милләт өчен мөһим булган сәяси һәм хәрби карарлар һәм мөрәҗәгатьләр дә кабул итә, оештыру эшләре белән шөгыльләнә. Шулай ук корылтай карары нигезендә “Идел-Урал төрек-татарлары мөстәкыйльлеге өчен көрәш берлеге” төзелә һәм аның юлбашчысы итеп Шәфи Алмас билгеләнә. Шушы корылтайда милли фонд та төзелә, ул сугыш беткәнче эшли һәм авыр хәлдә калган милләттәшләребезгә ярдәм итә. Яңа төзелгән сәяси оешманың аерым программасы эшләнеп өлгермәсә дә, корылтай кабул иткән карарда максат һәм аңа ирешү юллары бик ачык күрсәтелгән һәм ул программа рәвешен алган.
“Хәзерге көндә төрек-татар халкының бәйсезлеге өчен көрәш тарихында мөстәкыйльлекне яулау өчен иң уңайлы вәзгыять туды, - диелә анда. – Чөнки, бөтен Европа халыклары, бөек Германия җитәкчелегендә, безнең дошманыбыз большевизмга каршы, милли азатлык нигезендә яңа гадел тәртип урнаштыру өчен зур көрәш алып баралар. Большевизм юк ителгән вакытта гына, безнең милли азатлыгыбызның хәл ителәчәк икәнлеге бик ачык аңлашыла. Шунлыктан, Идел-Урал халыкларының фронт сызыгының бу ягында булган өлеше, большевизм тәртипләренә каршы көрәшкә катнашып, милли максатка ирешү өчен оешырга керештеләр.”
Корылтай карарында оешманың үз алдына куйган максатлары һәм аңа ирешү юллары да бик төгәл язылган, анда милләт тормышының сәяси, иҗтимагый, икътисадый, мәдәни, дини мәсьәләләре ничек хәл ителергә тиешлеге ачыкланган. Бу карарда җир асты байлыклары, урман-сулар һәм башка табигый байлыклар милләтнеке, дип игълан ителгән, бөтен мәсьәләләрдә дә иң беренче итеп милләт мәнфәгате күз алдында тотылырга тиешлеге әйтелгән. Шулай ук милли мәдәниятне үстерү, ана телебезнең сафлыгын саклау һәм үстерү, дин тоту иреклегенең дәүләт кануннары белән сакланырга тиешлеге дә корылтай тарафыннан якланган. Корылтай милли кадрлар мәсьәләсенә дә зур игътибар биргән, талантлы татарларны бөтен дөнья буенча барлап һәм табып, аларга дәүләт тарафыннан ярдәм итеп, милләт өчен эшәрлек шартлар тудырырга кирәклеге әйтелгән. Татар ирләре әсирлек шартларында да милләтнең бәхете һәм бәйсезлеге турында кайгыртканнар, бүген дә байрак итеп күтәрерлек карарлар кабул иткәннәр, ә бүген иректә яшәүче татар түрәләре милләтне мәңгелек коллыкта калдыру өчен барысын да эшли...
Корылтайның “Туган илебездә яшәүче бөтен төрек-татар халыкларына мөрәҗәгате” дә бик тетрәндергеч. Монда да безнең бөек һәм фаҗигале тарихыбыз тасвирлана, урыс патшаларының һәм большевикларның татар халкын кол хәленә төшерүләре әйтелә, татар легионерлары милләтне үз азатлыгы өчен көрәшкә күтәрелергә чакыралар:
“Кадерле туганнарыбыз! – диелә ул тарихи мөрәҗәгатьтә. – Халкыбызның гасырлар буенча алып барган азатлык көрәшенең төп максаты булган азат ил, милли дәүләт төзү фәкать ерткыч большевизмны бетергән хәлдә генә гамәлгә ашачак. Безнең азатлыгыбыз мөстәкыйль Идел-Урал дәүләте төзү идеясе, хәзерге көндәге милли оешмабыз бөтен Европа мәмләкәтләре тарафыннан танылды... Онытмагыз, туганнар! Безнең халкыбызның бәхете, азат тормышы большевикларны юк иткәндә генә тәэмин ителәчәк. Халкыбызны кол иткән большевиклар файдасына кан түкмәгез! .. Шуның өчен сезне, туганнарны, большевизмга каршы милли мөстәкыйльлек яулап алу өчен көрәшкә чакырабыз. Үзебезнең милли дәүләтебезне, азат Идел-Уралны төзегән вакытта гына киң иреклек, мул җир, якты тормыш алачакбыз.” (Күрсәтелгән хезмәт, 72-73 битләр.)
Корылтай Идел-Урал легиончыларына да аерым мөрәҗәгать белән чыга. Чөнки Көнчыгыш Европаның бөтен илләренә таралып Германия ягында сугышкан татар легионерлары үзләренең ни өчен көрәшкәннәрен ачык аңларга тиеш булалар.
“Бу тарихи милли корылтай авыр сугыш дәверендә, каты сынау көннәрендә булды, - диелә ул мөрәҗәгатьтә. – Хәзерге көннәр – бөтен Европа халыкларының һәм шулай ук моңа кадәр изелеп килгән, ләкин милли горурлыкларын югалтмыйча, азатлык өчен көрәшүдә төрек-татарларның да киләчәген хәл иткеч көрәш дәвере дип таныла. Корылтай, бу көрәшне корал белән сугышып, большевизмны җиңеп, милли мөстәкыйльлеккә ирешкәнче дәвам итәргә бер күңелдән карар бирде... Хөрмәтле легиончылар! Сезнең көчле кулыгызга халкыбызның язмышы, бәхете тапшырылды.... Безнең чын күңелдән гомуми дошманны җиңеп, үзебезнең бәхетебезгә ирешү максаты белән көрәшкә катнашырга теләвебезне Германия ачык аңлады. Шуның кадерен саклау рәвешендә безгә, беректәш сыйфатында, көрәшкә катнашырга мөмкинлек тудырды һәм зур ярдәм бирде... Көчебезне күп мәртәбә үстерик, милли байрак астына җыеп сафларыбызны тыгызлыйк! Биргән антыбызга тугрылыклы булып, дошманыбызны җир йөзеннән юк иткәнчегә кадәр коралыбызны кулга нык тотыйк һәм мөстәкыйльлеккә ирешкәнчегә кадәр көрәшик!» (Күрсәтелгән хезмәт, 73-75 битләр.)
Татар легионерлары биргән антларына ахыргача тугры булып калалар һәм куларына корал тотып, ахыргача илне дошманнан азат итү өчен сугышалар. Татар ирләрендә иреккә сусау, бәйсез тормышка омтылу, югалган дәүләтне торгызу теләге шул кадәр көчле була ки, алар Гитлер ярдәмендә булса да дүрт гасырлык коллык богауларын өзеп ташларга ыргылалар, Идел-Уралның бәйсезлеге өчен башларын салалар... Чөнки алар мондый форсатның башка булмаячагын яхшы аңлыйлар, шуңа күрә соңгы мөмкинлекне файдаланып калырга ашыгалар. Моның өчен аларны гаепләп буламы? Бу сорауга җавап бирү өчен үзеңә дүрт гасырлык коллыкта булырга кирәк, милләтеңнең басып алучылар тарафыннан юкка чыгу фаҗигасен күрергә кирәк, моның өчен дәүләтен югалткан татар булырга кирәк...
Сугыш азагында бу төрки-татар легионерларының күпчелеге америкалыларга әсирлеккә бирелә, ә алар, Ялта килешүе буенча, бу тоткыннарны Сталин кулына тапшыралар. Шулай итеп, бу татар ирләренең күпчелеге юлда ук юк ителә, исән калганнары совет концлагерьларына озатыла, бик азлары гына бу мәхшәрдән исән кала. Легионерларның федератив Германия ягында калганнары исә бер өлеше шунда төпләнә, бер өлеше дөнья буйлап тарала, Төркиягә, Америкага, Финляндиягә барып урнаша, әмма инде Идел-Уралга беркайчан да кайта алмый... Шушы урында татар легионерларының Европа буйлап җырлап узган маршлары искә төшә:

Без кайтырбыз туган илгә
Таулар-елгалар аша.
Йә җиңәрбез шушы юлда,
Йә үләрбез шушы юлда,
Йә ясарбыз тамаша...

Әйе, моннан нәкъ 65 ел элек ерак алман илендә үткән бу тарихи корылтайны да, татар легионерларын да хәзер белүче дә, искә төшерүче дә юк. Югыйсә, мөһаҗирлектәге татарларның һәм сәяси, һәм хәрби, һәм рухи яктан иң әзерлекле, иң көчле һәм иң күп санлы оешмасы була бит ул! Һәм безнең өчен иң мөһиме – татарның дәүләт бәйсезлеген торгызырга, дип карар кабул иткән бердәнбер корылтай була! Чөнки 1917 елгы Милләт Мәҗлесе Идел-Урал штатын федератив Россия кысаларында күрсә, 1944 елгы Идел-Урал корылтае милләтнең дәүләт бәйсезлеген Россиядән аерым игълан итә! Бүгенге Европа бу татарларны алманнар ягында сугышкан өчен, ә Россия дәүләт бәйсезлеге игълан иткән өчен дошман күрә, искә алмый, оныттырырга тырыша. Ә татар халкы? Татар халкы нигә үзенең каһарман улларын белми? Әле һаман кол, хокуксыз, үз фикерсез булганга күрә татар дөньяга башкалар кидергән күзлек аша карый…
Әмма милләттә бу хәлләрне аңлаган, дөрес тарихны белгән, чын каһарманнарны аерган һәм аларның эшләрен дәвам иткән кешеләр дә бар. Егерменче гасырның азагында бәйсезлек даулап көрәшкә күтәрелгән татар милли азатлык хәрәкәте - әнә шул истиклалчыларның дәвамы ул! Татар халкының уйлый, фикерли белгән бер катламы бер кайчан да милләтнең коллыгы белән килешмәде, һәрвакыт азатлык, бәйсезлек уе белән янды, халыкны да шуңа өндәде. Бүгенге көндә Милли Мәҗлес татар халкының бәйсезлеген тануны сорап дөнья илләренә һәм парламентларына мөрәҗәгать иткән икән, бу шул көрәшнең дәвамы инде, азатлык өчен көрәшнең тукталмавы, һәм ул милләтебез ирекле булганчы дәвам итәр, иншаллаһ!

Фәүзия Бәйрәмова,
Татар халкының Милли Мәҗлес рәисе.

2009 ел, 18 февраль.

ПРЕВРАЩЕНИЕ ХАНА В ЦАРЯ КНИГА

ПРЕВРАЩЕНИЕ ХАНА В ЦАРЯ КНИГА



Donald Ostrowski. Musovy and the Mongols, стр. 164.

После 1448 года усовершенствованная анти-татарская идеология разрабатывалась не только в летописях, но и также в московской церковной литературе. Начиная со середины пятнадцатого века московская церковь начала создавать анти-татарскую пропаганду, которая полностью отсутсвовала ранее, когда византийская церковь контролировала политику русской церкви. В этот период Византия рассматривала Кипчакское ханство как будущего союзника и торгового партнера и русская церковь была обязана действовать согласно этим соображениям.
В ранних литературных работах после 1448 года рассказы куликовского типа были осторожны, чтобы подвергать к сомнению законности монгольской власти. В описании событий вокруг сражения на Куликовом поле на реке Дон они изображали эмира Мамая как самозванца, который хотел убивать русских князей, грабить церквей и монастырей и, главное, разрушить Русь.1 Гальперин отмечает, что в этих рассказах Московия защищает легитимность чингизидов (и, подразумевая легитимность Данииловича) против самозванца.2
После 1480 года письмо, Послание на Угру, адресованное Ивану III и приписываемое Вассиану Рыло, архиепископу Ростова, является поворотной меткой анти-татарской риторики.3 В письме Рыло критикует тактику Ивана и очевидную нерешительность в его противостоянии в 1480 году на реке Угра с Ахмедом, ханом Великой Орды. Архиепископ умоляет Ивана не прислушаться злым человекам, которые советуют ему вести мирные переговоры с татарами. Рыло обвиняет татарского хана как «безбожника и злодея, который называет себя царем». Вместо этого, Иван, «великий христианский святой Руси» должен вести «сынов Израиля» на битву против «безбожных хагаренов».4 Как отметил Чернявский, Рыло выдвигает московского великого князя на вакантную должность действительного басилеус для того, чтобы воевать против лже-басилеуса, татарского хана.5 David Miller обнаружил осторожность в письме Рыло: «Вассиан сознательно удержался от изображения качеств действительного христианского царя со ссылкой на Ивана из-за опасности, что эти качества могли бы быть ошибочно приписаны к татарскому хану, который также являлся святым (basieleus)».6 Тем не менее, письмо Рыло, кажется, осторожным лишь в ретроспективе по сравнению с характером анти-татарской риторики, которая еще только должна была появиться на сцене. В этом отношении можно противопоставить письмо Рыло, с одной стороны, и исторические рассказы о «Стоянии на Угре» и Ярлык Ахмед-хана, с другой. Исторические рассказы датируются началом шестнадцатого века.7 Ярлык должен датироваться началом семнадцатого века, согласно Keenan, который заявил, что он должен быть «исторической балладой в эпистолярной форме» и отнес его к ряду других литературных сочинений на тюркские темы, которые происходили из Посольского приказа того времени.8
Если противостояние между Иваном III и Ахмед ханом представлялось как освобождение от татарского ига, тогда кажется странным, что Рыло стал бы критиковать Ивана за отсутствие действий с его стороны. Дело в том, что «Стояние на Угре» 1480 года, будучи значительным в терминах степной дипломатии то
Подробнее на http://ndp-vatan-knigi.blogspot.com/2009/03/blog-post_20.html

МИФ О ТАТАРСКОМ «ИГЕ»

МИФ О ТАТАРСКОМ «ИГЕ»
http://www.mirzayanov.com/1052104810601054105810401058104010561057105010541052104810431045.html

Из книги D. Ostrowski, Muscovy and the Mongols, Cambridge University Press.

К концу шестандцатого века все элементы анти-татарской идеологии русской церкви были на лицо. Монголы были изображены как зло и они должны были не сопротивляться. Они причинили великое разрушение и лишения русскому народу. Они, как говорилось, пытались насильно обращать христиан в ислам. Также говорилось, Московия приобрела почти ничего полезного от татар. Одним исключением из этого является церковное цитирование ярлыка митрополиту Петру, которого церковь использовала для защиты своего права на землепользование. Иначе говоря, все полезное, что, возможно, пришло от татар, как, например, царская корона, является византийского происхождения.

К середине шестнадцатого века это виртуальное прошлое периода монгольской гегемонии было полностью зазвучено в терминах «татарского ига». Согласно Галперину, термин «татарское иго» впервые появляется в вставке (интерполяции) в 1660-х в одном из экземпляров Сказания о Мамаевом побоище.1 Л. А. Дмитриев отнес эту вставку к Феодосию Сафановичу, игумену киевского михайло-златоверского монастыря.2 Эта вставка была последовательно выбрана автором Эпилога, публикованного в 1674.3 Отсюда она проникла в главный поток русской историографии. И Галперин, и Дмитриев, однако, пересмотрели раннее использование термина «татарское иго» в Московии. Он появился на 100 лет раньше на латыни, как jugo Tartarico, в записи Даниела Принца о своей дипломатической миссии в Москву в 1575 году.4 Это означает, что термин уже был в обиходе в Московии во второй половине шестнадцатого века.

Историк Милюков отметил преобладающее влияние московских церковных книжников в формировании нашего мнения об истории Московии:

В последнем веке, когда русское историческое научное общество начало постепенно раскрывать источники, эти источники пришли на руки историков с их мнениями, разработанными в течение веков. Это не удивительно, что готовая разработанная идеология, представленная в источниках, вела иследователя вдоль хорошо сложенных тропинок, предоставляя исторические факты для него в том виде, в каком они рассматривались и понимались пишущими того времени. Иследователь воображал, что он открывал и давал смысл истории, когда на самом деле его просто везли на плечах философов пятнадцатого и шестнадцатого веков.5

Отрицательные мнения о монголах, которые мы читаем в наших исторических книгах можно проследить, начиная с церковных книжников Московии («философы» по Милюкову), которые изобрели анти-татарскую идеологию для перенаправления московской правящей элиты от про-татарской ориентации. Эта идеология, подобно другим пред-современным идеологиям, включала три функциональных компонента. Политический компонент утверждал, что великий князь правил по милости бога. Социальный компонент утверждал, что поскольку правитель следовал законам бога, народ должен молчаливо подчиняться, но когда правитель нарушал законы бога, тогда должны говорить мудрые советники. Компонент виртуального прошлого утверждал, что русские князья старались освободить Русь от татарского господства с тринадцатого века. Скрытый экономический компонент, который можно оспаривать, пытался удержать русских от торговли с татарами, однако, это не было сделано явным в литературе того времени.
Подробнее на http://ndp-vatan-knigi.blogspot.com/2009/03/blog-post_2119.html

Пикет KYK БYPE НАМЕЧЕННЫЙ НА 21 МАРТА В ВИДУ ОТКАЗА В ЕГО ПРОВЕДЕНИИ АДМИНИСТРАЦИИ Г. УФЫ ПЕРЕНОСИТСЯ НА 28 МАРТА 2009Г.

Перенос пикета.

21 марта БОД «КУК БУРЕ» планировало провести пикет приуроченный 90-летию автономии Башкортостана. От Администрации г. Уфы поступил отказ в разрешении проведения пикета по формальным причинам (№ 01-04-615 от 20.03.2009). Руководство не собирается проводить несанкционированное мероприятие и провоцировать органы правопорядка, поскольку это было бы безответственным в отношении рядовых участников Движения и пикета. Возможно, многие недоброжелатели обвинят нас в трусости, однако мы не отказываемся от своих взглядов и убеждений. Подчёркиваем, что наши мероприятия не направлены «против» или «за» какие-либо политических группы или лица. БОД «КУК БУРЕ» будет продолжать выступать в защиту Республики и 28 марта 2009 г. пикет состоится с соблюдением всех формальностей.